Schotten grijpen hun kans op eigen staat

Na het Brexit-referendum, hopen nationalistische Schotten dat ze zich alsnog kunnen losweken van de Engelsen. Maar wel binnen de Europese Unie.

Pub in de Spaanse badplaats Benalmádena. Op de luifel staan de Schotse en de Britse vlag. Foto David Ramos/Getty

Terwijl Engelse politici – zowel van de regering als de oppositie - in grote verwarring verkeren hoe ze na Brexit in hemelsnaam verder moeten en onder wiens leiding, nemen de leiders van de Scottish National Party (SNP) het heft in eigen handen.

Door de uitkomst van het referendum, waarbij 62 procent van de Schotten zich voor het lid blijven van de EU uitsprak, zien zij kans zich eindelijk los te weken van de Engelsen. En wat de SNP-leiders betreft bij voorkeur met als uiteindelijk resultaat de lang begeerde eigen, onafhankelijke Schotse staat.

Nicola Sturgeon, de premier van Schotland, reist deze woensdag naar Brussel voor overleg met Martin Schulz, voorzitter van het Europees Parlement, en mogelijk anderen. Een ontmoeting met de voorzitter van de Europese Commissie , Jean-Claude Juncker, staat echter nog niet op de agenda. De SNP zal ook rechtstreeks contact zoeken met vertegenwoordigers van de lidstaten. Politici uit onder meer België en Duitsland hebben zich al positief uitgelaten over een Schots aanblijven in de EU.

Volgens Alex Salmond, Sturgeons voorganger en partijgenoot, betekent dit een ommekeer vergeleken met het referendum over Schotse onafhankelijkheid van 2014. „Ik was toen premier maar bij de voorzitter van de Europese Commissie, Barroso, was ik niet welkom”, zei Salmond, die dinsdag met buitenlandse media in Londen sprak. Europese instellingen in het algemeen stelden zich volgens hem destijds vijandiger op jegens de Schotse nationalisten dan nu.

Voldaan constateert Salmond, die zich al zijn hele politieke leven inzet voor Schotse onafhankelijkheid, dat de toestand nu ook in ander opzicht is gewijzigd ten opzichte van 2014, toen de Schotten tegen onafhankelijkheid stemden. „Er zijn sinds vrijdag drie opiniepeilingen geweest en die gaven alle drie aan dat de Schotten nu voor onafhankelijkheid zijn.”

Groenland als precedent

Sturgeon heeft al verklaard dat het „democratisch gezien onaanvaardbaar” zou zijn als de Schotten door toedoen van de Engelsen buiten de EU belanden. Daarom is een nieuw referendum over Schotse onafhankelijkheid volgens haar „heel waarschijnlijk”. Maar, zeggen analisten, ze wil niet overhaast te werk gaan. Eerst wil ze zeker van haar zaak zijn, om niet opnieuw – zoals Salmond twee jaar geleden overkwam – een blauwtje te lopen.

De premier verzekerde zich dinsdagmiddag in het Schotse parlement van de steun van een ruime meerderheid van de parlementariërs om aan alle kanten te gaan sonderen en onderhandelen om de Schotse belangen in Europa veilig te stellen. Ook stelde ze een raad van deskundigen samen die haar moeten adviseren omtrent de mogelijkheden om de Schotse relatie met de EU te waarborgen.

Het is nog onduidelijk welke weg Schotland precies zal kiezen. Een optie, ook door Salmond genoemd, is dat Schotland eenvoudig de plaats overneemt van het Verenigd Koninkrijk bij de EU. Onduidelijk is of hiervoor vereist is dat Schotland al een onafhankelijke staat is. Ook is er het precedent dat Groenland uit de EU stapte, terwijl het koloniale moederland Denemarken wel lid bleef. In dit geval stapt weliswaar de lidstaat (het Verenigd Koninkrijk) eruit en zou een kleiner deel daarvan (Schotland) blijven, maar toch zijn er parallellen.

Een tweede referendum over Schotlands onafhankelijkheid zou volgens de SNP gehouden moeten worden in de periode van twee jaar na het inroepen van artikel 50 om het Britse lidmaatschap van de EU te beëindigen. Het is onduidelijk wanneer de Britse regering dat doet.

Een belangrijke vraag is intussen – zeker voor de Schotse kiezers – of de Schotse economie wel sterk genoeg is om op eigen benen te staan. Moesten verschillende grote Schotse banken in 2008 immers niet tegen een zeer hoge prijs door de regering in Londen worden gered? En kwakkelt de Schotse olie-industrie niet erg op het moment? Zulke bezwaren wuift Alex Salmond resoluut van de hand. „De olieprijzen zullen zich herstellen en bovendien heeft Schotland nog veel meer te bieden. We hebben topuniversiteiten en behoren tot de meest innovatieve landen van de wereld en we hebben heel veel getalenteerde en geschoolde mensen. We zullen welvarend zijn.”

    • Floris van Straaten