Hup, snel weg met dat aandelenpakket in banken

Na een korte periode van economisch herstel moeten beleggers vrezen voor een nieuwe eurocrisisronde.

Tuimelende aandelenkoersen, een kelderend pond sterling en bankaandelen die in Europa gemiddeld 17 procent verloren. De financiële markten reageerden vrijdag ongemeen heftig op de uitslag van het Britse referendum. Die reactie was fors omdat er tot aan donderdagavond laat juist was gespeculeerd op een winst voor ‘remain’. Toen dat anders uitviel waren de gevolgen woest.

Maar uit de koersen kan ook voorzichtig worden opgemaakt voor welke nieuwe realiteit beleggers zich kennelijk schrap zetten. Met name Europa was juist bezig zich op te richten uit de financiële crisis van nu alweer bijna acht jaar geleden. Als het economisch herstel nu wederom wordt gefrustreerd, is dat riskant. De centrale banken, waaronder de Europese Centrale Bank en de Bank of England, hebben reeds vrijwel al hun munitie ingezet om de huidige economische opleving te bespoedigen.

Is deze bank er maandag nog?

Banken zijn nog steeds kwetsbaar. Alle Europese banken verloren vrijdag samen maar liefst 110 miljard euro aan waarde (grofweg een zesde). Er kan er één in de problemen zijn gekomen door een verkeerde gok, of geleend hebben aan een beleggingsfonds dat nu wankelt. In dat geval is het weekeinde het traditionele moment voor de autoriteiten om noodmaatregelen te nemen. Daarom wilden handelaren en beleggers liever niet op vrijdagmiddag met bankaandelen in hun portefeuille blijven zitten.

De populistische spiraal

Banken zijn niet het enige risico. Wat gisteren opviel was dat de aandelenkoersen in Zuid-Europa sterker daalden dan die in het noorden. Italië moest met 12 procent terug, Spanje met 12,2 procent. Frankrijk gaf 8 procent prijs en Duitsland maar 6,8 procent. Tegelijkertijd liepen de renteverschillen tussen de staatsleningen van Duitsland en de rest op – en dat terwijl de Europese Centrale Bank dit met maandelijkse aankopen tot 80 miljard probeert te verhinderen.

De haarscheuren die de markten in het continent signaleren zijn een eerste aanwijzing dat, na de Brexit, ook voor de rest van Europa rekening wordt gehouden met fragmentatie. Met mogelijke gevolgen voor de euro zelf. Zwakke Italiaanse banken zouden de lont in het kruitvat kunnen zijn. Maar het kan evengoed maatschappelijke en politieke onrust zijn.

Morgan Stanley, de Amerikaanse zakenbank, waarschuwde al eerder voor het opkomende ‘populisme’ in Europa, waar, op Finland en Denemarken na, alle nieuwe volkspartijen aan rechter en linkerzijde oprukken in de peilingen.

Een nieuwe periode van economische zwakte, of van recessie, kan de ontevredenheid verder aanwakkeren en het ‘populisme’ meer wind in de zeilen geven. Als vervolgens meer referenda leiden tot meer economisch onheil, dan wordt het populisme een self fulfilling prophecy.

Het Trump-risico

De Amerikaanse econoom Larry Summers, zelf nog minister van Financiën onder president Clinton, suggereerde vrijdag dat de beste politieke koers op dit moment misschien wel een ‘verantwoordelijk nationalisme is.’ „Het is duidelijk dat er een zucht is bij de kiezers naar een beleid dat lokale belangen van lokale mensen boven meer kosmopolitische belangen stelt", aldus Summers.

„Het constructief omgaan met deze zucht, anders dan destructief, is de uitdaging van het volgende decennium. We weten nu dat het ontkennen of wegzetten als bedrog geen levensvatbare strategie is.”

Vrij vertaald betekent dat eigenlijk: als een toefje meer nationalisme onontkoombaar is, dan kan dat wellicht het beste door de middenpartijen worden geserveerd.

Geldt dat alleen voor Europa? De Brexit maakt juist duidelijk dat veel meer rekening gehouden moet worden met gebeurtenissen die tot voor kort als een ‘staartrisico’ werden beschouwd – een gebeurtenis met grote gevolgen, maar zeer weinig kans.

Een van die staartrisico’s is een zege van de Donald Trump bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen komende november. Na deze week zal daar vermoedelijk meer rekening mee worden gehouden dan ooit tevoren.

    • Maarten Schinkel