Farage: wegbereider Brexit

De plaaggeest van de Conservatieve Partij is de invloedrijkste politicus. „Dageraad is aangebroken van een onafhankelijke UK.”

Nigel Farage kan zich met recht ’s lands invloedrijkste politicus noemen. Zonder hem was er geen referendum geweest, zonder hem geen Brexit. Hij claimde vrijdagochtend dan ook als eerste de overwinning: „De dageraad van een onafhankelijk Verenigd Koninkrijk is aangebroken.”

Het was de opmars van zijn UK Independence Party die premier Cameron het referendum deed beloven. En het was aan Farage te danken dat de Tories hun lokale draagvlak uitgehold zagen worden.

Deels althans. Want onder zijn leiding verbreedde UKIP zich tot een rechts-populistische partij die niet louter over Europa doorzaagde, maar ook over nationalisme, protectionisme, een afkeer van politieke elites, en vooral immigratiebeleid sprak.

Farage bleek daardoor geen Lagerhuiszetel nodig te hebben om regeringsbeleid te beïnvloeden. UKIP wilde het Britse EU-lidmaatschap opzeggen, dat werd zelfs voor een aantal ministers bon ton. UKIP wilde beperking van het aantal immigranten: de regering scherpte de visumregels aan. UKIP wilde een referendum… Toen moest de partij de Europese verkiezingen van 2014 nog winnen.

„Ze spelen op ons veld”, zei Farage een jaar later tegen NRC, aan de vooravond van de Lagerhuisverkiezingen. Handig had hij immigratie verbonden aan het bestaansrecht van UKIP: de Britten uit de EU halen. Alleen dan zou het Verenigd Koninkrijk weer controle krijgen over zijn eigen migratiebeleid, zo meent de partij. Haar verkiezingsposter van de krijtrotsen van Dover met drie roltrappen stond symbool voor het wanbeleid dat UKIP zag.

De Conservatieve partij sloeg terug. Cameron beloofde „het strengste systeem” binnen de EU om misbruik van het vrije verkeer van personen te voorkomen. En waarschuwde dat een stem voor UKIP betekende dat niet de Conservatieve partij, maar Labour zou regeren. UKIP won maar één Lagerhuiszetel.

Maar dat referendum kwam er. Zonder overigens een hoofdrol voor Farage. Niet zijn Leave.EU, maar Vote Leave werd de officiële campagnegroep. En die besefte dat de meeste Britten nog overtuigd moesten worden. Een minder controversiële Brexit-woordvoerder was nodig. Farage was „te Marmite” (je houdt van hem, of niet).

Hij liet zich echter niet aan de kant schuiven. Van de inmiddels beruchte poster van een rij vluchtelingen met het woord ‘breekpunt’, die gelijkenis vertoonde met nazipropaganda, werd door Vote Leave afstand genomen. Maar Farage bereikte wat hij wilde: zijn achterban zo op te stoken dat zij zouden gaan stemmen. Dat is gelukt.

Maar UKIP heeft zich daarmee weggespeeld. De scheidingsonderhandelingen met Brussel zullen worden uitgevoerd door Conservatieve ministers. Hoe het land er nu na Brexit komt uit te zien – bijvoorbeeld met visa voor EU-burgers – wordt een Conservatief project. Alle UKIP-Europarlementariërs verliezen hun baan, en daarmee de gegarandeerde media-aandacht. „Misschien dat ik echt werk zoek, je weet maar nooit”, antwoordde Farage een paar weken geleden op de vraag wat hij na Brexit van plan was te doen.

    • Titia Ketelaar