Wat weet jij van de verrassendste kwartfinalist van dit EK?

Heeft IJsland meer vulkanen dan profvoetballers?

Foto AFP / Anne-Christine Poujoulat

1. Oud-profvoetballer Gary Lineker twitterde na de 1-2 nederlaag van Engeland tegen IJsland dat zijn land verloren had van een land dat meer vulkanen telt dan profvoetballers. Klopt dit?

Dat is nog maar de vraag. In IJsland (met ruim 332.000 inwoners, ongeveer evenveel als de stad Utrecht) zijn momenteel 140 vulkanen, waarvan dertig actief. De bekendste is Katla, van ongeveer 1500 meter hoog. Die komt elke veertig à tachtig jaar tot een uitbarsting, waarvan de laatste keer in 1918. Dan de profvoetballers. We nemen de IJslandse eredivisie als uitgangspunt: de Pepsi Deild. Daarin spelen twaalf teams en de spelers worden betaald voor hun verrichtingen. Ervan uitgaand dat een team bestaat uit elf spelers, plus enkele wisselspelers, kun je zeggen dat de uitspraak van Lineker niet klopt.

Twitter avatar GaryLineker Gary Lineker The worst defeat in our history. England beaten by a country with more volcanoes than professional footballers. Well played Iceland.

2. Waar komt het oeh-lied vandaan dat supporters en voetballers zingen?

Wat een oer-IJslands ritueel lijkt, blijkt in werkelijkheid een invented tradition, zegt Simon Halink, promovendus aan de Rijksuniversiteit Groningen en sinds een aantal jaar woonachtig in de IJslandse hoofdstad Reykjavik voor promotie-onderzoek. Het oeh-lied, zegt Halink, is overgenomen van regionale IJslandse voetbalclubs. Die hebben het lied gebaseerd op een filmscène uit de film 300 van Zack Snyder, waarin Spartanen tegen Perzen vechten. „Met zo’n lied creëer je een sterke nationale identiteit” zegt Halink, „maar het heeft dus niets met het Vikingenverleden te maken.”

3. Hoe staat het ervoor met de IJslandse economie?

De economie is sterk. Het eiland blijkt veerkrachtig en is de bankencrisis uit 2008 (toen viel IJslands’ grootste bank Icesave om) al weer te boven. De werkloosheid is met 4,5 procent (cijfers uit april 2016) laag te noemen. Lager dan in Nederland, waar 6,4 procent van de beroepsbevolking werkloos is. Groot risico is wel dat, net als voor de crisis, in IJsland heel makkelijk leningen worden verstrekt.
Ghettobuurten zijn in IJsland nauwelijks aanwezig. Nou ja, eentje misschien, in het oostelijk deel van Reykjavik. In Breiðholt, gebouwd tussen 1967-1982, is ongeveer tien procent van de bewoners buitenlands. Gevaarlijke boel? Nee, zegt Halink:

„De straten zijn hoogstens wat minder onderhouden.”

4. En de politiek, hoe is het daarmee gesteld?

Even was het rommelig en onrustig in de politiek, nadat de Panama Papers betrokkenheid van diverse IJslandse politici blootlegden. Er was een volksopstand, 24.000 duizend mensen (7,5 procent van de bevolking) waren op de been en demonstreerden voor het parlement in Reykjavik. Premier Sigmundur David Gunnlaugson trad af omdat hij en zijn vrouw voor miljoenen euro’s aan belasting hadden ontdoken. Maar het liep af met een sisser, zegt Halink, „nu hoor je er eigenlijk niks meer over.” Twee dagen geleden koos IJsland met historicus Gudni Johannesson een nieuwe president. Diens functie is ceremonieel.

5. Wat is de nationale sport van het land?

Voetbal en handbal zijn de populairste sporten in IJsland. Terwijl IJsland als voetballand tot voor kort weinig presteerde, is het land met handbal al langer succesvol. In 2010 eindige IJsland op het Europees Kampioenschap handbal als tweede. Waarom IJslanders zo nauw betrokken zijn bij de verrichtingen van het nationale voetbalteam, weet Halink wel. De kloof tussen „normale stervelingen en supersterren” is heel klein, zegt hij. Bijna iedereen kent wel iemand uit het IJslandse team. Halink:

„Mijn vrouw zat bij de keeper [Hannes Thór Halldórsson] in de klas. Hij keek altijd wat chagrijnig, maar alle meisjes waren verliefd op hem.”

6. Hoe zit het met de familienamen (lees achternamen) in IJsland? Bestaan die?

Over die tweede vraag kunnen we kort zijn: nee. Echte familienamen bestaan niet in IJsland. In IJsland wordt de achternaam gemaakt door achter de vaders voornaam son (bij zonen) en dóttir (bij dochters) te plakken. Dan de eerste vraag: terwijl Napoleon in Nederland begin 19e eeuw de achternaam verplicht stelde, werd die in IJsland nooit geïntroduceerd. Een beetje mal is dat wel. Ongemakkelijk soms ook, omdat je personen nooit bij de achternaam aanspreekt kan dat voor gekke situaties zorgen. Stel: je komt in Reykjavik de president op straat tegen, juist, dan spreek je hem gewoon met zijn voornaam aan.

In 2011 nodigden IJslanders de hele wereld uit om langs te komen:

7. Waar komt de vechtersmentaliteit die op het veld wordt getoond vandaan? Is dat typisch IJslands?

IJslanders beseffen heel goed, zegt Halink, dat ze afstammen van Vikingen. Daar zijn ze trots op. Die vechtersmentaliteit, nooit opgeven, altijd alles geven, past daar bij. Kinderen krijgen dat van jongs af aan mee. Zo wordt op school al geleerd wie de helden zijn uit de Viking tijd en wordt les gegeven in mythologie.

    • Martin Kuiper