Sprong in het duister voor Britten en EU

De Britten hebben een sprong in het duister gemaakt. In een historisch referendum kozen zij er donderdag voor de Europese Unie te verlaten. Dit betekent een aardbeving voor het Verenigd Koninkrijk, dat een periode van politieke en economische onvoorspelbaarheid tegemoet gaat. Het slaat een bres in de Europese Unie en verzwakt de liberale orde die de bron is van naoorlogse Westerse veiligheid en welvaart.

Het Leave-kamp viert de uitslag – 51,9 tegen 48,1 procent voor een Brexit – ten onrechte als de dag waarop de natie zich eindelijk bevrijdde uit de Brusselse wurggreep en op eigen kracht nieuwe welvaart als wereldspeler kan vinden. Het tegendeel is waar: decennia van Britse dubbelzinnigheid over Europa leidt nu tot onnodige zelfverwonding en internationale schade.

De campagnes, waarin emotie en ratio het tegen elkaar opnamen, leidden tot bittere verdeeldheid in de samenleving, langs lijnen van klasse, leeftijd en geografie (en zelfs binnen families).

De uitslag bevestigt dit. Kosmopolitisch Londen stemde voor blijven, net als heel Schotland. Maar grote steden met een armere bevolking in het noorden en oosten en het platteland, waar de anti-stem het grootst was, bepaalden met een hoge opkomst de uitslag.

Immigratie, en de illusie dat gesloten grenzen kunnen samengaan met de welvaart van een gemeenschappelijke markt, was vermoedelijk het onderwerp dat de doorslag heeft gegeven.

Het argument van het Remain-kamp dat een Brexit de economie en de Britse statuur in de wereld beschadigt, was ten slotte gericht aan dovemansoren. Dat het IMF, de Amerikaanse president Obama, de NAVO en vele anderen in binnen- en buitenland hetzelfde advies gaven, maakte geen indruk op degenen die ‘expertise’ in het algemeen wantrouwen.

De stem tegen de Europese Unie kan ook gemakkelijk uitpakken als stem tegen het Verenigd Koninkrijk

Dit was een stem tegen globalisering, waarvan grote groepen zich het slachtoffer voelen, een stem tegen het politieke establishment, en vóór nostalgie naar een land dat nooit heeft bestaan. In het kort: een overwinning van kortzichtig nationalistisch populisme, dat aan twee kanten van de Atlantische Oceaan in opkomst is.

Het snelle aftreden van premier David Cameron, vanochtend, was onvermijdelijk. Hij heeft een gok genomen door dit referendum uit te schrijven, en verloren. Nieuw leiderschap is nodig. Cameron was niet degene die de brokstokken van zijn Conservatieve Partij en het land kan lijmen. Laat staan dat hij de aanstaande onderhandelingen met Brussel voert over een Britse uittrede.

Jeremy Corbyn, de Labourleider, wiens teleurgestelde achterban zo goed als zeker voor de vertrekstem heeft gezorgd, treft het verwijt laat en lauw campagne te hebben gevoerd voor het Britse EU-lidmaatschap. Een nieuwe, tijdelijke premier dient vervroegde verkiezingen uit te schrijven om de politieke legitimiteit te vernieuwen.

Afgewacht moet worden of de turbulentie op de financiële markten tijdelijk is, dan wel uitmondt in een recessie, waarvoor velen hebben gewaarschuwd. Degenen die daarvan het meest te vrezen hebben bevinden zich vermoedelijk onder de Brexitstemmers.

Deze stem tegen de Europese Unie kan ook gemakkelijk uitpakken als een stem tegen het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland, zoals de Engels-Schots-Ierse Unie officieel heet. Uittreden zou tegen de wil van de Schotten zijn. Zij zijn in grote meerderheid pro-Europees. De Scottisch National Party, die Schotland regeert, heeft gewaarschuwd dat een referendum over Schotse onafhankelijkheid aanstaande is. Anders dan in 2014 zou dat kunnen eindigen in het opbreken van de Unie. Groot-Brittannië zou Little England worden.

Ook de Europese Unie gaat een niemandsland binnen. En niet alleen in de onderhandelingen over een Brits vertrek, die twee jaar kunnen duren. De uitslag is zuurstof voor anti-Europese bewegingen elders. De EU heeft zichzelf grote vragen te stellen. Ook over immigratie, dat verre van een zuiver Britse kwestie is.