Brexit begint pas als het VK daarom vraagt

Artikel 50 Een vertrek uit de EU kan met gemak twee jaar duren, bepaalt het artikel dat zo’n scheiding regelt.

AFP

Het is ondertussen het meest beruchte artikel uit het Verdrag van Lissabon. Artikel 50, dat EU-landen de mogelijkheid geeft om de Unie te verlaten.

Voordat ‘Lissabon’ in 2009 van kracht werd, bestond die mogelijkheid niet. Dat gaf de in 2004 toegetreden landen uit Oost-Europa een benauwd gevoel, zegt Jan Willem Sap, hoogleraar Europees Recht aan de Open Universiteit. Hij adviseerde het Nederlandse kabinet in aanloop naar de ratificatie van ‘Lissabon’.

Landen als Polen, Hongarije en Tsjechië hadden nog niet zo lang geleden het juk van de Sovjet-overheersing afgeschud en waren beducht om toe te treden tot een nieuw verbond dat hun de les kon lezen, zonder dat er een nooduitgang was. Het waren de jaren dat de Tsjechische president Vaclav Klaus de Europese Unie herhaaldelijk met de Sovjet-Unie vergeleek.

„De Oost-Europeanen waren ontzettend trots op hun nieuwe vlag, hun nieuwe grondwet en stonden huiverig tegenover inmenging van buitenaf. In West-Europa speelde de euroscepsis op en vonden landen als Nederland en het Verenigd Koninkrijk het prima om uittreding mogelijk te maken”, zegt Sap.

Brief aan Tusk

Voor uittreding moet de regeringsleider van de uittredende lidstaat aan de voorzitter van de Europese Raad, Donald Tusk, via een brief de wens tot vertrek kenbaar maken. Deze ingrijpende handeling wil de Britse premier David Cameron, die tegen een Brexit is, aan zijn opvolger overlaten. Wanneer die er is, is onbekend. Tot dat moment verandert er niets.

Als de Britten artikel 50 eenmaal hebben ingeroepen, begint een periode van onderhandelen over de voorwaarden van de terugtrekking. Daarbij wordt rekening gehouden met de toekomstige relatie tussen de Britten en de EU. Het is onzinnig het Verenigd Koninkrijk volledig los te weken uit de gemeenschappelijke Europese markt, als het daar later toch weer grotendeels deel van zal uitmaken.

EU-landen moeten instemmen

De onderhandelaars krijgen twee jaar de tijd om het uittredingsverdrag op te stellen. Dat mag uitlopen, mits alle EU-landen – inclusief de Britten – daarmee instemmen. Vervolgens moeten het Europees Parlement en de lidstaten het verdrag met een gekwalificeerde meerderheid goedkeuren. Dat laatste om te voorkomen dat één lidstaat om welke reden dan ook de uittreding van een andere lidstaat zou kunnen frustreren.

Vervolgens beginnen de onderhandelingen over de nieuwe relatie tussen de Britten en de EU. Die kunnen ook weer jaren duren. In 1982 stemde Groenland, een autonoom deel van Denemarken, in een referendum voor uittreding uit de Europese Economische Gemeenschap (EEG), omdat het de Europese visserijquota te strikt vond. Destijds duurde het drie jaar voordat Groenland volledig onafhankelijk was van de EEG. De samenwerking binnen de EU is veel diepgaander, dus het kan nog vele jaren duren voordat de nieuwe relatie tussen de Unie en het Verenigd Koninkrijk in een verdrag is vastgelegd.

Toch terug? Achteraan aansluiten

Mochten de Britten later opnieuw weer volledig toe willen treden, dan worden ze behandeld als iedere andere kandidaat-lidstaat van de EU. Achteraan aansluiten dus.

Al zullen de Britten waarschijnlijk aan alle voorwaarden voldoen, dus erg lang hoeft zo’n hernieuwd toetredingsproces dan niet te duren.

    • Wilmer Heck