Achter de maan zie je vroegste heelal beter

Nederlandse radioantenne die zoekt naar sporen van het jonge heelal, mag gratis meeliften met Chinese maanmissie.

Lancering Chinese maanmissie. Foto Wikimedia

Eind 2018 lift een Nederlandse radioantenne mee met een Chinese satelliet die, van ons uit gezien, 65.000 kilometer achter de maan wordt gepositioneerd. Met deze antenne willen astronomen radiostraling meten die kort na de oerknal is uitgezonden. Vanaf de aarde is deze straling niet waarneembaar.

Het is voor het eerst dat een Nederlands meetinstrument meereist met een Chinese ruimtemissie. De radioantenne wordt ontwikkeld door onderzoekers van de Radboud Universiteit, het radio-astronomische instituut ASTRON en ISIS, een Delfts bedrijf dat satellietsystemen bouwt.

Astronoom Marc Klein Wolt, directeur het Radboud Radio Lab in Nijmegen is enthousiast: „We wilden al heel lang een meetinstrument naar de maan sturen, maar pogingen om Rusland of het Europese ruimteagentschap hiervoor te interesseren liepen steeds op niets uit.”

Dat het met China nu wel lukt, is te danken aan de Nederlandse handelsmissie die daar in oktober vorig jaar op bezoek was. Voor de maanreis wordt niets betaald, maar er wordt wel kennis gedeeld met China.

Wat moeten we ons bij de radioantenne voorstellen? „Het worden drie staafantennes zoals je die ook op auto’s ziet, maar dan veel langer: een meter of vijf”, legt Klein Wolt uit. „Daarmee willen we drie jaar lang radiogolven opvangen met frequenties van minder dan 30 megahertz.”

Dat is een deel van het radiospectrum waarin nog weinig astronomisch onderzoek is gedaan. „Hier verwachten we de straling van waterstofgas die afkomstig is van de eerste structuren in het heelal”, aldus Klein Wolt. „Het is goed mogelijk dat we ook signalen zullen oppikken waar we nu nog geen weet van hebben.”

De gezochte straling is heel zwak, dus is het zaak om zo ver mogelijk uit de buurt te blijven van de aarde, waar het wemelt van de stoorzenders. Klein Wolt: „Eigenlijk zouden we het liefst op de achterkant van de maan staan met onze antenne – niet alleen omdat de aarde nu toch nog in beeld komt, maar ook omdat we last hebben van de elektromagnetische straling van satelliet zelf.”

De Chinese satelliet waaraan de radioantenne wordt bevestigd is primair bedoeld als communicatiesatelliet. Hij moet de signalen doorseinen van een maanlander en een kleine mobiele verkenner die in 2019 op de achterkant van de maan zullen landen, niet ver van de zuidpool. Rechtstreekse communicatie met de aarde is van daaruit niet mogelijk.

    • Eddy Echternach