Vrij Nederland wordt alsnog maandblad, na een ‘burgeroorlog’

Na lang verzet van de redactie en het vertrek van twee hoofdredacteuren wordt weekblad Vrij Nederland nu toch een maandblad.

Ondanks maandenlang verzet van de redactie en het vertrek van twee hoofdredacteuren wordt opinieweekblad Vrij Nederland toch een maandblad. Het maandelijkse VN moet vanaf het najaar verschijnen. Dan opent Vrij Nederland ook een vernieuwde opiniewebsite. VN moet „het platform voor progressief Nederland” worden. Het toekomstplan kost eenderde van de journalistieke banen op de redactie: zes van de negentien redacteuren moeten weg.

Dat heeft Vrij Nederland maandag gemeld aan zijn lezers. Eigenaar Weekbladpers Groep Uitgevers (WPG) en de redactie van VN hebben eind vorige week een akkoord bereikt. De VN-redactie heeft beslissingsrecht bij structurele wijzigingen als een vorm van arbeiderszelfbestuur.

Het plan van WPG lijkt sterk op de voorstellen die de toenmalige hoofdredactie – Frits van Exter en zijn adjunct Robert van de Griend – al in december deden. Die plannen stuitten op fel verzet van de redactie, die zich gepasseerd voelde door de leiding. Voorzitter Harry Lensink van de redactieraad benadrukt echter de verschillen. Hij zegt dat het huidige plan concreter is en beter waarborgt dat VN zich online kan versterken. „Dit is de kans om opnieuw het verschil te gaan maken.” Bovendien werd eerst nog gesproken over tien in plaats van zes ontslagen.

Van Exter en Van de Griend wilden ook intensief gaan samenwerken met omroepen, regionale nieuwsmedia en onderwijsinstellingen op het gebied van onderzoeksjournalistiek, maar dat idee is gesneuveld. Naast de twaalf edities per jaar gaat VN ook zes specials maken, waaronder de thrillergids.

Het maandenlange conflict tussen directie, redactie en hoofdredactie dat volgde op de publicatie van de plannen, heeft diepe wonden geslagen bij het 75-jarige blad, door velen nog altijd beschouwd als de grand old lady van de (progressieve) journalistiek in Nederland. Dat blijkt uit gesprekken van NRC met dertien directbetrokkenen. „Een burgeroorlog”, noemt een betrokkene die anoniem wil blijven, de sfeer op de redactie van de afgelopen maanden. In januari vertrok Van Exter; Van de Griend stapte deze maand officieel op. VN heeft nog geen nieuwe hoofdredacteur.

Een koerswijziging was nodig, omdat in de loop van vorig jaar duidelijk werd dat het blad opnieuw zou afstevenen op een verlies, naar verluidt van enkele tonnen. Uitgever WPG wilde de verliezen bij VN niet langer compenseren met winst van elders in het bedrijf.

Het aantal abonnees van VN loopt hard achteruit. Het weekblad heeft nu niet meer dan 18.000 betalende abonnees. In de hoogtijdagen in de jaren zeventig waren dat er 120.000.

Het idee is dat VN als maandblad beter de concurrentie kan aangaan met vooral de bijlagen van de dagbladen. Meer slow journalism is het idee, zoals uitgebreide onderzoeksverhalen en literaire reportages.

    • Jan Benjamin
    • Wilfred Takken