Boris Johnson krijgt mes in rug

Onverwachts trok Brexit-voorman Boris Johnson zich donderdag terug uit de strijd om het premierschap. Of is dit gewoon een slimme zet?

Boris Johnson maakte donderdag bekend dat hij geen premier van het Verenigd Koninkrijk wil worden. Hij was de gedoodverfde kandidaat om David Cameron op te volgen als de Britten voor een Brexit zouden kiezen. Foto Reuters

Boris Johnson leidde het Verenigd Koninkrijk naar de uitgang, maar zal niet als premier de Britten veilig thuisbrengen naar een leven buiten de Europese Unie. Tot ieders verrassing kondigde hij donderdag aan af te zien van deelname aan de strijd om opvolging van David Cameron.

Dat besluit kan het best worden gelezen als ‘Et tu, Michael Gove?’ Want zijn rechterhand bij de Brexit-campagne stak hem, als Brutus bij Caesar, donderdagochtend zonder genade een mes in de rug.

Gove, die jarenlang zei géén premier te willen worden, zei dat de uitslag van het referendum hem aan het hart ging. „Ik wilde helpen een team rond Boris Johnson te bouwen, zodat een politicus die voorstander was van een vertrek uit de Europese Unie, ons naar een betere toekomst kon leiden. Maar ik ben tot de conclusie gekomen dat Boris niet is uitgerust voor het leiderschap, noch een team kon bouwen voor de taak die voor ons ligt.”

Daarmee impliceerde Gove dat klopt wat collega’s in de Conservatieve partij al dachten: Johnson is geschikt voor het opvrolijken van het land, niet voor het leiden ervan. Dat beeld was in de campagne versterkt: de charismatische Johnson was er om de menigten te trekken, maar hoe diep was zijn overtuiging? Hij had immers twee columns geschreven voor The Daily Telegraph: een voor Brexit en een voor Blijven.

Zijn column maandag over wat de Brexit eigenlijk inhoudt, getuigde van eenzelfde ambivalentie. De Britten zouden alles houden wat ze nu hebben als EU-lid, behalve „de buitengewoon ondoorzichtige wetgeving van de EU”. De zorgen over immigratie onder Brexit-kiezers leek hij weg te wuiven. Een dag later kwam via The Times de boodschap dat de column „te snel was geschreven”. Johnson zou „te moe” zijn geweest. „Vrienden zijn het erover eens: slordig & verwarrende boodschap & zal voortaan worden nagetrokken”, twitterde politiek verslaggever Sam Coates.

De schade was toen al veroorzaakt. De column bevestigde dat andere beeld van Boris Johnson: de man die het niet zo nauw neemt met de waarheid. Oud-collega’s uit zijn tijd als correspondent in Brussel uitten op Facebook al hun grote ongenoegen: „Hij greep elke kans aan de EU te bespotten of te belasteren, met artikelen die ongetwijfeld vol kleur zaten, maar ook schromelijk overdreven of compleet onwaar waren”, schreef Martin Fletcher.

Venijnige duwtjes

Licht venijnige duwtjes volgden. Woensdagavond lekte een e-mail uit van Daily Mail-columniste Sarah Vine, echtgenote van Michael Gove, aan een kennis. Per ongeluk verzonden aan iemand anders. Of was het – in het licht van nu – bewust? „Je MOET SPECIFIEKE garanties van Boris krijgen, ANDERS kun je hem niet steunen.”

Donderdagochtend lieten de ministers Stephen Crabb (Werkgelegenheid en Pensioenen) en Theresa May (Binnenlandse Zaken), allebei kandidaat om Cameron op te volgen, doorschemeren waarom zij dachten dat Johnson ongeschikt was. Crabb wees op diens gegoede achtergrond (Johnson ging naar privéschool Eton en naar Oxford) en zijn eigen workingclasswortels: „Ik werd opgevoed met het idee dat niemand beter was dan ik, en ik niet beter was dan anderen.” May zei: „Boris heeft al eens met Europa onderhandeld. Ik herinner me de laatste keer dat hij een deal sloot met de Duitsers. Hij kwam terug met drie zo goed als nieuwe waterkanonnen” – een verwijzing naar een aankoop van waterkanonnen van de Duitse federale politie door de politie van Londen in 2015, goedgekeurd door toenmalig burgemeester Johnson. Ze zijn nooit gebruikt.

Johnson was duidelijk de favoriet in de race om de opvolging van Cameron, die een week geleden zijn aftreden aankondigde. Maar hij deed wat niemand verwachtte, en trok zich terug. Dat betekent niet dat hij weg is. Het kan ook een strategische zet zijn: het onderhandelen met de EU is een ondankbare taak, waar ook Cameron voor paste. Wellicht dat de volgende premier na het sluiten van een akkoord zo impopulair is dat hij of zij plaats moet maken voor een opvolger. En dat zou zomaar Boris Johnson kunnen zijn.