Weer een grote crisis, weer moet Merkel die helpen oplossen

Angela Merkel Bondskanselier moet de EU bijeenhouden én de Britten min of meer te vriend houden. Ze opereert dus zakelijk en voorzichtig.

Merkel bekijkt hoe limonade wordt gemixt tijdens een bezoek aan een dierentuin in Berlijn, vorige week. Foto Michael Kappeler / AP

Opnieuw staat Angela Merkel in het oog van een Europese politieke orkaan. En opnieuw is haar strategie: laten we het hoofd koel houden, geen overhaaste stappen nemen, maar overleggen met de Europese partners. Zakelijk. Zonder zichtbare emoties. En met een voorzichtigheid waarachter net zo goed politieke berekening kan schuilgaan als besluiteloosheid.

Al ruim elf jaar is Merkel aan de macht en haar positie is het afgelopen jaar danig verzwakt. Door haar optreden in de vluchtelingencrisis heeft ze veel steun verloren, zowel in Europa als in eigen land. Maar nu de Britse kiezers ervoor hebben gekozen de Europese Unie te verlaten, komt het bij uitstek aan op Merkel, als politiek veteraan maar vooral als leider van het grootste land van de EU, om de crisis te bezweren en de Europese Unie bijeen te houden.

De betekenis voor Europa van het Britse besluit om uit de Unie te vertrekken is de afgelopen dagen wel vergeleken met de val van de Berlijnse Muur, in 1989. De toenmalige bondskanselier Helmut Kohl maakte destijds een uitgeregeerde indruk. Maar tijdens de omwenteling die dat jaar in Europa plaatsvond, ontpopte hij zich als een leider van historisch formaat. De vraag is nu, voor Duitsland en voor heel Europa, of ook Merkel in staat is het initiatief naar zich toe te trekken en te voorkomen dat Europa uiteenvalt.

Britten blijven belangrijk

Voor Duitsland is de Europese Unie niet zomaar een ideaal of een nuttig samenwerkingsverband, het is een voorwaarde voor het bestaan van de Bondsrepubliek, vastgelegd in de eerste zin van de preambule van de Grondwet. Het moderne Duitsland is niet denkbaar zonder ingebed te zijn in de EU. Het grote en rijke land, in het hart van het continent, beseft terdege dat het zonder die inbedding nog veel meer weerstand zou oproepen dan het nu al vaak doet. De vrede waarvoor de Europese integratie de weg heeft gebaand, zei Merkel vrijdag nog maar eens, is allerminst vanzelfsprekend.

Tegen die achtergrond is het begrijpelijk dat Merkel niet te hard van stapel wil lopen na de uitslag van het referendum. Het is geen geheim dat haar ergernis over David Cameron en de Brexit groot is, maar ze beseft ook dat het Verenigd Koninkrijk voor Duitsland en Europa een heel belangrijk land blijft – waarmee de betrekkingen als het even kan goed moeten blijven, ook als Londen de EU verlaat.

Merkel (CDU) wil dan ook niets weten van ongeduldige oproepen, van onder meer haar eigen minister van Buitenlandse Zaken Frank-Walter Steinmeier (SPD) en enkele van zijn collega’s, om de Britten nu onder druk te zetten maar snel de procedure voor uittreding uit de EU in gang te zetten. Ook voelt ze er niets voor het economische beleid van de EU uit het raam te gooien en een compleet „nieuw begin” te maken, zoals haar eigen vicekanselier en minister van Economische Zaken Sigmar Gabriel (SPD) vrijdag bepleitte. Bij alle onzekerheden zijn er volgend jaar ook verkiezingen in Duitsland, en die werpen hun schaduw al vooruit. Ook daar moet Merkel mee rekenen.

    • Juurd Eijsvoogel