Vrij Nederland: toch een maandblad, ondanks verzet

Vrij Nederland wordt toch een maandblad. Dat heeft het 76-jarige weekblad vandaag bekendgemaakt aan zijn lezers. Het is de uitkomst van zes maanden fel debat op de redactie.

Ondanks maandenlang verzet van de redactie en het vertrek van twee hoofdredacteuren wordt opinieweekblad Vrij Nederland toch een maandblad. Het vernieuwde VN moet komend najaar verschijnen. Dan opent Vrij Nederland ook een vernieuwde opiniewebsite. VN moet „het platform voor progressief Nederland” worden. Het toekomstplan kost een derde van de journalistieke banen op de redactie: zes van de negentien redacteuren moeten weg.

Dat heeft Vrij Nederland maandag gemeld aan zijn lezers. Eigenaar WPG Uitgevers en de redactie van VN hebben eind vorige week een akkoord bereikt. De VN-redactie heeft beslissingsrecht bij structurele wijzigingen als een vorm van arbeiderszelfbestuur.

Lees ook: Ruzie hoort bij Vrij Nederland; VN verandert definitief in een maandblad. Hoe is het zo ver gekomen met de grand old lady van de journalistiek?

Het plan van WPG lijkt sterk op de voorstellen die de toenmalige hoofdredactie – Frits van Exter en zijn adjunct Robert van de Griend – al in december bekendmaakten. Die plannen stuitten op fel verzet van de redactie die zich gepasseerd voelde door de leiding. Voorzitter Harry Lensink van de redactieraad benadrukt echter de verschillen. Hij zegt dat het huidige plan concreter is en beter waarborgt dat VN zich online kan versterken. „Dit is de kans om opnieuw het verschil te gaan maken.” Bovendien werd eerst nog gesproken over tien in plaats van zes ontslagen.

Frits van Exter en Robert van de Griend wilden ook intensief gaan samenwerken met omroepen, regionale nieuwsmedia en onderwijsinstellingen op het gebied van onderzoeksjournalistiek, maar dat idee is gesneuveld. Naast de twaalf edities per jaar gaat VN ook zes specials maken, waaronder de thrillergids.

Het maandenlange conflict tussen directie, redactie en hoofdredactie dat volgde op de publicatie van de plannen, heeft diepe wonden geslagen bij het 75-jarige blad, door velen nog altijd beschouwd als de grand old lady van de (progressieve) journalistiek in Nederland. Dat blijkt uit gesprekken van NRC met dertien direct betrokkenen. „Een burgeroorlog”, noemt een betrokkene die anoniem wil blijven, de sfeer op de redactie van de afgelopen maanden. In januari vertrok Van Exter, Van de Griend stapte deze maand officieel op. VN heeft nog geen nieuwe hoofdredacteur.

Een koerswijziging was nodig, omdat in de loop van vorig jaar duidelijk werd dat het blad opnieuw zou afstevenen op een verlies, naar verluidt van enkele tonnen. Uitgever WPG wilde de verliezen bij VN niet langer compenseren met winst van elders in het bedrijf. WPG is ook eigenaar van de geplaagde boekenuitgeverij De Bezige Bij, weekblad Voetbal International en de succesvolle titel Happinez. Het aantal abonnees van VN loopt hard achteruit. Het weekblad heeft nu niet meer dan 18.000 betalende abonnees. In de hoogtijdagen in de jaren zeventig waren dat er 120.000.

Toen was VN nog het lijfblad van links Nederland. Daarna werd de titel hard geraakt door alle maatschappelijke en economische ontwikkelingen die ook andere tijdschriften en dagbladen heeft getroffen: de ontzuiling, de ontlezing, de digitalisering en de crisis op de advertentiemarkt.

Het idee is nu dat VN als maandblad beter de concurrentie kan aangaan met vooral de bijlagen van de dagbladen. Meer slow journalism is het idee, zoals uitgebreide onderzoeksverhalen en literaire reportages.

Zodra VN een maandblad is geworden, liggen er nog maar twee opinieweekbladen in de Nederlandse kiosk. Dat zijn Elsevier en De Groene Amsterdammer. HP/De Tijd ging begin 2012 van wekelijks naar maandelijks. Die overgang leverde het blad eerst meer abonnees op, maar die winst verdampte daarna snel.

    • Jan Benjamin
    • Wilfred Takken