Opinie

    • Menno Tamminga

Rutte moet kiezen: VVD of Realpolitik

Toen de Britten vrijdagmorgen met het Brexit-referendum het breekijzer zetten in het Brusselse bastion, moest ik aan Freddy Heineken (1923-2002) denken. Heineken, de leider en grootaandeelhouder van het gelijknamige bierconcern, publiceerde deze week 24 jaar geleden een herziene kaart van Europa. Hij noemde dat Eurotopia. Een nieuw Europa, met alleen maar kleine staten, met vijf tot tien miljoen inwoners. Geen dominantie van grote landen over kleine. „Het moet een bestúúrbaar Europa zijn”, zei hij een paar weken later in NRC Handelsblad. (Lees het in het archief op onze site. Tik in: eurotopia en linden).

Heinekens idee sloeg nooit aan. De Europese Unie koos voor schaalvergroting. Een van de grootste fusieprojecten ooit. Maar zoals dat vaker gaat met fusies: ze geven ongemak, onvrede en stammenstrijd. De Britten hebben de eerste stap gezet naar ontvlechting. Chaos alom.

Wat is de les van de Brexit? Heeft historicus Mark Rutte de recente biografie van Winston Churchill gelezen die Brexit-katalysator Boris Johnson heeft geschreven? Dan weet hij nu dat schrijven over een staatsman een biograaf nog geen staatsman maakt. En de politicus Rutte? Het Britse electoraat bleek compleet gespleten: de verliezers van economische mondialisering tegen de winnaars. Minister-president David Cameron, een politieke bondgenoot van Rutte, pakte zijn biezen. Hoe moet Rutte Britse toestanden in Nederland voorkomen die hem bij de volgende verkiezingen ook de politieke kop kunnen kosten? Rutte kan de laatste aflevering erbij pakken van Burgerperspectieven van denktank SCP, het Sociaal en Cultureel Planbureau. Elk kwartaal rangschikt het SCP de onderwerpen waar Nederlanders zich zorgen om maken. Van kwartaal tot kwartaal zijn er nooit zoveel verschillen. De meest recente top-5 van problemen is: immigratie en integratie. Op afstand volgen: samenleven en normen en waarden (2), gezondheids- en ouderenzorg (3), inkomen en economie (4) en politiek en bestuur (5).

Rutte moet kiezen. Doorgaan als liberaal? Dan loopt hij het risico van Cameron. Zijn eigen Rexit. Of zich transformeren tot Rutte de Realpolitiker?

Dat laatste betekent: pak de onderwerpen werk, zorg en integratie bij de hoorns. Draai de bezuinigingen op de sociale werkvoorziening terug. Voor nogal wat mensen met een ‘afstand tot de arbeidsmarkt’ was dat de beste kans die er was. Wat er voor in de plaats moest komen werkt niet, dus maak een U-bocht en wees praktisch. Ook met het oog op de toekomst: als springplank voor toegelaten asielzoekers naar de arbeidsmarkt.

Vergelijkbare argumenten gelden voor de woningcorporaties: geef meer financiële ruimte, zodat zij extra nieuwe woningen bouwen. Nu raken de azc’s verstopt omdat er geen woningen zijn voor toegelaten asielzoekers. En klagen burgers die geen woning krijgen.

Wonen en werk zijn deelterreinen. Centraal staat de economie. De ultralage rente, de koersval op de beurzen en de Brexit doen vrezen voor nieuwe economische malaise. Op de rijksbegroting komt meer ruimte, denkt het Centraal Planbureau. Gebruik die. Voor belastingverlaging (en hoop dat burgers niet nog meer sparen). Of voor extra overheidsinvesteringen.

En als Rutte dat laatste niet wil, omdat het te links ruikt? Het SCP peilt permanente steun voor meer rechtstreekse invloed van de burgers, zoals een referendum. Vooral SP- en PVV-kiezers zijn vóór een referendum. Vroeger waren dat D66-kiezers en de voorlopers van GroenLinks.

Maar het SCP peilt óók solide steun voor de EU. Dus...

    • Menno Tamminga