Opinie

    • Merlijn Kerkhof

De nieuwe Bach

Bach wordt nogal eens met God vergeleken. Maar om eerlijk te zijn vind ik dat je Bach daarmee tekort doet. Met die godslasterlijke opmerking (sorry nog) begon bijna twee jaar geleden deze wekelijkse rubriek, een inhaalcursus over klassieke muziek. Hoewel er te veel bijzondere muziek is om je eigen te maken (laat staan om over te schrijven), is het tijd om te stoppen.

Ik heb geprobeerd een gids te zijn voor wie weinig tot niets weet van klassieke muziek. Toch knaagt er iets: ik heb vooral componisten besproken die al vele jaren dood zijn, terwijl er ook nu nog zoveel moois wordt gemaakt, muziek die te weinig wordt gehoord.

De eigentijdse kunstmuziek heeft nogal een imagoprobleem. Waar in de bioscoop de woorden ‘nieuw’ en ‘première’ als aanbeveling worden gebruikt, lijken ze in de concertzalen vooral af te schrikken. Leest een abonnementhouder van een concertserie het woord ‘eigentijds’ in de brochure, dan is de kans groot dat hij dat vertaalt als: zal wel ingewikkeld zijn. Atonaal. Brrr. Zelfs als nieuwe muziek wordt gesandwicht tussen geijkte meesterwerken, blijft het publiek weg.

Dat imagoprobleem is niet nieuw. De musicoloog Richard Taruskin stelt dat het publiek voor moderne muziek zo’n beetje is afgehaakt na de Eerste Wereldoorlog. Schönberg en zijn volgelingen componeerden steeds ontoegankelijker, voor de avant-garde deed het er niet meer toe wat de luisteraar ervan vond. Maar het tijdperk van ‘piep-knor-kraak’, zoals de muziek van het modernisme weleens respectloos wordt samengevat, is voorbij. Luister naar Thomas Adès, David Lang, Hans Abrahamsen en John Luther Adams, dat zijn componisten van onze tijd. En – surprise! – ze komen niet uit een door wereldvreemden bestierd laboratorium dat grote kunst maakt voor een marginale elite. Ja, hun werk vereist een actievere luisterhouding dan wanneer je naar Adele luistert. Maar het is vaak net zo goed muziek voor het hart als voor de geest. En Jacob Ter Veldhuis’ constant ge-updatete reality-opera The News, gebaseerd op recente nieuwsfragmenten, zegt toch meer over ons dan een gemiddelde Rossini-opera? Waarom zouden we ons dit onthouden?

In 1750, Bachs sterfjaar, moeten er naar schatting van de Verenigde Naties ongeveer 791 miljoen mensen op de wereld zijn geweest. Nu zijn we met ruim 7,4 miljard. Nog even en we zijn met tien keer zoveel als in Bachs tijd. Zou Bach nou echt een eenmalig wonder zijn geweest of lopen er op dit moment toevallig in Bogotá, Guangzhou en Monrovia een paar meisjes of jongens rond met net zoveel talent?

De grote componisten van de toekomst zijn onder ons. We hoeven alleen maar om ons heen te kijken, te stimuleren. We hoeven alleen maar te blijven luisteren.

    • Merlijn Kerkhof