Hedda Gabler is nog altijd springlevend

Theaterscholen Donderdagavond sloot het tiendaagse ITs Festival af, het festival voor afgestudeerde theatermakers. De klassieken winnen.

Hedda, een afstudeervoorstelling van de Toneelacademie Maastricht. Foto Bart Rademakers

De toeschouwers zijn vluchtelingen. Ze verzamelen zich op het Stenen Hoofd, een pier in het IJ. Ruwe bevelen klinken. Ze schepen zich in naar de overkant en komen terecht in een angstaanjagende wereld van blaffende honden en mensen die verdrinken. Toneelspelers en regisseurs uit Europa voeren An Odyssey op, geïnspireerd door het eeuwenoude epos van Homerus. Het publiek vaart met het schip mee over het IJ naar het Tolhuis in Amsterdam-Noord. De voorstelling is onderdeel van het internationale ITs Festival, het jaarlijkse programma van afgestudeerde podiumkunstenaars aan de Theaterschool Amsterdam en Toneelacademie Maastricht.

Met An Odyssey bewijst het ITs Festival zijn internationale oriëntatie. De voorstelling is gemaakt door het Platform European Theatre Academies (PLETA), waarin de Maastrichtse Toneelacademie samenwerkt met Europese theateropleidingen. Deze bewerking van de Odysseus-mythe is de enige voorstelling die een actueel onderwerp aansnijdt, de vluchtelingenproblematiek. Regisseurs en studenten uit Maastricht, Warschau, Brussel, München en Riga tonen spel dat nu eens rauw en fysiek is, dan poëtisch. Aangrijpend is de scène waarin Odysseus als vreemdeling zijn paspoort wordt ontnomen. Hij is niemand meer.

Klassiekers inspireren de jonge generatie regisseurs

Dit jaar bestaat naast het ITs Festival het Vuurwerk Festival, waarin drie afstuderende regisseurs van de Amsterdamse Toneelschool hun werk presenteren. De studenten willen niet meedoen in de competatieve sfeer met de prijsuitreiking als stimulans, de ITs Awards. „Theater is geen wedstrijd”, aldus de overtuiging van Vuurwerk. Opvallend aan de talrijke voorstellingen in Amsterdamse theaters als Frascati en het Compagnietheater is de inspiratie die de nieuwe generatie put uit de Europese cultuurgeschiedenis: Odysseus, Shakespeares Hamlet, Hedda Gabler van Ibsen, de roemruchte roman Lolita van Nabokov en Cabaret Voltaire krijgen een tweede leven in het theater.

De Maastrichtse school komt met een verrassend-tedere Een Lolita en een grotesk gespeelde, moderne Hedda van regietalent Loek de Bakker, naar het ijzeren repertoirestuk Hedda Gabler. In Een Lolita blikt een oudere man terug op de liefdevolle tijd met een veertienjarig meisje. Zij tart hem op liefdevolle wijze, verleidelijk, sensueel, hooghartig. Regisseuse Belle van Herikhuizen plaatst de man als voor een tribunaal: hij moet zich verantwoorden voor zijn ‘foute’ liefde van oude man voor meisje. Hooghartig is Hedda ook. Uit verveling stort ze zich van het ene avontuur in het andere, tot de dood erop volgt. De voorstelling verenigt alles in zich wat beproefd theaterrepertoire onverwoestbaar maakt: hedendaags, zonder nadrukkelijke verwijzing. Alsof deze Hedda Gabler gisteren is geschreven, en niet in 1890. Hedda en haar tegenspelers zijn verwikkeld in dodelijke competitie om te overleven, zonder verzachtende omstandigheden. Het lijkt of de regie ervoor waarschuwt dat wie bang is voor de boze buitenwereld daaraan juist ten onder gaat.

„Waarom moet ik een stuk van honderd jaar geleden naspelen?” vraagt een van de personages zich af aan het slot van Manifesten, de afstudeervoorstelling van Eline Arbo in het Vuurwerk Festival. De voorstelling is een wervelende reconstructie van het Zürichse Cabaret Voltaire dat in 1916 de Dada-beweging proclameerde. Die wanhoopsvraag hoeft helemaal niet. Regisseur Espen Jhort van de Theaterschool Amsterdam weet op miraculeuze wijze Shakespeares Hamlet van driehonderd jaar geleden gloednieuw te maken. Hij concentreert zich op de cruciale scène waarin de geest van Hamlets vader verschijnt. Het is een briljante vondst die scène op verschillende manieren te spelen, telkens opnieuw. Hamlet toont een scala aan gevoelens als de dode vader hem oproept tot wraak jegens de moordenaar: eerst verbijsterend, dan woedend, dan weer melancholiek of zelfs rationeel-onverschillig. De hedendaagse Hamlet en Hedda bewijzen dat het klassieke repertoire springlevend is, en een nieuwe generatie regisseurs inspireert.