Hooggerechtshof VS verbiedt inperking abortus

Abortus in de VS

Het signaal van de hoogste rechter aan conservatieve Amerikaanse wetgevers is niet mis te verstaan: het opwerpen van hoge barrières voor abortusklinieken is ongrondwettelijk. De consequenties van de uitspraak kunnen verstrekkend zijn.

Het Amerikaanse Hooggerechtshof heeft maandag een streep gehaald door twee Texaanse wetsbepalingen die het aantal abortusklinieken in die staat hebben gehalveerd.

De uitspraak is een niet mis te verstaan signaal aan conservatieve Amerikaanse wetgevers die in recente jaren de toegang tot abortus met allerlei wetten en regelingen hebben beperkt. Voorstanders van abortus hebben de uitspraak onthaald als een mijlpaal van het kaliber ‘Roe versus Wade’, de uitspraak van het Hooggerechtshof die de abortusbehandeling in 1973 in de Verenigde Staten legaliseerde.

Abortus is in de VS altijd omstreden gebleven. Maar waar in de jaren tachtig vooral het geweld en de protesten rond abortusklinieken in het oog sprongen, is recenter een andere praktijk ontstaan. De afgelopen vijf jaar zijn volgens het Amerikaanse Guttmacher Institute, dat politiek rond abortus bijhoudt, 288 maatregelen van kracht geworden die de toegang tot abortus beperken. Dat is evenveel als gedurende de vijftien jaar daarvoor.

De wetten en restricties – van verplichte echo’s tot consulten met enige etmalen ertussen en voorschriften voor de exacte breedte van gangen in abortusklinieken – bevorderen volgens tegenstanders van abortus de gezondheid van vrouwen. Maar voorstanders betogen dat ze in feite bedoeld zijn om vrouwen naar de 24-wekengrens van levensvatbaarheid van de foetus te duwen.

In 1992 bepaalde het Hooggerechtshof al dat restricties geen ‘onevenredige belasting’ mogen zijn voor vrouwen die een abortus willen. De zaak waarin maandag uitspraak werd gedaan, Whole Woman’s Health versus Hellerstedt, was aangespannen door abortusklinieken die zich verzetten tegen twee wetsbepalingen die in 2013 in Texas van kracht werden. De ene bepaling hield in dat abortusklinieken volledig moeten zijn gebouwd en uitgerust als operatiekamers. De andere schreef voor dat abortusartsen hun patiënten in geval van nood moeten kunnen laten opnemen in een ziekenhuis binnen een straal van 50 kilometer.

Beide bepalingen leidden er volgens artsen de afgelopen jaren toe dat 20 van de 41 abortusklinieken in Texas hun deuren sloten, vooral op het platteland.

Met vijf tegen drie stemmen gaf het Hooggerechtshof de abortusklinieken die de zaak hadden aangespannen maandag gelijk. De doorslaggevende stem kwam van de Conservatieve rechter Anthony Kennedy, die vorig jaar ook de doorslag gaf bij het legaliseren van het homohuwelijk door het Hooggerechtshof.

„Elk [van de twee bepalingen] plaatst een onevenredige belasting op de toegang tot abortus en schendt de Federale Grondwet”, schreef rechter Stephen Breyer in zijn toelichting bij de uitspraak. In een toevoeging noemde de progressieve rechter Ruth Bader Ginsburg een bevalling gevaarlijker dan een abortus. Drie conservatieve rechters kozen de kant van de staat Texas.

De verscherpte controverse rond abortus heeft niet alleen in Texas maar ook in de rest van de VS geleid tot een scherpe daling van het aantal klinieken. Uit cijfers van het Guttmacher Institute bleek dat in 2011 162 abortusklinieken de deuren sloten, terwijl er maar 21 opengingen. Begin dat jaar waren er 533 klinieken in het hele land, tegen meer dan 700 aan het eind van de jaren tachtig.

De oorzaak daarvan zijn overigens niet alleen de verhoogde eisen voor klinieken in Republikeinse staten en de zware wissel die de dreiging van demonstraties voor de deur en geweld op het personeel trekt. Het aantal ongewenste zwangerschappen in de VS is eveneens teruggelopen, net als het aantal tienerzwangerschappen.

De consequenties van de uitspraak kunnen verstrekkend zijn. In 22 andere staten zijn wetten van kracht die op de Texaanse bepalingen lijken. Die zullen in het nooit eindigende juridische gevecht om abortus nu waarschijnlijk opnieuw worden aangevochten. Daarnaast is de uitspraak waarschijnlijk ook richtinggevend bij processen over andere restricties rond abortus. „Deze zaak zal een keerpunt zijn in de slag om toegang tot abortus”, voorspelde Nancy Northup, voorzitter van het New Yorkse Center for Reproductive Rights, in februari.

    • Maartje Somers