Waarom zijn eigen partij Corbyn weg wil hebben

Machtsstrijd

Met overweldigende meerderheid willen de Lagerhuisleden van Labour hun partijleider weg hebben. Waarom?

Foto AFP / Daniel Leal-Olivas

Slechts veertig partijgenoten in het Lagerhuis steunen Jeremy Corbyn nog. 172 andere Labour-parlementariërs steunden dinsdagmiddag een motie van wantrouwen tegen hun leider. Maar Corbyn weigert te vertrekken. Hoelang hij dat kan volhouden, is de vraag: vijftig handtekeningen zijn er nu nodig om een leiderschapsstrijd af te dwingen.

De afgelopen negen maanden werd steeds duidelijker dat Corbyns leiderschap waarschijnlijk geen lang leven beschoren zou zijn. De 67-jarige Corbyn wilde een ander soort politiek bedrijven. Het wekelijkse vragenuurtje was verworden tot „theater”, zei hij, en hij wilde als oppositieleider niet de confrontatie aangaan met de premier, maar antwoord krijgen. Dat was heldhaftig.

Het leidde alleen niet tot effectieve oppositie, voor veel Lagerhuisleden de reden om nu het vertrouwen in hem op te zeggen. Dat hij maar halfhartig campagne voerde voor blijvend EU-lidmaatschap was één ding, dat hij de kiezer niet wist te overtuigen een tweede. Het vooruitzicht van deze post-Brexit-periode, waarin de regering juist ter verantwoording zal moeten worden geroepen over haar onderhandelingen met Brussel, en het vooruitzicht op verkiezingen met Corbyn aan de leiding, was zijn collega’s echter te veel.

Intern gemanoeuvreer

Het debat in het Lagerhuis over de Brexit toonde maandag precies wat er mis was. De premier had zijn aftreden aangekondigd, het land uit de EU gehaald, en de leider van de oppositie had alle munitie voor een stevige reactie of een eis dat er een plan komt. Beide bleven uit.

Sterker: toen Corbyn opriep tot politieke eenheid, kon hij het niet nalaten kriegel te zeggen dat „ons verdeelde land de bankjes voor mij [van de regering] noch die achter mij [met daarop zijn eigen partij] – zal bedanken als ze zich te buiten gaan aan intern gemanoeuvreer.” Waarmee hij zijn toch al boze collega’s nog een extra duwtje gaf om de motie van wantrouwen te ondersteunen.

Excuustruus

Tussen Corbyn en de Lagerhuisleden van Labour is nooit veel liefde geweest. Dat hij in september werd gekozen tot partijleider, kwam als een grote verrassing. Het Lagerhuislid zat weliswaar al sinds 1983 in het parlement en is geliefd in zijn eigen kiesdistrict, Islington-Noord, maar ambieerde nooit enige functie.

Hij was een symbolische kandidaat, een ‘excuustruus’, omdat na de desastreus verlopen verkiezingen in mei en het vertrek van toenmalig partijleider Ed Miliband het geluid van socialistisch en activistisch links ook gehoord diende te worden. Daarom steunden genoeg collega’s zijn kandidatuur.

Maar Corbyns ideeën over hernationalisering van het spoor, gratis onderwijs voor iedereen en een landelijk bestaansloon sloegen aan. De Labour-aanhang bleek aanzienlijk linkser dan het partijkader, en waardeerde zijn sinds de jaren tachtig nauwelijks veranderde principes.

Dat bleek ook maandagavond weer, toen zich bij het Lagerhuis zo’n duizend Corbyn-aanhangers verzamelden om hem te steunen, terwijl hij binnen was met zijn collega’s. Sinds Corbyn aantrad, is het aantal partijleden verdubbeld tot 400.000, met vooral veel jongeren.

Vastklampen

Steun van de aanhang is ook niet het probleem. Wel dat Corbyn kiezers niet weet te overtuigen. Dat was al duidelijk bij de Schotse verkiezingen, bij de Welshe verkiezingen en bij de Engelse gemeenteraadsverkiezingen in mei. In jaren waarin er geen Lagerhuis-verkiezingen worden gehouden, doet de oppositie het meestal erg goed. Corbyns Labour verloor echter zetels. Alhoewel het verlies minder erg was dan verwacht. Het ontlokte de partijleider: „We klampten ons vast.”

Er is nooit veel liefde geweest tussen Corbyn en Labour in het Lagerhuis

Vorige week wist Corbyn de Labour-kiezers echter ook niet mee te krijgen. Naar schatting eenderde van hen negeerde zijn advies om voor blijvend lidmaatschap te stemmen. (Meer dan de helft van de Conservatieven luisterde overigens niet naar David Cameron.) Schaduwminister van Buitenlandse Zaken Hilary Benn concludeerde hierop dat Lagerhuisleden „er niet op vertrouwen dat we met Jeremy als leider de volgende verkiezingen winnen, en die komen wellicht eerder dan verwacht”. Corbyn ontsloeg hem.

In reactie stapten meer schaduwministers op. Met openlijke minachting benoemde Corbyn hierop nieuwe schaduwministers. Maar de schade aan de partij werd te groot: partijprominenten, Labour-gezinde media en uiteindelijk een geheime stemming onder Lagerhuisleden, proberen hem tot aftreden te dwingen.

    • Titia Ketelaar