Ze willen dat vliegveld niet

Zondag stemt Bretagne over een nieuw vliegveld. De tegenstanders vermoeden een complot.

Tegenstanders hebben speciale dierenmaskers gemaakt voor hun protest tegen de komst van het vliegveld in Notre-Dame-des-Landes in Bretagne. Foto AFP Jean-Sebastien Evrard

De stal van melkveehouder Sylvain Fresneau is het zenuwcentrum van een strijd die in Asterix niet zou misstaan: het Gallische dorpje dat zich manhaftig verzet tegen de boze buitenwereld, dit keer in de vorm van een vliegveld. Zelf past Fresneau (54) met zijn karakteristieke druipsnor en wilde haarlokken ook goed in beeld. Willen ze hier in Notre-Dame-des-Landes een landingsbaan op zijn erf aanleggen, dan zullen de autoriteiten hem moeten wegdragen. „En dan nog geef ik niet op”, zegt hij.

Zondag mogen zo’n 900.000 kiezers in het Bretonse departement Loire-Atlantique naar de stembus om antwoord te geven op de vraag: ‘Bent u voorstander van het project om vliegveld Nantes-Atlantique te verplaatsen naar de gemeente Notre-Dame-des-Landes?’ Het huidige vliegveld ten zuiden van Nantes is met 4,4 miljoen passagiers in 2015 „verzadigd”, zeggen de autoriteiten. De nieuwe locatie, ten noorden van de stad, geeft minder geluidshinder en zou goed zijn voor de economie.

De eerste plannen om op het erf van Fresneau een nieuw vliegveld te bouwen dateren al van begin jaren zestig. De landingsbaan, schreef men toen, moest zo lang worden dat zelfs de Concorde er zou kunnen landen. In 2000 blies premier Lionel Jospin met toenmalig burgemeester van Nantes Jean-Marc Ayrault (van 2012 tot 2014 zelf premier) het project nieuw leven in.

Een ‘referendum’ mag het zondag officieel niet heten, omdat een landelijk besluit in Frankrijk niet lokaal geblokkeerd kan worden. Het is dus een ‘consultatie’, zonder veel bindende waarde. En die kwam er pas toen president Hollande in februari om machtspolitieke redenen groene ministers in zijn regering wilde. Zijn premier Manuel Valls zegt de keus van de bevolking te respecteren, maar tegenstanders denken dat hun strijd na zondag nog niet voorbij is.

Airbus

„Een vliegveld gaat de hele regio aan”, mokt Fresneau over de keus om alleen inwoners van het departement te laten stemmen. De stemming is volgens hem „flauwekul” en alleen bedoeld om een echt besluit vooruit te schuiven. „Voordat bepaald is wie mocht stemmen heeft Valls vast een peiling besteld om te zien waar de meeste steun is.”

De belofte dat de luchthaven banen kan opleveren, doet het goed in Nantes (280.000 inwoners). „Maar vliegvelden zijn steeds meer geautomatiseerd en hebben minder personeel nodig”, repliceert Françoise Verchère van het actiecomité ’s avonds bij een campagnebijeenkomst in het dorp Nouzay. En niet álles wordt verplaatst: Airbus, dat op de huidige locatie een fabriek heeft, wil de oude landingsbaan houden voor leveranties, zegt ze.

Fresneau is in Notre-Dame-des-Landes geboren en getogen. Sinds vijf generaties boert zijn familie op exact de plek waar het vliegveld moet komen. Een deel van de wegen die naar het gehucht van opa, vader en zoon Fresneau leiden is gebarricadeerd met autowrakken, pallets en banden. In de bossen bivakkeren sinds 2010 ultralinkse autonomen zogenoemde zadistes, afgeleid van de term ‘Zone à Défendre’ (te verdedigen gebied). Veel kiezers, zegt lerares Martine Kammerer in Nouzay, zijn „bang voor de zadistes”, die van geen wijken weten en in Nantes bij demonstraties banken en andere symbolen van kapitalisme kort en klein sloegen. „Dat kan de oui-stem beïnvloeden.”

Maar Fresneau zegt dat hij uitstekend met de mediaschuwe landbezetters overweg kan. Trots vertelt hij hoe duizend gendarmes in oktober 2012 bij een poging tot ontruiming na vijftien dagen capituleerden. De operatie in het Gallische dorpje, door de autoriteiten toepasselijk César gedoopt, werd een slagveld. „Ik ben zelf in feite ook kraker, occupant sans droit ni titre.” Want de rechter besloot in januari dat Fres-neau van zijn grond gezet kan worden. Tegen vergoeding, maar die wil hij niet. „Ik voer deze strijd niet voor mezelf. Steeds meer landbouwgrond wijkt voor urbanisatie. Dat is op termijn niet vol te houden.”

Bijbedoelingen

‘Stop de verspilling!’ staat op geelgekleurde affiches in de boerenstal. Dat geldt niet alleen voor landbouwgrond of natuur. Voor minder geld zou het oude vliegveld uitgebreid kunnen worden. Dat zeggen niet alleen tegenstanders, maar ook een commissie van experts die zich op verzoek van minister van Milieu Ségolène Royal over de kwestie bogen. Maar opeenvolgende socialistische regiobestuurders willen van geen wijken weten, zegt Fresneau.

Het conflict is daarmee door alle machinaties een soort graadmeter voor het tanende vertrouwen in de politiek geworden. Wie je rond Nantes ook spreekt, iedereen begint eerst over „bijbedoelingen” van bestuurders die onder één hoedje zouden spelen met multinational Vinci (38 miljard euro omzet), die het nieuwe vliegveld gaat exploiteren.

„Het draait om het grote geld”, zegt oud-douanier Jacky Chateigner (65) op een markt in Nantes. „Een nieuw vliegveld is overbodig.” Nergens in de EU zijn zo veel vliegvelden als in Frankrijk, en vaak zijn ze nog verliesgevend ook, becijferde radiozender France Info laatst. In Bretagne alleen al hebben behalve Nantes ook Brest, Rennes en Quimper hun eigen luchthavens. Chateigner:„Maar politici willen allemaal hun kathedraal bouwen.”

    • Peter Vermaas