De tegenstander bedrijft politiek alsof het Twitter is. Wat doe je als premier?

Op wie moet je letten om Den Haag te begrijpen? Deze week: welke opties heeft Rutte nu het Nexitspook een campagnethema dreigt te worden? Ofwel: contouren van een politieke strijd van de VVD tegen Wilders, GeenStijl en Jort Kelder.

tomjanmeeus0

Binnen de VVD weten ze nog dat Stef Blok, destijds voorzitter van de Tweede Kamerfractie, tijdens Rutte I in kleine kring een neuro bepleitte. Een neuro: een euro voor alleen Noord-Europese landen, gewend aan solide begrotingen en saaie uitgavenschema’s.

Ik kreeg het deze week toegelicht door een liberaal die ermee wilde zeggen: ook wij hebben voldoende scepsis over de EU en de euro in huis om vanaf het najaar eventueel te anticiperen op pleidooien tegen de EU en vóór een Nexit.

Want het heeft er veel van dat Brexit hét thema wordt dat ook de Haagse politiek zal definiëren. En aangezien het land maart 2017 gaat stemmen, staan er een paar dingen op het spel – het premierschap, bij voorbeeld.

Dus ik vroeg me af: wat is voor Rutte en de VVD de intelligentste manier om die ontluikende Nexit-verlangens te pareren?

Je kunt het dilemma nu al zien aankomen. Twee partijen, de PVV van Wilders en VNL van vooral oud-PVV’ers, die het onbehagen over de EU exploiteren met vurige pleidooien voor een Nexit, zodat alle andere partijen, de VVD voorop, het gevaar lopen te worden weggezet als vijanden van de massa.

Zeker nu er een heel infrastructuurtje op rechts is ontstaan – GeenStijl, het Burgercomité EU, Jan Roos, Thierry Baudet, Rutte’s vriend Jort Kelder, etc. - dat met veel gevoel voor medialogica het anti-EU-sentiment weet te voeden.

Ik las de laatste dagen overal dat Rutte een geslaagd EU-voorzitterschap heeft afgesloten, en dit kwam me redelijk voor. Feit is evengoed dat een anti-EU-kamp nu twee referenda - over het Oekraïneverdrag hier, over Brexit in het VK – heeft gewonnen. Dus voor Rutte ligt er een inhoudelijke en tactische vraag: hoe bestrijdt hij die mensen?

De eerste aan wie ik hierbij moest denken was Joshua Livestro. Een aimabele en overtuigde conservatief: oud-medewerker van eurocommissaris Frits Bolkestein (VVD) en Tory-leider Iain Duncan-Smith; oprichter van de conservatieve Burkestichting; grondlegger van rechts-conservatieve websites als De Dagelijkse Standaard en Jalta.

En: een man die in het Oekraïne- en Brexit-referendum het pro-EU-kamp steunde.

Die campagnes lieten zien dat het speelveld verandert. Het is nu mogelijk politiek te bedrijven door Twitter te imiteren: een mix van statements, controverse en beschuldigingen is genoeg om als betekenisvol door het leven te gaan.

Ik vroeg Livestro: wat hebben die nederlagen je geleerd over de techniek van nieuwe campagnes?

Niet alleen dat mensen, zoals Michael Gove zei, genoeg van experts hebben, vertelde hij me telefonisch vanuit Guernsy, waar hij woont. ,,Ook dat de brengers van die boodschap zélf de grootst mogelijke onzin uitkramen.’’

Ik wierp op of de VVD hier uitwassen ervaart die ze zelf in de markt zette. Bedient die nieuwe rechtervleugel waartegen Livestro streed, zei ik, zich niet van dezelfde methode waarmee zijn oud-baas en grote voorbeeld Bolkestein heilige huisjes omverwierp: forse uitspraken die de ban breken?

,,Frits’’, zei Livestro, permitteerde zich soms een soundbite: ,,Suriname is een rovershol, of zo.’’ Maar dat typeerde hem niet. ,,Frits wist met intellectuele argumenten de nationale consensus aan het wankelen te brengen.’’

Dat is, zei hij, onmogelijk te vergelijken met de nieuwe debatstijl van ,,dagelijks ranzige theorieën de wereld in slingeren’’.

Zoals? Ze vertellen steeds, zei Livestro, dat lidstaten hun soevereiniteit aan de EU hebben overgedragen. ,,De onzin. Je zit in de EU omdat je het wilt.’’ Je kunt er elk moment uit. ,,Dit is vorige week wel gebleken, lijkt me.’’

Evengoed kon je zeggen dat Livestro zelf, vooral bij De Dagelijkse Standaard, bloggers aan het werk had die het soort persoonlijke aanvallen deden die in de twee referenda standaard waren. Soms dacht hij inderdaad ,,of ik niet heb meegeholpen aan een opinieklimaat dat winnen van het Oekrainereferendum lastig maakte.”

Hij vindt evengoed dat je de invloed van die nieuwe rechterflank niet moet overschatten. ,,GeenStijl mobiliseert een paarhonderdduizend man, en zo’n Baudet ook maar een beperkt publiek, hoor.’’

Agitatie heeft een mobiliserend effect maar je bereikt niet veel. ,,Als het echt werkte was Wilders allang premier geweest.’’

Hier is niet iedereen in de VVD zo ontspannen over. Je hebt strategen die zeggen: negeer die nieuwe rechterflank, dan blijven ze buiten de orde.

Je hebt anderen, zoals oud-campagnestrateeg Jan Driessen, die Rutte adviseren de strijd op basis van feiten aan te gaan: Nederland als beste plek van Europa. ,,Leiderschap vergt lef.’’

Sommige VVD’ers zijn vooral beducht voor Jort Kelder, vorige week in deze krant schreef dat hij zich verheugt op de Nexit-discussie. Kelders vriendschap met Rutte kan zich, denken zij, tegen de premier keren, ook al zal Rutte proberen het publicitair van zich te laten afglijden.

Kay van de Linde, de oud-campagneleider van Fortuyn en Verdonk, vertelde me dat het een strategische blunder zou zijn als de VVD lankmoedig reageert.

,,Ik zou Kelder, Baudet, GeenStijl en de hunnen framen als landverraders’’, zei hij. ,,Mensen die, zoals Boris Johnson, zo ambitieus zijn dat ze desnoods het land kapot maken.’’

Pardon? ,,Jazeker’’, zei Van de Linde. ,,Je moet emotie met emotie bestrijden; al die rationale NRC-nuances hebben geen enkele zin.’’

Mensen voelen haarfijn aan, vertelde hij, dat zo’n Jort Kelder zijn eigenbelang in plaats van het landsbelang op het oog heeft. ,,Dus je zegt: die man met zijn kasteel aan de Vecht eist alleen een Nexit-referendum omdat hij in de talkshows wil. Bam.’’

Door de telefoon hoorde ik hem glimlachen. ,,Dan nodigt Pauw je uit, je houdt het daar met een stalen gezicht vol, dus de volgende dag zit je in De Wereld Draait Door. Bam!’’

'Ik zou Jort Kelder framen als - bam! - landverrader. Al die rationele NRC-nuances zijn zinloos. In een campagne moet je emotie met emotie bestrijden.'

De VVD kan het Nexitkamp ook bestrijden door mee te buigen. Zoals de partij via het plan-Azmani en de Turkije-deal impliciet het vluchtelingenstandpunt van Wilders overnam. Je oppert een neuro. Je noemt een Nexit als optie als de EU onvoldoende verandert. Je stelt, zoals een strateeg zei, ,,allerlei EU-onzinmaatregelen aan de kaak’’.

Oud-campagnestrateeg Jan Driessen vertelde me dat ,,Wilders light’’ nooit zal werken. ,,Wilders zegt minder minder, Halbe Zijlstra zegt: maximaal 15.000 vluchtelingen: dat verlies je altijd.’’ Je kunt beter, gebruikmakend van Rutte’s optimisme, ,,een positieve agenda van hoop’’ omarmen. ,,Zoals Justin Trudeau in Canada premier is geworden.’’

Livestro denkt dat de VVD ,,moet ophouden met meel in de mond over de EU te praten’’. Staak het verzet tegen het plan nationale arbeidsvoorwaarden op te leggen aan Poolse metselaars, zodat zij niet langer Nederlanders weg concurreren. ,,Die referenda laten zien dat de onderste vijftig procent van de bevolking tegen de EU is, en daar moet je iets aan doen.’’

Intussen kan die hele Brexit ook zeer voordelig voor traditioneel rechts uitpakken.

Wilders is een meester in het formuleren van eisen die nooit kraakhelder zijn (de-islamiseren, grenzen dicht), zodat hij er ook nooit op af te rekenen is..

Maar bij Brexit en Nexit heeft hij een einddoel omarmd, en inzake Brexit is het onverwacht concreet geworden. De chaos in de Britse politiek en het bestuur, de onzekerheid in de Britse economie, het gevaar van een recessie: allemaal ontwikkelingen waarop Wilders ineens, voor de verandering, persoonlijk afgerekend kan worden.

,,Het ongelijk van Boris Johnson kan héél groot worden in Den Haag’’, zei een VVD-strateeg deze week tevreden.

Het betekent, zei Livestro, dat de VVD zonder terughoudendheid vóór de EU moet kiezen. ,

,Je constateert dat de Britten hebben aangetoond dat Nexit een zelfmoordpoging is, dus en zegt: Keine Experimente, kies Rutte.’’