De Schotten zijn verbijsterd

Bij de Schotten zet ingehouden woede de toon. Men praat al over een nieuw referendum over onafhankelijkheid.

Boos? Nee, boos is Angie Parkes niet. Zegt ze. Maar als je even doorpraat en ze nog een paar trekjes van haar e-sigaret heeft genomen, zijn er weinig vriendelijke woorden meer voor degenen die donderdag vóór een Brexit hebben gestemd.

„Ik begrijp de ... Engelsen niet, en ik begrijp de ... Schotten die Out hebben gestemd al helemaal niet”, zegt de 24-jarige receptioniste bij een chiropractor. „Wij zijn veel beter af binnen de EU. En ik was nog wel van plan elders in Europa werk te gaan zoeken. Dat wordt straks veel moeilijker.”

De Schotse premier heeft net een toespraak gehouden waarin ze de bijstering en vaak ingehouden woede van veel Schotten heeft verwoord. „Schotland staat nu te wachten dat het tegen onze zin uit de EU wordt gehaald” , zei Nicola Sturgeon. „Ik beschouw dat als democratisch onaanvaardbaar.” Daarom is volgens haar een nieuw referendum over onafhankelijkheid „zeer waarschijnlijk” – al voegde ze daar wel een heleboel mitsen en maren aan toe. In ieder geval wil ze op korte termijn de juridische voorbereidingen hiervoor treffen.

Het is koren op de molen van Alan McGregor (30), die „even zonder werk” zit. Hij zit op een bankje in een drukke winkelstraat een broodje te eten en te luisteren naar een man die op een keltische harp speelt. „Er is nu opnieuw gebleken dat veel van wat er hier gebeurt, in Engeland wordt beslist. We hebben alleen maar een toekomst als we van Engeland loskomen. Daarom heb ik voor Out gestemd.”

Daar zit een strategie achter, legt hij uit. „Ik wist wel dat als de Brexit zou winnen, we dan hier weer over onafhankelijkheid zouden gaan praten.” En de EU? „Dat zien we later wel. Het zal ervan afhangen onder welke voorwaarden een onafhankelijk Schotland lid zou kunnen worden.”

In dit scenario zullen veel zaken door elkaar heen gaan lopen. Zou Schotland dan met Engeland moeten onderhandelen over het opbreken van het Verenigd Koninkrijk en met de EU over toetreding, terwijl Londen op dezelfde moment met Brussel praat over het proces van uittreding? En hoe zit dat economisch? De naties in het Verenigd Koninkrijk zijn nog altijd veruit de belangrijkste handelspartner van Schotland.

De discussie is maar net begonnen. Richard Skinner, een veertiger die op een bankje van de zon geniet, verwacht dat leeftijd een belangrijke rol gaat spelen. „We zien in Schotland dat er een groot verschil is tussen generaties. Bij het referendum over onafhankelijkheid twee jaar geleden waren véél jongeren voor, terwijl veel ouderen dat een te groot experiment vonden. In de Brexitdiscussie was er weer duidelijk verschil: jongeren willen veelal bij de EU blijven, terwijl veel ouderen vasthouden aan de illusie dat je beter je zaken zelf kunt regelen en je kunt afschermen van de wereld. De combinatie die nu dreigt, wel in de unie van het Verenigde Koninkrijk en niet in die met Europa, daar zijn weinig jongeren voor.”

    • Marc Leijendekker