Boris krijgt mes in de rug – en staakt de strijd

Brexit Tot veler verrassing zag Boris Johnson vandaag af van deelname aan de strijd om het leiderschap van de Conservatieve Partij en het premierschap. Hij voerde het VK naar Brexit, maar zal het land niet door de politieke crisis leiden.

Foto AP

Boris Johnson leidde het Verenigd Koninkrijk naar de uitgang, maar zal niet als premier de Britten veilig thuisbrengen naar een leven buiten de Europese Unie. Want tot ieders verrassing kondigde hij donderdag aan af te zien van deelname aan de strijd om de opvolging van David Cameron.

Die beslissing kan het beste worden gelezen als ‘Et tu, Michael Gove?’ Want zijn rechterhand tijdens de hele Brexit-campagne stak hem, als Brutus bij Caesar, donderdagochtend zonder enige genade een mes in de rug.

Gove, die jarenlang zei géén premier te willen worden, zei dat de uitslag van het referendum hem aan het hart ging.

„Ik wilde helpen een team rond Boris Johnson te bouwen, zodat een politicus die voorstander was van een vertrek uit de Europese Unie, ons naar een betere toekomst kon leiden. Maar ik ben tot de conclusie gekomen dat Boris niet is uitgerust voor het leiderschap, noch een team kon bouwen voor de taak die voor ons ligt.”

Daarmee impliceerde Gove dat klopt wat collega’s in de Conservatieve partij al dachten: Boris Johnson is geschikt voor het opvrolijken van het land, niet voor het leiden ervan. Dat beeld was tijdens de campagne versterkt: de charismatische Johnson was er om de menigten te trekken, maar hoe diep was zijn overtuiging? Hij had immers twee columns geschreven voor The Daily Telegraph: een voor Brexit en een voor Blijven.

Zijn column maandag over wat de Brexit eigenlijk inhoudt, getuigde van eenzelfde ambivalentie. De Britten zouden alles houden wat ze nu hebben als EU-lid, behalve „de buitengewoon ondoorzichtige wetgeving van de EU”. De zorgen over immigratie onder Brexit-kiezers leek hij weg te wuiven. Een dag later kwam via The Times de boodschap dat de column „te snel was geschreven”. Johnson zou „te moe” zijn geweest. „Vrienden zijn het er over eens: slordig & verwarrende boodschap & zal voortaan worden nagetrokken”, tweette politiek verslaggever Sam Coates.

De schade was toen al veroorzaakt. De column bevestigde dat andere beeld van Boris Johnson: de man die het niet zo nauw neemt met de waarheid. Oud-collega’s uit zijn tijd als correspondent in Brussel uitten op Facebook al hun grote ongenoegen: „Hij greep elke kans aan de EU te bespotten of te belasteren, met artikelen die ongetwijfeld vol kleur zaten, maar ook schromelijk overdreven of compleet onwaar waren”, schreef journalist Martin Fletcher.

Licht venijnige duwtjes volgden. Woensdagavond lekte een e-mail uit van Daily Mail-columniste Sarah Vine, echtgenote van Michael Gove, aan een kennis. Per ongeluk verzonden aan iemand anders. Of was het – in het licht van nu – bewust?

„Je MOET SPECIFIEKE garanties van Boris krijgen, ANDERS kan je hem niet steunen.”

Twitter avatar elliotttimes Francis Elliott Careful what you write I guess…THAT email https://t.co/uAdQRN6yTr

Donderdagochtend lieten Stephen Crabb (minister van Werkgelegenheid en Pensioenen) en Theresa May (minister van Binnenlandse Zaken), die zich beiden kandidaat stelden om Cameron op te volgen, doorschemeren waarom zij dachten dat Johnson ongeschikt was. Crabb wees op diens gegoede achtergrond (Johnson ging naar privéschool Eton en naar Oxford) en zijn eigen working class-wortels: „Ik werd opgevoed met het idee dat niemand beter was dan ik, en ik niet beter was dan anderen.” May zei: „Boris heeft al eens met Europa onderhandeld. Ik herinner me de laatste keer dat hij een deal sloot met de Duitsers. Hij kwam terug met drie bijna nieuwe waterkanonnen” – een verwijzing naar een omstreden aankoop van waterkanonnen van de Duitse federale politie door de politie van Londen in 2015, goedgekeurd door toenmalig burgemeester Johnson. Ze zijn nooit gebruikt.

Johnson was duidelijk de favoriet in de race om de opvolging van premier Cameron, die vrijdag zijn aftreden aankondigde. Maar hij deed wat niemand verwachtte, en trok zich terug. Dat betekent niet dat hij weg is. Dit kan ook een strategische zet zijn: het onderhandelen met de EU is een ondankbare en moeilijke taak, waar ook Cameron voor paste. Wellicht dat na afloop de premier zo onpopulair is door het akkoord dat hij of zij overeenkomt, dat er iemand anders wordt gezocht. En dat zou zo maar Boris Johnson kunnen zijn.

    • Titia Ketelaar