Van gevoelsmens of kampfschwein tot tactisch genie

De bondscoaches van de kwartfinalisten

Acht landen, acht teams, acht bondscoaches met elk hun eigen visie op voetbal. Wie zijn de architecten achter de beste ploegen van dit EK?

België Marc Wilmots

Als voetballer werd Marc Wilmots (46) door supporters van het Duitse Schalke 04 Willi das Kampfschwein genoemd. Liefdevol bedoeld, treffend voor zijn speelstijl: met een niet aflatende inzet wroette hij door het gras. In de UEFA Cup-finale van 1997 tegen Inter schoot hij de beslissende strafschop binnen.

Wilmots symboliseerde wat zijn toenmalige trainer Huub Stevens graag in spelers ziet. Andersom had de Belg als speler ook veel genegenheid voor trainer Stevens. Hij stak veel van hem op en nam een kenmerkende eigenschap van hem over: wantrouwen jegens journalisten.

Onlangs zei Stevens het nog: „Door de stress reageerde ik weleens kort door de bocht, maar het was ook weleens een spel.” Wie weet geldt dat ook voor de bondscoach van België, en is hij van binnen kalmer dan zijn antwoorden op persconferenties soms doen vermoeden.

Polen Adam Nawalka

In 1940 richtten Poolse migranten in Chicago de Polish-American-Eagles op. Een voetbalclub waar Adam Nawalka van 1985 tot 1988 speelde na zijn periode bij Wisla Krakau. De huidige bondscoach (58) van Polen deed er laagbetaald werk naast. Zoals het snoeien van bomen in de buurt van hoogspanningskabels.

Toen hij in 1980 terugkeerde naar Polen, verkocht hij tot 1995 Oost-Duitse Trabants. Daarna maakte hij zijn rentree als trainer in het voetbal, waarna hij in 2013 werd aangesteld als bondscoach.

Meteen volgde kritiek. Nooit één landstitel gewonnen, te emotioneel, te onervaren. Waarna bondsvoorzitter Zbigniew Boniek, misschien wel de grootste Poolse voetballer ooit, de volgende woorden sprak: „Adam is aangesteld om te werken, niet om te babbelen.”

Nog altijd praat Nawalka weinig, maar zolang zijn team zo blijft presteren, deert dat niemand.

Frankrijk Didier Deschamps

Didier Deschamps (47) toont zich dit EK een tactisch genie. De bondscoach van Frankrijk schroomt niet sterspelers thuis te laten – zoals Karim Benzema en Mamadou Sakho – of op de bank te zetten.

Hij kiest niet de beste elf voetballers maar bedenkt de beste opstelling, en past die in de rust weer een beetje aan waar nodig. Van verdedigend naar meer aanvallend, spelers van links naar rechts en andersom. Hij haalt zonder twijfel een vedette naar de kant, stuurt tot nu toe steeds de juiste invaller het veld op. Deschamps is de man van de gouden wissels, zoals tegen Albanië en Ierland.

In het hoofd van de bondscoach worden inmiddels de plannen gesmeed voor de kwartfinale tegen IJsland. Want daar wordt de wedstrijd gewonnen, in het brein van Deschamps.

IJsland Lars Lagerbäck

Het wordt een afscheid met een knal. Dat staat al vast voor de Zweed Lars Lagerbäck (67), die IJsland liet debuteren op een eindtoernooi en daar in de kwartfinale staat. De laatste wedstrijd op dit EK wordt zijn laatste als bondscoach. Daarna gaat hij met pensioen.

Als voormalig bondscoach van Zweden en Nigeria bracht hij in 2011 de kennis en ervaring mee die IJsland altijd ontbeerde. Hij bepaalde hoe er gewerkt, getraind, gevoetbald en gesproken zou worden. Een strikt beleid met een dito speelwijze: 4-4-2.

Meer dan 20 mensen vonden dat hij zaterdag tot IJslands president verkozen had moeten worden, zo bleek uit een inventarisatie van de 1.049 ongeldige stembiljetten. En dat was nog voor de zege op Engeland.

Italië Antonio Conte

Ver verwijderd van nieuwsgierige ogen bereidt hij de Italianen voor op wedstrijden waarin hij wil dat ze bloed spugen van vermoeidheid en opoffering. Dit is Antonio Conte in een notendop. Veeleisend, druk en achterdochtig.

Dat laatste bleek wel in de aanloop naar de eerste wedstrijd tegen België. Conte, die met zijn spelers traint op een gigantisch complex van acht velden in Montpellier, heeft uit vrees voor pottenkijkers alle schermen en panelen rond de trainingsvelden geïnspecteerd. Was er echt geen glimp te zien?

Langs het veld oogt Conte evenmin gerust. Als een vulkaan die op uitbarsten staat, volgt de aanstaande trainer van Chelsea de verrichtingen van zijn team. Woedend, blaffend, schreeuwend. Geen twijfel: op dit EK is hij de bondscoach die het meest gepassioneerd met zijn ploeg meeleeft. Grenzeloos. In alle opzichten.

Duitsland Joachim Löw

Wanneer tijdens dit EK over de Duitse bondscoach Joachim Löw (56) wordt gesproken, gaat het zelden nog over voetbal. Zijn tik om zijn hand op onfrisse plekken te steken en die vervolgens naar zijn neus te brengen overschaduwen zijn prestaties. Zelfs na het bereiken van de kwartfinales na de 3-0 zege op Slowakije bood hij excuses aan voor zijn onbewuste gedrag.

Maar Löw, regerend wereldkampioen met Duitsland, behaalt wel de beste prestaties. Met zijn gouden generatie bereikte hij ogenschijnlijk makkelijk de kwartfinales: zonder tegengoal en met goed en aantrekkelijk voetbal. Het EK is zijn vijfde eindtoernooi en altijd eindigde hij bij de eerste drie. Onder hem is Duitsland altijd favoriet. Ook nu.

Wales Chris Coleman

Hij was de eerste bondscoach van Wales die zijn eerste vijf wedstrijden op rij verloor. Nadien dacht Chris Coleman (46) er ook over om te stoppen. Al die nederlagen konden er nog wel bij nadat hij in de voetsporen was getreden van zijn overleden vriend Gary Speed.

Speed, wiens zelfverkozen dood dateert van november 2011, was degene die de organisatie rond de nationale ploeg professionaliseerde en zulke goede resultaten behaalde dat Wales in 2011 van de 117de plek naar de 45ste plek klom op de wereldranglijst.

En toen was daar Coleman als opvolger. Die het gevoel kreeg dat een land in rouw hem niet duldde. Tot hij zich herpakte en een weg insloeg die leidde naar dit EK, waar Wales debuteert. Kwam het toch nog goed.

Portugal Fernando Sanchez

De Portugees Fernando Santos (61) is de man achter de krantenkoppen die altijd maar over één speler gaan. „Goals zullen Ronaldo vertrouwen geven.” Of: „Ronaldo blijft de penalty’s nemen.” En: „De aanwezigheid van Ronaldo kan Portugal een doelwit voor terreur maken.”

Altijd weer Cristiano Ronaldo. Zozeer dat de bondscoach na het gelijkspel tegen Oostenrijk met een dodelijke blik de perszaal inkeek toen hij werd gevraagd naar diens gemiste strafschop. Wat er met zijn ster aan de hand was? „Volgende vraag.”

Aan Santos zie je hoe hij zich voelt. „In Portugal zeggen we dat iemand die geen emotie voelt geen goed persoon is”, verklaarde Santos dit EK. De voormalige trainer van FC Porto en PAOK Saloniki trekt het slecht als de pers zijn spelers bekritiseert en kan zijn ergernis moeilijk verbergen.

    • Fabian van der Poll