Olympia is westers complot: terug naar rode Spartakiade

Hubert Smeets is Oost-Europadeskundige en verbindt om de week verleden met het heden.

Russische supporters in Toulouse moesten maandag toezien hoe Wales Rusland het EK uit werkte. Foto Pascal Guyot/AFP

De Russische voetbalploeg kent zijn klassiekers niet. Dat is raar. In Rusland is het je geraden je klassiekers wel te kennen: van Poesjkin tot Poetin. Maar in Frankrijk was het korte geheugen zoek. Nadat in Marseille tweehonderd Russische hooligans maar liefst duizenden Engelsen hadden „weggevaagd” (dixit Vladimir Poetin), ging het nationale elftal in Toulouse „eerloos” ten onder (dixit bondscoach Leonid Sloetski). Door gebrek aan historisch besef? Ja.

Veertien kinderen uit een zomerkamp bij een meer in Karelië waren kort daarvoor omgekomen, toen ze op bootjes door storm werden overrompeld en verdronken. De federale recherche kondigde bij monde van woordvoerder Vladimir Markin meteen vervolging van de jeugdleiders aan. ‘Wie is er schuldig?’ is een klassieke vraag in Rusland. De spelers wilden milder piëteit betuigen. Door met een rouwband te spelen, zoals het Nederlands elftal bij het EK van 2008 deed tot troost van teamgenoot Boulahrouz, wiens vrouw net een miskraam had. Oranje verloor met 3-1, van Rusland nota bene. Nu verloor Rusland, met 3-0 van nieuwkomer Wales.

Opgevoerde Lada

Net als Sloetski en heel anders dan Markin zochten de kranten de schuld niet primair bij de ‘ander’. Ons voetbal is niet meer dan een „opgevoerde Lada”, concludeerde Sport Express, terwijl sportminister Vitali Moetko nog naar adem hapte om de uitsluiting van Russische atleten bij de Spelen in Rio.

Maar snel herstelde de normale toestand zich. Beide nederlagen werden rap weer gepolitiseerd.

De Doema vergeleek het besluit van de internationale atletiekbond met de „inquisitie” en een „totalitair regime”. De Communistische Partij stelde vilein vast dat het voetbalelftal net zo „onsamenhangend” was als Verenigd Rusland, de bureaucratische regeringsclub. „Nodig is nu stalinistische MOBILISATIE”, aldus de partij aan de vooravond van de 75ste verjaardag van Operatie Barbarossa, Hitlers overval op de Sovjet-Unie van Stalin.

Ook politici uit de rapaljepartij van Vladimir Zjirinovski roerden zich. Logisch. Leider Aleksandr Sjprygin van de Russische fans, die het in Marseille „gezellig” vond en Frankrijk werd uitgezet, is een Zjirinovski-man. Net als vicevoorzitter Igor Lebedev van de Doema, die over Marseille twitterde: „Ik zie niets verschrikkelijks in de gevechten van de fanaten. Integendeel. Goed gedaan, jongens, hou vol.” Zjrinovski op zijn beurt is bij verkiezingen steevast een stemmentrekker in de gevangenissen en strafkampen.

Dit zijn geen grappen. Zjirinovski is de ballonnenblazer van de macht. Hij test ideeën die in het Kremlin alleen nog heimelijk rondzoemen. Als Zjirinvovski oppert om, naar analogie van de Spartakiades tijdens de Koude Oorlog, weer alternatieve Spelen te houden, zoals hij dinsdag deed, is dat een reëlere optie dan het lijkt.

Zijdezachte Engelsen

Ook bij justitie leven namelijk zulke fantasieën. Woordvoerder van de federale recherche Markin – die over Marseille schreef: „een normale vent roept bij hen [Engelsen] verbazing op, omdat die ‘kerels’ gewend zijn naar gayparades te kijken” – analyseerde het in een essay deze week zo: Steeds als Rusland langszij komt, verandert het Westen schielijk de regels. Nu heeft het Westen het WK voetbal in 2018 in Rusland in het vizier. Net als voor de Winterspelen in Sotsji zal Rusland weer worden aangepakt met „demagogie en pietluttigheden”, aldus Markin. Alleen als de Russische autoriteiten niet wankelen, komt alles goed. Dan zullen zelfs de Engelsen „zijdezacht” blijken.

Onderschat de consequenties niet. Federalerecherchechef Aleksandr Bastrykin, baas van Markin en studiegenoot van Poetin, gaf medio april een voorproefje. In Kommersant betoogde hij dat in Rusland plaats is voor één nationalistische ideologie. „Democratie is niet de macht van het volk, niet de absolute vrijheid van het individu”, maar dient volgens de hoogste politieman het „algemene heil” van Rusland.

Sport is geopolitiek. Is minister Edith Schippers er klaar voor?

    • Hubert Smeets