Nigel Farage, de man die Brexit mogelijk maakte

Zonder UKIP-leider Farage zou er geen referendum gehouden zijn – en was er geen Brexit gekomen.

Farage spreekt tijdens een persconferentie in Londen nadat de uitslag bekend is geworden. Foto Glyn Kirk / AFP

Nigel Farage kan zich met recht ’s lands meest invloedrijke politicus noemen. Zonder hem was er geen referendum geweest, zonder hem geen Brexit.

Hij claimde vanochtend dan ook als eerste de overwinning: „De dageraad van een onafhankelijk Verenigd Koninkrijk is aangebroken.”

Het was de opmars van zijn UK Independence Party die voor onrust in de Conservatieve partij zorgde, en premier Cameron het referendum deed beloven. En het was aan Farage te danken dat de Tories hun lokale draagvlak uitgehold zagen worden.

Deels althans. Want onder zijn leiding verbreedde UKIP zich tot een rechts populistische partij die niet louter over Europa doorzaagde, maar ook over nationalisme, protectionisme, een afkeer van politieke elites, en vooral immigratiebeleid sprak. Onderwijl zagen de Conservatieven hun rechtse beleid verwaterd door de Liberaal-Democraten, met wie zij een coalitieregering vormden.


Farage bleek daardoor geen Lagerhuiszetel nodig te hebben regeringsbeleid te beïnvloeden. De druk van het verlies van gemeenteraadszetels en de peilingen was genoeg. UKIP wilde het Britse EU-lidmaatschap opzeggen, dat werd zelfs onder een aantal ministers bon ton. UKIP wilde beperking van het aantal immigranten: de regering scherpte de visumregels aan, en de bijstandsregels voor EU-migranten. UKIP wilde een referendum… Toen moest de partij de Europese verkiezingen van 2014 nog winnen.

„De dageraad van een onafhankelijk Verenigd Koninkrijk is aangebroken.”

„Ze spelen op ons veld”, zei Farage een jaar later tegen NRC, aan de vooravond van de Lagerhuisverkiezingen. Handig had hij immigratie verbonden aan het bestaansrecht van UKIP: de Britten uit de EU halen. Alleen dan zou het Verenigd Koninkrijk weer controle krijgen over zijn eigen migratiebeleid, zo meent de partij. Haar verkiezingsposter van de krijtrotsen van Dover met drie roltrappen stond symbool voor het wanbeleid dat UKIP zag.

De Conservatieve partij sloeg terug. Cameron beloofde „het strengste systeem” binnen de EU krijgen om misbruik van het vrije verkeer van personen te voorkomen, beloofde dat „veranderingen in de bijstand een absolute vereiste zouden zijn bij onderhandelingen” met Brussel. En waarschuwde dat een stem voor UKIP betekende dat niet de Conservatieve partij, maar Labour zou regeren. UKIP won maar één Lagerhuiszetel.

Over gebroken glas kruipen

Maar dat referendum kwam er. Zonder overigens een hoofdrol voor Farage. Niet zijn Leave.EU, maar Vote Leave werd de officiële campagnegroep. En die besefte dat hoewel UKIPpers in Farage’s eigen woorden ,,over gebroken glas kruipen om bij het stembureau te komen”, de meeste Britten nog overtuigd moesten worden. Een minder vurige, en vooral minder controversiële Brexit-woordvoerder was nodig. Farage was ,,te Marmite” (je houdt van hem, of niet).

Hij liet zich echter niet aan de kant schuiven. Tot woede van Vote Leave was Farage door ITV op een avond met Cameron uitgenodigd (de premier wilde niet in een programma met partijgenoten Boris Johnson en Michael Gove). En Farage liet, in debat met een meer liberaal en grootstedelijk publiek dan hij gewend is, zien waarom Vote Leave gelijk had. ,,Kalmeer een beetje”, zei hij op patroniserende toon tegen een jonge vrouw.

Van de inmiddels beruchte poster van een rij vluchtelingen met het woord ‘breekpunt’, die gelijkenis vertoonde met nazipropaganda, werd door Vote Leave afstand genomen. Maar Farage bereikte wat hij wilde: zijn achterban zo op te stoken dat zij zouden gaan stemmen. Dat is gelukt.

UKIP heeft zich daarmee weggespeeld. De scheidingsonderhandelingen met Brussel zullen worden uitgevoerd door Conservatieve ministers. Hoe het land er nu na Brexit komt uit te zien – bijvoorbeeld met visa voor EU-burgers – wordt een Conservatief project. Alle UKIP-Europarlementariërs verliezen hun baan, en daarmee de gegarandeerde media-aandacht. ,,Misschien dat ik echt werk zoek, je weet maar nooit”, antwoordde Farage een paar weken geleden op de vraag wat hij na Brexit van plan was te doen.

    • Titia Ketelaar