Vinex-verdriet in Vathorst

De gemeente Amersfoort gaat jonge ouders relatie-advies geven. In vinexwijk Vathorst is het aantal echtscheidingen tien procent hoger dan gemiddeld. ‘Ken je Gooische Vrouwen? Zo is het hier ook.’

In vinexwijk Vathorst is het fijn wonen. Tussen de kleurrijke nieuwbouw kronkelt het riviertje De Laak de polder in. Er zijn scholen, speeltuinen en winkels. Er is ruimte en er is rust. „Als je reuring zoekt zit je zo in Amersfoort”, zegt Fred IJsendijk, die hier vijf jaar geleden vanuit Amsterdam is komen wonen. „Als je wilt wandelen of fietsen ben je zo in het groen.” Ook de rest van Nederland, zegt hij, is niet ver weg.

De wijk heeft zich in vijftien jaar tijd gevuld met jonge gezinnen. Driekwart van de elfduizend woningen is inmiddels klaar. Het winkelcentrum, net opgeleverd, heeft een grote speelgoedwinkel, die goede zaken doet. De filiaalhouder staat breed grijnzend tussen de dozen Lego. „Dertig procent van de bewoners hier is jonger dan achttien”, zegt hij. „En het worden er voorlopig alleen maar meer.”

Maar achter de voordeuren van al die mooie huizen vind je de keerzijde van deze idylle. Veel jonge gezinnen betekent: veel echtscheidingen. Ruim de helft van de huwelijken in Vathorst loopt spaak, tien procent meer dan het landelijk gemiddelde. De gemeente Amersfoort, waar Vathorst onder valt, wil daar op initiatief van de ChristenUnie iets aan gaan doen.

Het is een idee van voormalig predikant Ron van der Spoel, die zich bij zijn aantreden als CU-raadslid in 2014 afvroeg wat nou het grootste probleem in de buurt is. Hij dacht aan de snackbars, in het weekend vol alleenstaande vaders met kinderen. En aan het advies dat hij kreeg toen zijn kinderen naar school gingen: geef nooit een feestje op zaterdag, want dan zit de helft van de klas bij pappa.

Aanvankelijk vond zijn boodschap weinig gehoor. Relaties, daar hoort de overheid zich toch niet mee te bemoeien. Tot hulporganisaties, zoals het Nederlands Jeugd Instituut, in oktober alle gemeenten een brandbrief stuurden over de gevolgen van echtscheidingen voor kinderen. In september start Amersfoort met een proef: voorlichting en advies over relaties aan jonge ouders.

Doorstromers

Wilco Aalbers, een goedlachse man van 36, legt zijn handen tegen zijn borst en zegt dat hij het zelf ook allemaal gedaan heeft: jong trouwen, een duur huis kopen, een dure auto (Audi A6), hard werken om het te kunnen betalen, een kind krijgen, je huwelijk verwaarlozen, relatietherapie en na drie jaar toch scheiden. „Het prototype van de jonge Vathorster.”

Hij was vijftien jaar geleden een van de eerste bewoners en nu is hij de eigenaar de plaatselijke Hypotheekshop, met een kantoor op het winkelcentrum. Achter de ramen hangen advertenties voor huizen die te koop staan – drie ton, vier ton, zeven of acht ton soms, Vathorst is niet goedkoop. Maar de zaken gaan voorspoedig.

De klanten van Wilco Aalbers, merendeels doorstromers naar een volgend huis, zijn mensen zoals hij en hij weet hoe het voelt om opnieuw te beginnen. De vrouw met wie hij nu getrouwd is was ook gescheiden en had een kind, samen kregen ze er nog drie kinderen bij. Zijn nieuwe vrouw is minder gaan werken, mede om de fouten in hun eerste huwelijken niet nog een keer te maken.

„Vroeger”, zegt Wilco Aalbers, „reed ik ’s morgens de wijk uit en kwam ik ’s avonds op zijn vroegst om zeven uur thuis. Ik had niets hier, geen vrienden, geen bezigheden. Nu werk ik hier en ik maak in mijn agenda bewust tijd vrij om samen met mijn vrouw te zijn.”

Volgens hem is dit de valkuil waar veel mannen in vallen: na de geboorte van de kinderen krijgen ze minder aandacht van hun vrouw, dus gaan ze hun eigen gang en daar raken ze zo aan gewend dat ze niet meer terug kunnen.

En dan de hang naar welvaart, die volgens hem groot is in Vathorst. Wat dat betreft, zegt hij, lijkt het hier wel een beetje op het Gooi. Bezit is belangrijk, het tonen ervan ook. Hij heeft er zelf aan meegedaan, maar hij is ervan teruggekomen. Voor de zomervakantie heeft hij een oude camper gekocht en hij rijdt tegenwoordig in een vintage Volkswagen. Toen de buurman vroeg of het wel goed met hem ging heeft hij zijn schouders opgehaald.

Het gras is hier altijd groener bij de buren, zegt een moeder van 37 terwijl de kapper op het winkelcentrum haar haren wast. „Ken je Gooische Vrouwen? Zo is het hier ook.” Veel roddelen, weinig omkijken naar elkaar. Veel tweeverdieners, weinig tijd in het dure huis. Status is belangrijk, praten over moeilijke dingen gebeurt nauwelijks. „We zien de splinter in andermans oog, maar niet de balk in die van onszelf.”

„Ga maar is op de Rondweg kijken”, zegt de kapper lachend. „Voorrangregels tellen hier niet. Het is ikke, ikke, ikke.”

Overmaat aan zelfzucht

Aan de rand van het winkelcentrum is sinds maart dit jaar Hart van Vathorst gevestigd, een ‘multifunctioneel’ gebouw met een kinderdagverblijf, een verpleeghuis voor dementerenden en gehandicapten, en een gereformeerd-vrijgemaakte kerk – Amersfoort ligt aan de rand van de biblebelt. De kantine is openbaar en er hangen blankhouten bordjes waarop de ‘vruchten van de geest’ staan, de eigenschappen van een christelijk leven: vrede, geduld, vriendelijkheid, liefde, zachtmoedigheid, vreugde, geloof, goedheid, zelfbeheersing.

Aan een van de tafels zitten Gertjan Veening en Job Unger, die beiden in het management van Hart van Vathorst zitten en samen lunchen met een broodje kroket. Ze wonen niet in Vathorst, maar dat mensen zo veel scheiden zien ze overal in de samenleving, ook bij christelijke mensen. Het gebrek aan vergevingsgezindheid, aan bereidheid om te geven en niet alleen maar te nemen. De overmaat aan zelfzucht.

Maar wat hen optimistisch stemt: dat de kerk in Hart van Vathorst elke week voller zit. Er zijn nu al drie diensten per zondag en de gemiddelde leeftijd is 21 jaar. De predikant, Joost Smit, blijft maar nieuwe gezichten zien. „Mensen zijn nieuwsgierig.”

Wilco Aalbers van de Hypotheekshop leunt naar achter in zijn grote leren bureaustoel en zegt dat hij zich, terugkijkend op zijn eerste jaren in Vathorst, verloren heeft gevoeld. Alles nieuw, geen verleden, waar hou je je dan aan vast? Gelukkig begint hij hier nu een geschiedenis op te bouwen en hij denkt er ook over om op zondag weer eens naar de kerk te gaan, zoals vroeger, toen hij in een dorp woonde en hervormd was.

„Dat willen mensen toch het liefst”, zegt hij. „De veiligheid en de bekendheid van een dorp. Dat moet hier in Vathorst nog groeien.”

    • Jannetje Koelewijn
    • Mirjam RemieFoto Olivier Middendorp