Elke sympathie voor Cameron is verdampt

Eurotop De Britse premier Cameron hoorde er gisteren al niet meer echt bij tijdens de eerste eurotop sinds de Brexit-zege.

Foto AFP

Er waren dinsdag de nodige komische momenten in Brussel. Zoals toen de Britse premier David Cameron ontdekte dat hij er nu al niet helemaal meer bij hoort. Regeringsleiders krijgen bij elke EU-top standaard een goudkleurige ‘token’ opgespeld, zodat ze als vips herkend kunnen worden door beveiligers en fotografen. De Brit bleek er als enige géén te dragen, tot grote pret van zijn collega-leiders. Nu al uit de EU, David?

Of het moment dat Nigel Farage, de ster van het Brexit-referendum, de uitgang niet kon vinden. De leider van de anti-Europese UKIP verscheen even op de top om met journalisten te praten, maar stond na afloop secondenlang te schutteren voor een draaideur die maar niet wilde draaien. Totdat hij het grote verbodsbord erboven ontdekte.

No exit, Nigel!

Tot zover de comic relief. Want verder was de sfeer op de eerste top sinds het Britse referendum van donderdag om te snijden.

Niet lachend op de foto met Cameron

Camerons besluit om een referendum te houden over het Britse EU-lidmaatschap kon al op weinig begrip rekenen, nu hij het verloren heeft, en zijn eigen land én de EU in een periode van grote onzekerheid zijn gestort, is het laatste restje sympathie verdampt. De Litouwse president Dalia Grybauskaite zei bij aankomst dat ze Cameron niets te melden heeft. „Ik denk dat hij iets tegen ons moet zeggen, en wij niet tegen hem.”

Europees ‘president’ Donald Tusk, die de bijeenkomst voorzat, deed zijn best om niet te glimlachen toen hij handenschuddend met Cameron op de foto moest. Álle leiders eisen duidelijkheid van de Britten, die door de klappen op de beurzen en een politieke crisis in Londen bevangen lijken door koudwatervrees. Jarenlange onderhandelingen over de scheiding liggen in het verschiet, maar die kunnen pas beginnen als de Britten formeel aangeven dat ze er ook echt uit willen. De aftredende Cameron heeft die hete aardappel doorgeschoven naar zijn nog onbekende opvolger.

EU-leiders toonden daar dinsdag over het algemeen begrip voor. „Engeland is ingestort”, zei premier Rutte. „Ik zou zeggen: geef ze wat ruimte.” Maar hoeveel? Tot september, zoals de Britten lijken te suggereren? Of gaat het nóg langer duren?

Charles Michel wil niet dat de EU, net herstellende van een grote economische crisis, straks de dupe wordt van het Britse getreuzel. „Dat accepteer ik niet”, zei de Belgische premier. Hij heeft geen zin in „een nieuwe soapserie”. „Daar zijn we net al maandenlang op getrakteerd.” Woensdag vergaderen de leiders verder over de kwestie, maar dan zonder Cameron.

Gejoel in het Europees Parlement

Eerder op de dag liepen de emoties al hoog op in het Europees Parlement. Daarbij werden alle pijlen gericht op UKIP-leider Farage, die in 1999 als Brits afgevaardigde in het Europees Parlement zijn kruistocht tegen de EU begon. „Wat doet u hier eigenlijk nog’’, beet voorzitter Jean-Claude Juncker van de Europese Commissie Farage toe. Met de woorden „Ik ben geen robot, geen technocraat. Ik ben een mens, dus ik heb het recht te zeggen dat ik het resultaat betreur’’ verdedigde Juncker zijn felle houding van de afgelopen dagen. Hij benadrukte ook dat er niet wordt onderhandeld over een Brexit, zelfs niet informeel, zolang er geen formeel scheidingsverzoek ligt. Juncker heeft zijn commissarissen en topmedewerkers dit zelfs strikt verboden.

Guy Verhofstadt, aanvoerder van de liberale fractie, betichtte Farage van het gebruiken van „nazi-propaganda’” tijdens de Brexit-campagne.

„Het klimaat van angst en negativisme dat gecreëerd werd, dat is het ergste. Niet de keuze van de Britten.”

Een Schotse Europarlementariër deed een emotionele oproep aan Europa om de Schotten, die en masse voor Blijven hebben gestemd, „niet in de steek te laten”. Het leverde hem een minutenlange staande ovatie op.

Toen Farage in het debat zelf aan het woord kwam, werd hij minutenlang onthaald op gejoel. Tijd voor parlementsvoorzitter Martin Schulz om in te grijpen: „Collega’s, ik begrijp dat u emotioneel wordt. U reageert zoals de afgevaardigden van UKIP hier doorgaans reageren. Kopieert u hen alstublieft niet.’’

Het Europarlement nam met 395 stemmen voor en 200 tegen een resolutie aan waarin Londen wordt opgeroepen de scheidingsprocedure zo snel mogelijk te beginnen. Dat willen de EU-leiders ook, maar ze hebben minder haast. „We moeten geduldig zijn als dat nodig blijkt”, zei Tusk.

„Europa staat klaar om de scheiding in gang te zetten, zelfs vandaag nog, maar zonder enthousiasme, dat moge duidelijk zijn.”

Wel de lusten, niet de lasten

Waar de leiders duidelijk geen zin in hebben, zijn proefballonnetjes. Boris Johnson, het gezicht van de Brexit-campagne, zei maandag dat het Verenigd Koninkrijk wel toegang wil blijven houden tot de Europese interne markt, maar het daarbij horende vrije verkeer van arbeid, en dus van migranten, afwijst. Wel de lusten, niet de lasten.

„Dat gaat niet”, zei Michel. De Belg wil een oplossing, maar „ik ben ook niet naïef”. Premier Xavier Bettel van Luxemburg zei het zo:

„We zijn hier niet op Facebook, waar een relatiestatus ‘ingewikkeld’ kan zijn. In de EU ben je getrouwd of gescheiden, maar niet iets daartussenin.”

    • Stéphane Alonso
    • Mark Kranenburg