Abortus bemoeilijken mag echt niet

De hoogste rechter in de VS zet een streep door de praktijken om abortus te bemoeilijken. Een uitspraak met grote consequenties.

Voorstanders (boven) en tegenstanders (onder) van abortus bij het Hooggerechtshof in Washington. De voorstanders vieren de uitspraak die maandag een streep haalde door de strenge Texaanse abortuswet. Foto’s Pete Marovich/AFP

Het Amerikaanse Hooggerechtshof heeft maandag een streep gehaald door een wet die het aantal abortusklinieken in Texas heeft gehalveerd. De uitspraak is een niet mis te verstaan signaal aan conservatieve politici, die in recente jaren de toegang tot abortus met allerlei wetten en regelingen hebben beperkt. Voorstanders van abortus hebben de uitspraak onthaald als een mijlpaal.

Abortus is in de VS sinds de legalisering in 1973 altijd omstreden gebleven. Maar waar in de jaren tachtig vooral het geweld en de protesten rond abortusklinieken in het oog sprongen, is recentelijker een andere praktijk ontstaan. De afgelopen vijf jaar zijn volgens het Amerikaanse Guttmacher Institute 288 maatregelen ingevoerd die de toegang tot abortus beperken, evenveel als in de vijftien jaar daarvoor.

De wetten en restricties – van verplichte echo’s en bedenktijd tot voorschriften voor de breedte van gangen in klinieken – bevorderen volgens tegenstanders van abortus de gezondheid van vrouwen. Maar voorstanders betogen dat ze in feite bedoeld zijn om vrouwen naar de 24-wekengrens van levensvatbaarheid van de foetus te duwen.

In 1992 bepaalde het Hooggerechtshof al dat restricties geen ‘onevenredige belasting’ mogen zijn voor vrouwen die een abortus willen. De zaak waarin maandag uitspraak werd gedaan was aangespannen door klinieken die zich verzetten tegen twee bepalingen die in 2013 in Texas van kracht werden: abortusklinieken moeten volledig zijn gebouwd en uitgerust als operatiekamers, en abortusartsen moeten hun patiënten in geval van nood kunnen laten opnemen in een ziekenhuis binnen een straal van 50 kilometer. Volgens artsen leidde dit ertoe dat 20 van de 41 abortusklinieken in Texas hun deuren sloten, vooral op het platteland.

Met vijf tegen drie stemmen gaf het Hooggerechtshof de abortusklinieken maandag gelijk. De doorslaggevende stem kwam van de Conservatieve rechter Anthony Kennedy, die vorig jaar ook de doorslag gaf bij het legaliseren van het homohuwelijk. „Elk [van de twee bepalingen] plaatst een onevenredige belasting op de toegang tot abortus en schendt de federale Grondwet”, schreef rechter Stephen Breyer in zijn toelichting bij de uitspraak.

De verscherpte controverse rond abortus heeft ook in de rest van de VS geleid tot een scherpe daling van het aantal klinieken: begin 2011 waren er in het hele land 533 klinieken, tegen meer dan 700 eind jaren tachtig.

Dat komt overigens niet alleen door verhoogde eisen voor klinieken en de zware wissel die de dreiging van demonstraties en geweld trekt op het personeel. Het aantal ongewenste zwangerschappen in de VS is eveneens teruggelopen, net als het aantal tienerzwangerschappen.

De consequenties van de uitspraak van maandag kunnen verstrekkend zijn. In 22 andere staten zijn wetten van kracht die op de Texaanse bepalingen lijken. Die zullen in het nooit eindigende juridische gevecht om abortus nu waarschijnlijk opnieuw worden aangevochten.

    • Maartje Somers