Frankrijk ziet ook kansen na Brexit

Traditionele Franse politieke partijen tellen hun knopen na de Brexit. Europa moet hervormd – en meer Franse invloed graag.

Foto Reuters

Het scenario waar de traditionele Franse politieke partijen voor vreesden heeft zich voltrokken. Direct nadat bleek dat het Brexit-kamp in het Verenigd Koninkrijk op winst stond, begon Marine Le Pen vrijdagochtend haar campagne voor een vergelijkbaar Frans referendum. „Ja. Het is mogelijk de Europese Unie te verlaten”, zei ze triomfantelijk op een persconferentie op het partijbureau van het Front National in Nanterre.

De leider van de partij die zich als „patriottisch” omschrijft, verving haar avatar op Twitter zonder ironie door een afbeelding van de Union Jack.

Vertrek uit de EU is voor haar een „overwinning van de vrijheid”. Frankrijk heeft „duizend keer meer redenen” uit de unie te stappen dan het VK, zei ze eerder in de week, „omdat we onderworpen zijn aan Schengen en de euro”. Ook de uiterst linkse Jean-Luc Mélenchon van de Parti de Gauche hintte vrijdag op een referendum. „We veranderen de Europese Unie of we stappen eruit”, zei hij.

Al weken was de vraag wat de van alle kanten onder druk staande Franse regering minder dan een jaar voor de presidentsverkiezingen zou doen om het risico op ‘Frexit’ te beperken. In peilingen gaat het Front National steevast richting 30 procent van de stemmen. Mélenchon hoopt op een linkse revolutie naar Spaans voorbeeld en weet 10 procent van de kiezers achter zich.

Het antwoord kwam aan het eind van de ochtend van president François Hollande. Hij kondigde in een plechtige verklaring aan dat Frankrijk bij de Europese raad van dinsdag „initiatieven zal nemen om Europa zich te laten concentreren op de hoofdzaken”. Dat zijn volgens hem „veiligheid en defensie”, „investering voor groei en werkgelegenheid”, „fiscale en sociale harmonisatie” en „versterking van de eurozone en haar democratisch bestuur”. Frankrijk maakt zich al langer sterk voor een permanente ‘minister van Financiën’ voor de eurozone en een speciaal eurozoneparlement.

Marine Le Pen verving haar avatar op Twitter door de Union Jack

Traditioneel gunt Duitsland Frankrijk, op zijn minst in de beeldvorming, de rol van voortrekker in Europa, zoals oud-bondskanselier Helmut Schmidt ooit verklapte. Voor de Franse politieke elite blijft de EU in de eerste plaats een Frans project: Frankrijk in het groot. Maar in Berlijn bestaat de vrees dat ieder pleidooi voor sterkere integratie op dit moment een averechts effect heeft, niet het minst in eurokritische landen als Nederland. Frankrijk heeft de laatste jaren bovendien veel krediet verloren door de begrotingsregels keer op keer te overtreden. Hollande zal maandag daarom eerst bij bondskanselier Angela Merkel langs gaan.

De president sprak van een „pijnlijke keuze” van de Britten. Maar veel kopstukken van zijn Parti Socialiste én van de centrumrechtse oppositie van voorganger Nicolas Sarkozy zien vertrek van het Verenigd Koninkrijk ook als een kans voor Frankrijk op een grotere rol nu Duitsland een strategische partner kwijt is. De procedures voor vertrek van de Britten en aanpassing van de verdragen moeten volgens Hollande „snel” in gang worden gezet. Franse diplomaten fluisteren al maanden dat de Britten na alle tegemoetkomingen aan premier David Cameron op weinig clementie hoeven te rekenen. „Dat is de regel en de consequentie”, zei Hollande.

Frankrijk behoort tot de zes landen die de Europese integratie zijn begonnen. Maar onder oud-president Charles de Gaulle, wiens stem in ieder politiek debat nog altijd doorklinkt, bleef het lang inzetten op een Europa van sterke natiestaten. Latere presidenten, vooral François Mitterrand, stemden in met meer overdracht van macht naar Brussel tegen het lonkend perspectief van een monetaire unie die Frankrijk meer macht zou geven.

Maar met de uitbreiding van de EU naar Oost-Europa heeft Frankrijk juist veel aan invloed moeten inboeten. Kiezers, vooral die van Marine Le Pen, zijn niet vergeten dat het land in 2005, net als Nederland, in meerderheid tegen het nieuwe Europese verdrag (de ‘grondwet’) van de voormalige Franse president Giscard d’Estaing stemde. Maar dat een Frans referendum over het EU-lidmaatschap hetzelfde gevolg zou hebben als in het Verenigd Koninkrijk is niet gezegd. Volgens een recente peiling van OpinionWay is slechts 26 procent van de Fransen voor vertrek uit de EU.

Om de EU te verbeteren en om de kiezers van Le Pen te bedienen, pleit Sarkozy al maanden voor „herziening” van het verdrag van Schengen (lees: intrekking) over open grenzen. Bij iedere spreekbeurt herinnert hij zijn toehoorders aan zijn goede relaties met Merkel. Frankrijk is volgens hem sinds het aantreden van Hollande in 2012 onzichtbaar in Brussel.

Die klacht onderschrijft een deel van Hollandes PS zelf. Na vijf jaar in het Élysée zal de president „beoordeeld worden om wat hij heeft gedaan om Europa te hervormen”, twitterde het prominente Franse Europarlementslid Pervenche Berès van de Parti Socialiste bijna dreigend. „Aan u de uitdaging.”

    • Peter Vermaas