Opinie

    • Maarten Schinkel

De afpersing van Volkswagen

In 2010 lekte het olieplatform Deepwater Horizon miljoenen vaten olie in de Golf van Mexico. Het rampmanagement was een ramp, kwam laat op gang en een grote strook van de Amerikaanse zuidkust raakte vervuild – op sommige plekken flink, op andere beduidend minder. Een grof schandaal was het, en een van de grootste milieurampen in de Amerikaanse geschiedenis. British Petroleum (BP) dat verantwoordelijk was, zette in eerste instantie het formidabele bedrag van 3,5 miljard dollar opzij voor boetes en andere te vergoeden schade. Een paar jaar procederen aan de Amerikaanse gerechtshoven later kon de voorlopige werkelijke schade worden opgemaakt: tussen de 44 miljard en 53 miljard dollar – afhankelijk van wat je wel of niet meetelt. Het was meer dan het dertienvoudige van waarop BP had gerekend.

Het betrof hier een ramp, en een verwijtbare ramp. Maar bij het berekenen van en procederen over de schade werden, ook volgens Amerikanen zelf, nieuwe grenzen verkend van wat er allemaal aan boetes en schadevergoedingen mogelijk was.

Dinsdag schikte Volkswagen in het Dieselschandaal, waarbij het concern bewust flatterende cijfers had gegeven voor uitstoot en verbruik van dieselauto’s. Ook in de VS. De voorlopige schade aldaar: 15,3 miljard dollar aan boetes en vergoedingen. Let wel: het gaat hier om iets geheel anders dan het vervuilen van honderden kilometers kust met olie. En toch is het schadebedrag nog oneindig veel absurder dan dat van BP. Er zijn 475.000 dieselauto’s verkocht. Het bedrag dat VW moet ophoesten komt op ruim 32.000 dollar per auto. En dat is nog vóór de strafrechtelijke procedures.

Hoeveel kost een nieuwe Volkswagen diesel eigenlijk in de VS? Bij dealer Fuccillo Volkswagen of Schenectady, een stadje in de staat New York, staat een baaierd aan nieuwe modellen te koop voor gemiddeld 22.000 dollar. Inderdaad: de totale boetes en schadevergoedingen die het Duitse concern kwijt is staan gelijk aan een bedrag dat anderhalf maal zo groot is als de nieuwprijs.

Je gaat bijna vermoeden dat er, ook gezien de boetes voor het Libor-bankenschandaal, die in de VS substantieel groter waren dan in Europa, een nieuwe bron van inkomsten is aangeboord: het uitwringen van buitenlandse bedrijven. En ze gaan allemaal akkoord. De grootste straf is namelijk een ontzegging van de Amerikaanse markt. En dus is het buigen voor wat zo langzamerhand een afpersingsmodel lijkt te worden.

Mooie dochteronderneming heeft u hier, het zou toch zonde zijn als haar iets overkomt.

Dat is te kort door de bocht. Het gaat niet alleen om buitenlandse bedrijven. De Amerikaanse internet-tycoon Peter Thiel richtte de eveneens Amerikaanse website Gawker onlangs moedwillig ten gronde met een absurde schadeclaim. Er lijkt eerder sprake van een verdringing van het juridische ‘principle-based’ systeem dat in Europa overheerst door het ‘rule-based’ systeem van de VS: het letterlijk toepassen van regels, ongeacht de omstandigheden en de consequenties. Dat laatste is, gezien de vergaande juridisering van Europa in de laatste twee decennia, toch al aan de winnende hand.

Intussen zetten de torenhoge boetes kwaad bloed. Aan Duitsers valt het Volkswagen-bedrag echt moeilijk anders uit te leggen dan als afpersing. Je mag niet verwachten dat het enthousiasme voor het vrijhandelsverdrag TTIP er groter door wordt, als het Amerikaanse rechtssysteem straks écht extraterritoriaal dreigt te gaan.

En zo is de Volkswagen-zaak wéér een haarscheurtje in de globalisering.

    • Maarten Schinkel