Een leeg bedrijfspand als asieldorp

Huisvesting

Containers voor asielzoekers? Dat kan beter. Een prijsvraag leidde tot 366 ideeën voor duurzame en betaalbare opvang.

Iglo’s van piepschuim, stapelbare houten units, en een hotel waar zowel asielzoekers als toeristen verblijven. Ziedaar een aantal van de woensdag bekroonde inzendingen van de prijsvraag die het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) samen met rijksbouwmeester Floris Alkemade uitschreef onder ontwerpers en architecten.

De opdracht: bedenk creatieve huisvestingsideeën voor asielzoekers om zo de druk op de sociale huurmarkt te verlichten. Inmiddels zitten 17.000 statushouders in asielzoekerscentra te wachten op een woning. En de wachttijd voor sociale huurwoningen bedraagt in veel gemeenten jaren – hier en daar zelfs meer dan een decennium.

„Dit is een urgente sociaal-maatschappelijke kwestie”, aldus de initiatiefnemers van de prijsvraag, A home away from home geheten. Bestaande oplossingen, zoals containerwoningen, volstaan eigenlijk niet, benadrukte rijksbouwmeester Alkemade woensdag bij de prijsuitreiking in designmuseum Het Nieuwe Instituut in Rotterdam. „Containers zijn duur, juist omdat ze tijdelijk zijn”, zei hij. „De kosten van montage, vervoer en opslag zijn te groot.” Onorthodoxe, baanbrekende maatregelen zijn dus nodig, zoals ook woningbouwcorporaties en gemeenten al maanden in koor roepen.

Deelnemers aan de prijsvraag moesten voldoen aan een veelheid aan eisen. Ontwerp woningen, vroeg het COA, die inspelen op de grillige pieken en dalen in de asielinstroom. Maak de ontwerpen energiezuinig, duurzaam en betaalbaar. Denk niet alleen aan nieuwe bouwsels, maar ook aan het benutten van de miljoenen vierkante meters aan leegstaande kantoorpanden en bedrijventerreinen. En maak, als het even kan, de ontwerpen ook geschikt voor senioren, studenten en seizoensarbeiders, want woningnood beperkt zich niet tot asielzoekers en statushouders.

Nieuw leven voor de lege boerderij

366 inzendingen bereikten de jury, die behalve uit een COA-afgezant en de rijksbouwmeester bestond uit onder meer vertegenwoordigers van woningcorporaties en gemeenten. Zij wezen woensdag zes winnende ontwerpen aan. Dat zijn, naast de drie genoemde: een driehoekig woonhuis met een schuin dak vol zonnepanelen die genoeg energie opwekken voor twee huishoudens; een dorp – woonunits, pleinen en straten – in een leegstaand bedrijfspand; en een monumentale, leegstaande boerderij die een nieuw leven begint als plek waar statushouders en dorpsgenoten hun eigen voedsel verbouwen.

Van de winnende ontwerpen worden ‘prototypen’ gemaakt die waarschijnlijk worden tentoongesteld op de Dutch Design Week, eind oktober. „Zodat je de ontwerpen niet alleen kunt zien op een website, maar ook kunt aanraken en zelf kunt ervaren”, aldus jurylid en manager huisvesting van het COA Carolien Schippers.

En daarna? Wanneer gaan statushouders wonen in piepschuimen iglo’s, stapelbare houten units en dorpen in verlaten bedrijfspanden? Harrie Bosch, bestuurslid van koepel van woningcorporaties Aedes, is voorzichtig. „Samen met onder meer gemeenten gaan we kijken hoe we dit proces kunnen versnellen.” Die gemeenten, vertegenwoordigd door burgemeester van Katwijk en voorzitter van de asielcommissie van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten Jos Wienen, toonde zich minder behoedzaam. „Deze oplossingen zijn voor gemeenten fantastisch. Ik word hier vrolijk van: er zitten relatief goedkope ontwerpen bij die ook nog kwaliteit toevoegen. We gaan gemeenten uitdagen om hiermee aan de slag te gaan.”

    • Ingmar Vriesema