Wie dengue had wordt zieker van zika

Foto Felipe Dana/ AP

Een zika-infectie komt waarschijnlijk harder aan bij een patiënt die eerder dengue (knokkelkoorts) heeft gehad. Dat komt doordat tijdens die dengue-infectie tegen dengue gevormde afweermoleculen (antilichamen) de groei van het zikavirus stimuleren. Die antilichamen binden niet alleen aan denguevirus, maar ook aan zika. Het gebonden zikavirus zou daarna in een afweerreactie moeten worden vernietigd, maar dat gebeurt niet. De gebonden antilichamen trekken echter, zoals het bij een afweerreactie hoort, nog wel witte bloedcellen aan. En juist in die witte bloedcellen vermenigvuldigt het zikavirus zich.

Zika krijgt dan zijn voedingsbodem op een presenteerblaadje aangereikt. Het kan zich dankzij die gebonden afweermoleculen dus makkelijker vermeerderen, schrijven virologen uit Engeland, Thailand, Frankrijk en Frans Polynesië in een donderdag gepubliceerd artikel in Nature Immunology.

Zij zijn niet de eersten die melden dat zika na dengue waarschijnlijk harder toeslaat. Amerikaanse virologen uit Florida en van militaire laboratoria publiceerden er in april al over op de preprintsite bioRxiv.

Het is zelfs niet nieuw dat afweer tegen het denguevirus een volgende infectie verergert. Maar dat was tot nu toe alleen bij een volgende dengue-infectie vastgesteld. Van het denguevirus bestaan vier verschillende varianten. Wie een infectie met de ene variant heeft gehad, wordt soms zieker bij een infectie met een andere variant. ADE, heet het verschijnsel: antibody-dependent enhancement.

ADE heeft er toe geleid dat het beste vaccin tegen dengue niet meer aan jonge kinderen wordt gegeven. Als het vaccin niet heel goed aanslaat worden die soms ernstig ziek van een infectie, verergerd door de afweermoleculen die tegen het vaccin zijn gemaakt.

Zika- en denguevirussen zijn lid van dezelfde familie van flavivirussen en nauw verwant. De eiwitten die de afweer opwekken van zika en dengue zijn voor bijna de helft identiek. De virussen worden ook allebei verspreid door muggen van het geslacht Aedes.

De verspreidingsgebieden van de virussen overlappen sinds zika in 2015 oversprong naar Zuid-Amerika en zich razendsnel verspreidde in de (sub)tropische Amerika’s, waar de Aedes-muggen leven. Dengue was daar al uitgebreid aanwezig, naar schatting 90 procent van de bevolking heeft er ooit een dengue-infectie doorgemaakt.

Het is echter geen verklaring voor de ernstiger, maar zeldzame complicaties die zika pas sinds een paar jaar veroorzaakt. Deskundigen zijn het er nu wel over eens dat ongeveer 1 op de 4.000 geïnfecteerden verlammingen door het Guillain Barré syndroom, of een kind met te kleine hersenen krijgen.

    • Wim Köhler