Recensie

Hoe de democraat de kleine man de rug toekeerde

Ooit waren de Democraten de ‘partij van het volk’, een bondgenoot van de vakbeweging. Maar tegen de tijd dat Bill Clinton (1993-2001) president werd, was de New Deal een vies woord geworden en propageerde de partij privatisering, vrijhandel en inkrimping van sociale voorzieningen. Een gangbare verklaring is dat er meer geld geworven moest worden, waardoor de partij naar rechts verschoof. Dat is echter het halve verhaal, stelt Thomas Frank, bekend van zijn analyse van Republikeinse kiezers in What’s the matter with Kansas (2004). In zijn boek Listen, liberal zoekt hij naar de andere helft van het verhaal.

Na de verloren verkiezingen van 1968 besloot de partij-elite de vakbonden, die de partij toch wel steunden, te marginaliseren ten gunste van een rap aan invloed winnende groep: de ‘professionele klasse’, tevens de groep die nu de partij leidt — juristen, Wall Street-bankiers, Silicon Valley-entrepreneurs. Al doende verruilde de partij het solidariteitsbeginsel voor principes als individualisme en meritocratie. De ultieme representant van deze koerswijziging was Bill Clinton, die van Frank de rol van slechterik krijgt toebedeeld. Clinton deed volgens hem wat ‘geen Republikeinse president voor elkaar had kunnen krijgen’: hij dereguleerde de financiële sector, sneed drastisch in het sociale vangnet en forceerde de ratificatie van het vrijhandelsverdrag NAFTA: maatregelen met desastreuze gevolgen voor lagere klassen. Het resultaat is volgens Frank dat de partij van de New Deal ‘de partij van massale ongelijkheid’ is geworden.

Frank eindigt zijn analyse pessimistisch. Bij gebrek aan een levensvatbare echt linkse partij in het ‘juridisch nagenoeg dichtgetimmerde Amerikaanse tweepartijenstelsel’ zit er niets anders op dan de Democratische Partij te hervormen – alleen ziet hij dat er niet van komen.

Misschien verwacht Frank te veel van partijpolitiek. Sociale verandering komt zelden van boven. Franklin Roosevelt besloot niet zomaar dat het tijd was om een algemene pensioenvoorziening (Social Security Act, 1935) in te voeren of om vakbonden rechten te geven. Die ideeën borrelden op uit de samenleving. Wie structurele verandering wil in de VS, moet de straat op.

Bernie Sanders, uiteraard de kandidaat van Franks voorkeur, lijkt dit te beseffen. Toen hem onlangs door het tijdschrift Rolling Stone gevraagd werd waarom veel van zijn supporters aangaven eerder op Trump dan Clinton te stemmen, zei hij: ‘Het gaat om wat de Democraten niet doen. Waarom kunnen ze de werkende klassen er niet van overtuigen dat ze aan hun kant staan? Dat is een belangrijke vraag die moet worden beantwoord.’ Frank probeert dat.

    • Mars van Grunsven