Opinie

Spanje na Brexit: alleen op het eerste gezicht een impasse

Spanje snakt naar politieke vernieuwing, maar de verkiezingen van zondag hebben de impasse verlengd. Zo lijkt het tenminste. Want opnieuw kreeg geen van de oude grote partijen, de rechtse Partido Popular van premier Mariano Rajoy en de socialistische PSOE, genoeg stemmen om in zijn eentje te regeren, zoals decennia de praktijk was. Maar welke coalitie dat moet opleveren is voor de tweede keer onduidelijk, nu de uitslag nagenoeg identiek is aan de vorige ronde.

Deze verkiezingen waren een herkansing. De laatste keer dat de Spanjaarden een nieuw parlement kozen, in december 2015, hing verandering in de lucht. Nieuwe partijen op links en in het midden, gesteund door jongeren, zouden de politiek opschudden.

Dat gebeurde. Het linkse platform Podemos, voortgekomen uit de straatprotesten tijdens de crisis, veroverde een plaats voor zichzelf naast de PSOE. Het liberale Ciudadanos was een tweede nieuwkomer. Spanje was geen tweestromenland meer. Het leek, zoals meer Europese landen met een verkruimelend politiek midden, kennis te gaan maken met een coalities en compromissen.

Dat bleef uit. De twee linkse partijen, PSOE en Podemos, konden geen regering vormen. Ook een ‘grote coalitie’ van PP en PSOE zat er niet in. Een nieuwe stembusgang was onvermijdelijk.

Toch is deze uitslag niet zomaar ‘meer van hetzelfde’. Noem het het Brexit-effect. De conservatieve PP, hoewel vermolmd door corruptie, eindigde als grootste partij en boekte in weerwil van de peilingen zelfs enige winst. Podemos, in lijstverbinding met een hardlinkse splinterpartij, slaagde er zondag niet in de PSOE als tweede partij te verdringen. Veel Spanjaarden zijn geschrokken van de politieke en economische chaos na het Britse referendum. Ook een proteststem blijkt niet vrijblijvend.

‘Spexit’ is niet aan de orde. Steun voor de Europese Unie zweeft in Spanje ondanks weerzin tegen de boekhouders in Brussel en Berlijn nog steeds rond het Europese gemiddelde. Spanjaarden beseffen wat ze aan de Unie te danken hebben. Ook de eenheidsstaat Spanje is broos. Het idee van een Catalaans referendum over onafhankelijkheid, gesteund door Podemos, was zondag een invloedrijk schrikbeeld.

Deze uitslag is zo voor alles een stem tegen chaos en een herhaalde oproep aan politici er het beste van te maken. Daarvoor zullen heilige huizen moeten sneuvelen. En ego’s. Dat van premier Rajoy, bijvoorbeeld, dat omgekeerd evenredig is aan de sterkte van zijn leiderschap. Zijn aanblijven was het struikelblok voor een grote coalitie, de enige die – opnieuw – op een echte meerderheid kan rekenen.