Frankrijk wil nieuwe Duitse vriend worden

Marine Le Pen ziet juist kans schoon om EU ook te verlaten.

Wat de traditionele Franse politieke partijen vreesden is gebeurd. Zodra het Britse Brexit-kamp op winst stond, begon Marine Le Pen vrijdagochtend haar campagne voor een vergelijkbaar referendum. „Ja, het is mogelijk de EU te verlaten”, zei ze triomfantelijk op het partijbureau van het Front National in Nanterre.

De leider van de partij die zich als „patriottisch” omschrijft, ruilde haar Twitter-avatar zonder ironie door een afbeelding van de Union Jack.

Vertrek uit de EU is voor haar een „overwinning van de vrijheid”. Door Schengen en de euro, waarin het VK niet en Frankrijk wel deelneemt, heeft Frankrijk zelfs „duizend keer meer redenen” voor een ‘Frexit’. Ook de uiterst linkse Jean-Luc Mélenchon (Parti de Gauche) hintte vrijdag op een referendum. „We veranderen de EU of we stappen eruit”, zei hij.

In peilingen gaat het FN steevast richting 30 procent van de stemmen. Mélenchon hoopt op een linkse revolutie naar Spaans voorbeeld en heeft steun van een op tien kiezers.

Aan het eind van de ochtend verklaarde president Hollande plechtig dat Frankrijk bij de Europese raad van dinsdag „initiatieven zal nemen om Europa zich te laten concentreren op de hoofdzaken”: „veiligheid en defensie”, „investering voor groei en werkgelegenheid”, „fiscale en sociale harmonisatie” en „versterking van de eurozone”. Frankrijk wil al langer een permanente ‘minister van Financiën’ voor de eurozone.

Voor de Franse politieke elite blijft de EU in de eerste plaats een Frans project: ‘Frankrijk in het groot’. Maar Berlijn vreest dat elk pleidooi voor meer integratie nu averechts werkt, niet het minst in eurokritische landen als Nederland. Frankrijk heeft de laatste jaren ook krediet verloren door de begrotingsregels te overtreden. Hollande gaat dus eerst bij Merkel langs.

Veel kopstukken van de Parti Socialiste én van de centrum-rechtse oppositie van voorganger Sarkozy zien Brexit ook als kans op een grotere Franse rol nu Duitsland een strategische partner kwijt is. Franse diplomaten fluisteren al maanden dat de Britten na alle tegemoetkomingen aan premier Cameron op weinig clementie hoeven te rekenen.

Frankrijk is één van zes landen die de Europese integratie zijn begonnen. Maar onder De Gaulle, wiens stem in ieder debat nog doorklinkt, bleef het inzetten op een ‘Europa van sterke natiestaten’. Latere presidenten, vooral Mitterrand, stemden in met meer overdracht van macht naar Brussel.

De EU-uitbreiding naar het oosten heeft Frankrijk invloed gekost. Kiezers, vooral van Le Pen, weten nog dat het land in 2005, net als Nederland, in meerderheid tegen het nieuwe Europese verdrag (de ‘grondwet’) stemde. Maar dat een Frans referendum over het EU-lidmaatschap hetzelfde gevolg zou hebben als bij de Britten, is niet gezegd. Volgens een peiling van OpinionWay is slechts 26 procent van de Fransen voor vertrek uit de EU.

Om de EU te verbeteren en om de kiezers van Le Pen te bedienen, pleit Sarkozy voor „herziening” van Schengen (lees: intrekking). Altijd herinnert hij aan zijn goede relaties met Merkel. Frankrijk is volgens hem sinds Hollandes aantreden in 2012 onzichtbaar in Brussel.

Die klacht onderschrijft Hollandes PS voor een deel. Na vijf jaar in het Élysée zal de president „beoordeeld worden om wat hij heeft gedaan om Europa te hervormen”, twitterde een prominente partijgenoot in het Europarlement. „Aan u de uitdaging.”

    • Peter Vermaas