Alleen verenigd kan Europa de economie redden

Er was voor gewaarschuwd, en nu staat het ook daadwerkelijk te gebeuren: de economie van het Verenigd Koninkrijk, en die van de rest van de EU, zal een flinke klap krijgen van het Britse besluit de Unie te verlaten. De beurzen hebben een forse schok achter de rug, met de grootste daling van bankaandelen, over twee dagen, in de geschiedenis.

Pas vanmorgen keerde de rust enigszins terug. Het Verenigd Koninkrijk is inmiddels zijn felbegeerde AAA-kredietstatus kwijt en minister van Financiën Osborne waarschuwde vanmorgen voor bezuinigingen en hogere belastingen. Maar ook in de rest van Europa rommelt het. Met name de Italiaanse banken ogen uiterst kwetsbaar. De renteverschillen tussen Duitsland en het zuiden van de eurozone zijn opgelopen.

Voor alle betrokken landen geldt dat de periode van onzekerheid en inertie die nu aanbreekt buitengewoon schadelijk kan worden. Bedrijven stellen investeringen uit, als zij niet weten waar ze aan toe zijn. Nieuwe werknemers worden voor de zekerheid nog maar even niet ingehuurd. Consumenten kunnen hun grote aankopen even laten voor wat ze zijn. Spaarders en beleggers voelen de pijn. Pensioenfondsen lijden dubbel omdat hun beleggingen in waarde zijn gedaald, en de rente waartegen zij hun toekomstige verplichtingen becijferen vermoedelijk langer zo laag blijft als hij nu is. Dit is de schok waar economen vooraf voor hadden gewaarschuwd.

Onzekerheid is een van de grootste vijanden van de bedrijvigheid. Daar moet in de afwikkeling van het Britse ‘nee’ dan ook goed rekening mee worden gehouden. Duidelijkheid over het definitieve karakter van de Britse beslissing, over het tijdpad waarin de afwikkeling daarvan beslag krijgt en over de aard van de nieuwe relatie tussen het VK en de EU is essentieel.

Hoewel het alweer bijna acht jaar geleden is dat de financiële crisis begon, is Europa daar nog lang niet bovenop. Extreem monetair beleid houdt de economie op de been, en verhult de haarscheurtjes die er nog steeds zijn in de eurozone. De werkloosheid is, zeker in het zuiden, nog veel te hoog.

Het economisch herstel maakte juist in de eerste helft van 2016 voor het eerst sinds acht jaar een solide indruk. Het wordt nu gefrustreerd door de chaos die is uitgebroken. Dat geldt zelfs voor de rest van de wereldeconomie, waar de opkomende landen wankel ogen en China een lastige transitie doormaakt. Aan de Europese leiders, en wat over is van de Britse, de taak zo veel mogelijk zekerheid te scheppen over aard en tempo van het Britse vertrek. Want deze schok komt buitengewoon ongelegen.