Let op bedreigde veiligheid in Europa na Brexit

Opinie

Brexit maakt de NAVO zwakker. Nederland moet zich voor zijn veiligheid voortaan meer op Frankrijk richten, meent Paul van Hooft.

Een Joint Strike Fighter (JSF) F35 vliegt samen met F16's. ANP VINCENT JANNINK

De Britse uittreding uit de Europese Unie verzwakt de Europese veiligheid op een moment dat de dreigingen aan de zuid- en oostgrenzen van Europa toenemen. Als antwoord op die verslechterde situatie, presenteert de hoge (Europese) vertegenwoordiger van het Gemeenschappelijk Buitenlands en Defensiebeleid, Eurocommissaris Federica Mogherini, deze week de langverwachte, nieuwe Global Strategy van de EU. Maar de militaire geloofwaardigheid daarvan is al gelijk ondermijnd met de afwezigheid van het Verenigd Koninkrijk, de enige serieuze militaire macht binnen Europa naast Frankrijk.

Brexit betekent dat zich een verdere verschuiving van invloed binnen Europa naar Duitsland zal voltrekken. Duitsland is echter niet klaar voor een actievere internationale rol waarbij afschrikking en geruststelling centraal staan.

Vorige week gaf Bondskanselier Merkel toe dat Duitsland niet afhankelijk kan blijven van de Verenigde Staten en meer zelf moet doen. Maar de voorzichtig stijgende defensie-uitgaven zijn voorlopig vooral herstel van het verval van de afgelopen decennia. De Duitse strategische cultuur is nog niet klaar voor een fundamentele verandering, zoals nog eens werd onderstreept door de kritiek van de minister van Buitenlandse Zaken, Frank-Walter Steinmeier, op de recente grote NAVO-oefening in Polen en de Baltische staten. Die vond hij oorlogszuchtig en ‘provocerend’ voor Rusland.

In tegenstelling tot Duitsland, heeft Frankrijk de afgelopen jaren laten zien nog steeds een capabele militaire macht te zijn, met een coherente visie op de veiligheidsontwikkelingen binnen en buiten Europa. Daarom heeft Frankrijk al bijna de plaats ingenomen van het Verenigd Koninkrijk als de meest capabele Europese partner voor de VS. Brexit zal dit momentum versterken. Als gedeeltelijke vervanging van het Verenigd Koninkrijk en als tegengewicht voor Duitsland, moet Nederland daarom een grotere Franse rol binnen Europa accepteren – en tevens aanmoedigen.

Duitse minister: oefening NAVO is provocerend

Opiauteur Hooft van

Brexit verzwakt namelijk ook de NAVO, die al onder druk staat door de Amerikaanse drang om de kosten voor Europese veiligheid af te schuiven. In april maakte president Obama op een persconferentie duidelijk dat de VS genoeg hebben van Europese ‘free riders’ – landen die als NAVO-lid voor een dubbeltje op de eerste rang zitten. De tendens in de Amerikaanse politiek is hoe dan ook om minder te doen in Europa en meer in Azië. Mocht er een crisis in Oost-Azië uitbreken, dan zullen de VS hun militaire middelen snel daarheen verplaatsen. Gezien het potentieel voor conflicten in die regio – de Zuid-Chinese Zee, de situatie op het Koreaanse schiereiland – is dit niet onwaarschijnlijk. De huidige Britse stuurloosheid kan daarom sterk nadelig voor de NAVO uitpakken.

De naoorlogse internationale orde – waartoe de NAVO en (de voorlopers van) de EU behoren – werd mogelijk gemaakt door een internationale consensus die de afgelopen decennia is verzwakt door liberalisering, migratie en afnemende sociale uitgaven. De Britse uittreding is vooralsnog de meest concrete uitkomst van een roep om her-nationalisatie. Een herverdeling van de macht binnen Europa is daarom relevant: het voortzetten van het harde economisch beleid waar de Duitse regering de voorkeur aan geeft, zal de EU verder uit elkaar drijven en de anti-Europese bewegingen versterken. Frankrijk en Italië volgen de Duitse lijn steeds minder. Misschien is het ook tijd voor Nederland om dat te doen.

Het Centraal Bureau voor Statistiek liet dezer dagen weten dat de Nederlandse defensie-uitgaven relatief het laagst zijn sinds 1929, ondanks de radicaal verslechterde veiligheidssituatie. De kosten afschuiven is natuurlijk politiek aantrekkelijk op de korte termijn, maar hoe lang zullen andere staten bereid zijn de grootste uitgaven voor defensie en veiligheid te dragen?

In de nieuwe situatie is de schade van mogelijke Nederlandse afzijdigheid niet te overzien, nu niet alleen de gevaren binnen en buiten Europa toenemen maar ook onze traditionele bondgenoten wegvallen. Het is noodzakelijk de oplossingen binnen Europa te zoeken. Des te eerder Nederland actief aansluiting zoekt bij vooral Frankrijk, des te beter.

    • een onzer redacteuren