Groningen wil geen hoge masten in het weidse land

Landschap In het Groningse Reitdiepgebied wil stroomleverancier TenneT over een lengte van 40 kilometer elektriciteitsmasten neerzetten van ruim 50 meter hoog. Bewoners zijn ontzet. „Alle maatregelen om dit landschap te behouden, worden straks tenietgedaan.”

Hoogspanningsmasten bij Westerdijkshorn. TenneT wil ze vervangen door veel hogere. Tegenstanders vrezen aantasting van het landschap. Foto: Kees van de Veen

Even buiten het dorp is de mooiste plek voor een moment van rust. „Hier sta ik ’s avonds wel eens”, zegt Hiska Ubels, moeder van drie jonge meisjes en inwoner van het minuscule Groningse dorp Westerdijkshorn. „Hier tuur ik het donker in. Er is dan nergens licht. Ik kijk naar de sterrenhemel. En het is helemaal stil.”

Ook overdag, onder brede luchten, is het uitzicht adembenemend. Maar hoe lang nog?

Kun je hier over tien jaar ook nog eindeloos ver staren over de hooi- en weilanden? Hoe lang kun je als in een idylle dwalend

Foto Kees van de Veen

Foto Kees van de Veen

fietsen door kruidenrijke graslanden? Waar kieviten, tureluurs, grutto’s broeden? Waar hun jongen piepen en slobeenden snateren?

Het lege land van Groningen stelt zich teweer tegen plannen voor de bouw van een hoogspanningsverbinding tussen de elektriciteitscentrales in de Eemshaven en het westen van de stad Groningen. Als de plannen doorgaan, zullen straks over een lengte van zo’n veertig kilometer masten van ruim vijftig meter hoog het landschap ontsieren. „Er wordt in dat geval een soort omheining om ons dorp gezet”, zegt Ubels, die in een boerderij woont naast een monumentaal kerktorentje op een wierde, een terp, met ernaast een middeleeuws kerkhof.

Toegegeven, er staan nu ook masten. Maar die staan verder weg, zijn minder hoog en ze zouden worden gesloopt om plaats te maken voor nieuwe. De omwonenden begrijpen maar al te goed dat bij sommige plannenmakers in Den Haag de gedachte heeft postgevat dat zulke masten zo ver mogelijk van huizen vandaan moeten worden neergezet. Zodat je met inwoners van grotere steden of dorpen in elk geval geen discussies hoeft te voeren over, bijvoorbeeld, schade die de magnetische velden van de hoogspanning aan de gezondheid zouden toebrengen.

Foto: Kees van de Veen

Foto: Kees van de Veen

Leukemie

Daar wordt „veel onderzoek” naar gedaan, meldt de website van TenneT, beheerder van het elektriciteitsnet. „Hieruit is geen direct verband gevonden tussen de aanwezigheid van hoogspanningslijnen en gezondheidsrisico’s.” Dat is een tikje anders geformuleerd dan het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu doet. Dat stelt: „Uit wetenschappelijk onderzoek komen aanwijzingen dat kinderen die in de buurt van bovengrondse hoogspanningslijnen wonen, mogelijk meer kans hebben om leukemie te krijgen.”

Maar om de masten dan maar in een open stuk Groningen te bouwen? Die leegheid en weidsheid, dat ontbreken van bebouwing, die zichtbaarheid van het oude cultuurlandschap – dat alles maakt Groningen tot wat het is, dat is wat het landschap zo karakteristiek maakt, en wat de bewoners zo waarderen.

„Je kijkt hier naar het oudste cultuurlandschap van West-Europa”, zegt Arjan Hendriks, natuurbeheerder van Het Groninger Landschap. We staan in de nok van een fraai gerestaureerd kerkje in Klein Wetsinge, en kijken uit over het weidse Reitdiepgebied. „Alle maatregelen die zijn genomen om dit landschap te behouden, worden straks tenietgedaan.”

Het ministerie gaat top-down zijn gang in deze provincie

Hiska Ubels, omwonende

En wat dacht je van alle inspanningen die zijn geleverd om hier, in de laatste stukjes landschap, de weidevogels te beschermen, door boeren die nesten markeren en later maaien dan ze eigenlijk zouden willen? „Al die investeringen zijn straks voor niets geweest”, zegt Gert-Jan Stoeten van de Agrarische Natuurvereniging Stad en Ommelanden namens de weidevogelboeren in de omgeving.

Nu nog broeden kwetsbare soorten als grutto, tureluur, scholekster en kievit in dit gebied, de Winsumermeeden. „Straks zullen die verdwijnen. Ze vliegen tegen de draden aan. En ze willen ook niet meer broeden op plaatsen waar roofvogels in de masten gaan zitten.”

In het algemeen, zeggen vogelaars, mijden weidevogels hoogspanningsmasten, en broeden ze niet meer in gebieden waar deze staan.

Rot op met je bomen

Boosheid, teleurstelling en onbegrip kenmerken de reacties op de plannen. „We maken een plan voor dorpsommetjes, maar wat heeft dat voor zin als je tijdens het wandelen tegen die masten aan kijkt?”, vraagt Joke de Groot uit Westeremden, vijftien kilometer verderop en ook gelegen aan het vermaledijde voorgenomen tracé. „Met beschermd dorpsgezicht en wierden.”

Hoofden worden geschud. Laatst was er een landschapsarchitect die „spiegeltjes en kraaltjes” kwam aanbieden, vertelt Els Wessels uit Sauwerd. „Die kwam uit Limburg. Die weet toch niet wat wij mooi vinden?” De landschapsarchitect vertelde dat de masten „goed ingepast” zouden worden in het landschap, onder meer door ze aan het zicht te onttrekken met bomen. „We mochten zo veel bomen kiezen als we wilden”, vertelt Wessels. Maar ze willen geen bomen in Groningen. „Toen hij dat zei, werd het stil in de zaal. Wij dachten: rot op met je bomen.”

De plannen worden des te minder gewaardeerd in een gebied dat door de inwoners zelf wegens de gaswinning en de aanverwante aardschokken als „beefgebied” wordt aangeduid. De huizen van veel inwoners worden gestut, er lopen talloze juridische procedures over de schade. En nu dit weer.

„Het ministerie van Economische Zaken gaat topdown zijn gang in deze provincie. Er wordt al jaren niet naar ons geluisterd”, zegt Hiska Ubels.

Beleidsmedewerker Erik de Waal van de Natuur- en Milieufederatie Groningen doet er een schepje bovenop. „Het noorden wordt gezien als wingewest. Nederland heeft Suriname en Nederlands-Indië verloren, maar gelukkig heeft het nog altijd Groningen.” Zo is het, zegt Gert-Jan Stoeten. „Dit is het rijkste gebied van het land. Maar er wonen de armste mensen.”

Leg die leidingen ondergronds

De plannenmakers uit Den Haag, en vooral verantwoordelijk minister Henk Kamp (Economische Zaken, VVD), moeten op hun schreden terugkeren, vinden de omwonenden. Laat eerst nut en noodzaak nog maar eens worden aangetoond, zeggen ze. En als dat is gebeurd, ga dan éérst maar eens onderzoeken of de verbinding ondergronds kan worden aangelegd.

„Dat is gewoon puur een kwestie van geld”, zegt Erik de Waal. De Staat der Nederlanden heeft de afgelopen jaren honderden miljoenen euro’s aan dividend gekregen van netbeheerder TenneT. „Dus daar kan echt wel iets van naar deze plannen.”

En mocht het dan onverhoopt toch komen tot de bouw van masten en elektricteitskabels die „als een gordijn” in het landschap hangen, laat dan de mensen in het gebied zélf maar bepalen wat het best mogelijke tracé is. Hiska Ubels: „Wij moeten hier in Groningen vijftig jaar mee verder. Wij hebben in het gebied zelf de beste kennis en deskundigheid om te bepalen waar de hoogspanningsverbinding komt, en hoe.”

    • Arjen Schreuder