Valt nu toch het doek voor Desi?

Decembermoorden Suriname Suriname staat onder hoogspanning. Donderdag hervat de Krijgsraad het Decembermoordenproces. Als hoofdverdachte en president Desi Bouterse daar geen stokje voor steekt.

Gerechtsgebouw op de marinebasis in Boxel, buiten Paramaribo, waar de krijgsraad donderdag bijeenkomt. Foto’s Pieter Van Maele/ANP

De spanning loopt op in Suriname nu de Krijgsraad op het punt staat de Decembermoorden-strafzaak, met president Desi Bouterse als hoofdverdachte, donderdag te hervatten. Het zijn de tropische regenbuien, de sibi busi, die Suriname deze dagen letterlijk maar ook figuurlijk schoonvegen. Terwijl ze rennen en schuilen voor de stortbuien is de aankomende zitting onder de Surinamers het gesprek van de dag. Op de markt, in de bus, op de radio bij de talloze debatten en inbelprogramma’s: het onderwerp waarop jarenlang een taboe rustte wordt voor het eerst echt besproken. Op straat en in de sociale media wordt druk gespeculeerd wat er gaat gebeuren.

‘Rechters opdonderen’

Gaat Bouterse de rechters echt ‘opdonderen’ zoals parlementslid en Bouterse-adept Rachied Doekhie vorige week adviseerde? Er is volgens Bouterse een „constitutionele crisis” uitgebroken sinds de Krijgsraad op 9 juni besloot de schorsing van de rechtszaak op te heffen, ondanks de amnestiewet van 2012. Bouterse zoekt naarstig naar mogelijkheden te voorkomen dat de zitting doorgaat. Vorige week voerde Bouterse koortsachtig gesprekken met politieke partijen, ook met de oppositie. Er waren spoedvergaderingen met adviseurs, leger en politie: de staatsveiligheid was in het geding, zei een zichtbaar nerveuze president. De rechterlijke macht beet van zich af: van een constitutionele crisis zou geen sprake zijn. De religieuze organisaties maanden de president in een gezamenlijke verklaring tot kalmte.

„Het zijn weer dezelfde treiterijen en dreigementen van Bouterse. Wat er nu gebeurt, doet denken aan de sfeer die er heerste in de dagen voor de moorden van 8 december 1982”, zegt ondernemer Henri Behr. Hij is een nabestaande: zijn broer, journalist Bram Behr was een van de vijftien slachtoffers van de Decembermoorden. „Het kwam totaal onverwacht, niemand had op deze stap van de Krijgsraad gerekend”, zegt Behr.

Ondanks de opwinding probeert hij zijn hoofd koel te houden, maar er zit een trilling in zijn stem. „Mijn moeder van bijna honderd maakt zich grote zorgen om mij. ‘Henri wees voorzichtig’, zegt ze steeds. ‘Kom niet in de krant, straks pakken ze jou ook op, net als Bram en de anderen toen’”, vertelt Behr. Toch heeft Behr „echt het gevoel dat de volgende stap is gezet, en dat voelt heel goed. Tegelijkertijd weten we waar Bouterse toe in staat is. Hij komt steeds weer met onaangename verrassingen.”

Besloten bijeenkomst parlement

Hoofdverdachte in het Decembermoordenproces, president Desi Bouterse.

Woensdagmiddag komt Bouterse op eigen verzoek in een geheime en besloten vergadering, een comité-generaal, bijeen met het parlement om de volksvertegenwoordigers toe te spreken.

Niet zonder betekenis lijkt ook het onverwachte bezoek op uitnodiging van Bouterse deze week van de Venezolaanse minister van buitenlandse zaken Delcy Rodríguez en secretaris generaal Ernesto Samper van Unasur, de organisatie van Zuid-Amerikaanse naties, aan Paramaribo. Unasur toont zich in een verklaring niet alleen „bezorgd over de ontwikkeling van de politieke, economische en sociale situatie waarmee het land wordt geconfronteerd”, maar spreekt ook haar steun uit voor „acties die de democratisch gekozen regering van president Bouterse” onderneemt in deze kwestie. Komende dagen zal er „een speciale monitoring van de situatie plaatsvinden”, aldus Unasur.

Volgens politicoloog en gezaghebbend columnist Giwani Zeggen „moet Bouterse nu wel naar oplossingen zoeken binnen het democratische bestel en binnen de Grondwet”. Zeggen:

„We leven niet meer in een militaire dictatuur, en hoewel pril: Suriname is een rechtsstaat. Het wordt niet meer geaccepteerd als Bouterse zich gaat opstellen alsof het de jaren tachtig zijn.”

Positie van Bouterse is verzwakt

Daarbij kan Bouterse zich ook weinig fouten permitteren: zijn positie is verzwakt. De geplande zitting van de Krijgsraad komt op een moment dat de Surinaamse economie er belabberd voor staat door dalende goud- en olieprijzen en wanbeleid van zijn regering afgelopen jaren. De inflatie bedraagt 70 procent. Vooral de prijzen van nutsvoorzieningen schieten omhoog door afschaffing van subsidies en Surinamers kunnen de eindjes nauwelijks aan elkaar knopen. Bouterse kon in 2015 de kiezers achter zich krijgen door een enorme verhoging van sociale uitgaven zoals ouderdomsuitkeringen en kinderbijslag. Intussen raakte de schatkist leeg en de deviezenvoorraad uitgeput. De waarde van de Surinaamse dollar is meer dan gehalveerd.

Oppositieleider en oud-minister van Justitie Chan Santokhi zegt: „We hebben berekend dat er in vier jaar tijd, toen de goud- en olieprijs hoog waren ruim 3 miljard Amerikaanse dollar aan extra inkomsten zijn binnengekomen bij de overheid. Er zijn wat huizen gebouwd en een brug, maar waar is de rest? Is dat in de zakken van Bouterse en consorten verdwenen?” Volgens Santokhi is de voortgang van de strafzaak vooral „een persoonlijke crisis voor president Bouterse en geen constitutionele crisis”.

Gevolgen voor IMF-steun

Door de schrijnende economische crisis was Bouterse eerder dit jaar genoodzaakt de hulp van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) in te roepen, dat Suriname nu onder strenge voorwaarden met 424 miljoen euro gaat steunen. „Als Bouterse nu de noodtoestand uitroept of ingrijpt dan heeft dat zeker gevolgen voor de IMF-steun”, zegt columnist Giwani Zeggen. „Er wordt meegekeken met iedere stap die hij zet. En misstappen kan de president zich nu niet veroorloven.”

Nabestaande Henri Behr bereidt zich voor op de rechtszaak van donderdag en ontmoet de andere nabestaanden later die dag in een kerk, waar ze elkaar moed zullen inspreken. „Zijn spel is uit”, zegt Behr.

„Maar we moeten met alle scenario’s rekening houden. Het blijft Desi Bouterse.”

    • Nina Jurna