Europa beeft na Brexit-zege

Brexit 52 procent Britten stemt voor vertrek uit EU – premier Cameron treedt af – financiële markten fors onderuit

Foto Stefan Wermuth/ REUTERS

De Engelsen zijn geen revolutionair volk. Althans, dat was tot gisteren de heersende opinie. Eeuwenlang hield dit getemperde volk vast aan de status quo, te veel opschudding zou verandering betekenen. En verandering niet altijd verbetering.

Tot gisteren.

De Engelsen stappen uit de Europese Unie, en nemen tegen hun wil de Schotten en een deel van de Noord-Ieren met zich mee. Wales volgde de Engelsen. Premier David Cameron, die de Britten had opgeroepen vóór EU-lidmaatschap te kiezen, stapte vanochtend op. Hij blijft nog drie maanden aan om „het schip op koers te houden”, daarna is het tijd voor een „nieuwe kapitein”.

Niemand weet hoe nu verder. Duidelijk is dat de Britten de EU de rug hebben toegekeerd richting een toekomst die – ook voor de voorstanders van een vertrek, een Brexit – onzeker en onvoorspelbaar is.

De gevolgen zijn kolossaal, ook voor de EU zelf. Voor het eerst in haar geschiedenis breidt de Unie niet uit, maar zal ze krimpen, met 65 miljoen inwoners. Nu dat blijkt te kunnen, zal de Britse stap onvermijdelijk de roep in andere lidstaten vergroten voor ook een referendum. Het leidde vanochtend al tot telefonisch spoedberaad tussen andere Europese regeringen. Duitsland wil overleg met de zes founding fathers van de Unie, waaronder Nederland.

Ook economisch zijn de gevolgen groot en ongewis. Het pond sterling daalde tot het laagste niveau in dertig jaar. Kredietagentschap Standard & Poor waarschuwde dat de Britse triple-A-status „onhoudbaar” is onder deze omstandigheden. Wereldwijd reageerden financiële markten negatief op de uitslag. Centrale banken zeggen waar nodig de economieën te zullen steunen.

Uitslag klap voor Britse Unie

Voor de unie die de Engelsen meer aan het hart gaat, die met de Schotten, is de uitslag eveneens een klap. Het Verenigd Koninkrijk is meer onverenigd dan ooit. Vanuit Schotland klonk onmiddellijk een opstandig „onze toekomst ligt in de EU”. De Schotse premier Nicola Sturgeon ging niet zo ver dat zij een nieuw referendum over onafhankelijkheid aankondigde – nog niet. Dat gebeurde in Noord-Ierland wel.

De nationalisten willen een referendum over Ierse hereniging. De zachte grens die nu tussen het noorden en de Ierse Republiek loopt, is de buitengrens van de Europese Unie geworden. Dat betekent naar alle waarschijnlijkheid terugkeer van douaneposten zoals tijdens de bloedige burgeroorlog in de jaren zeventig en tachtig – en zou in het ergste geval een einde aan het toch al fragiele vredesakkoord kunnen betekenen.

De keuze voor Brexit wordt gedreven door het gevoel dat „het systeem” niet werkt. Dat heeft ten dele te maken met de EU, maar ook met de anti-establishmentstemming die ook elders in de wereld voelbaar is.


In Engeland en Wales haalden veel kiezers de schouders op bij de economische waarschuwingen van Cameron en de zijnen. De belofte dat Brexit „de macht” zou doen terugkeren bij de Britten zelf, en dat Brexit een oplossing zou zijn voor immigratie, klonk aantrekkelijker.

Grote vraag is nu welke koers het VK kiest. Wordt het Kanaal een slotgracht, en wordt de ophaalbrug opgehaald? In het pro-Brexit-kamp bestaat daarover grote verdeeldheid. Sommige eurosceptici geloven dat in een geglobaliseerde wereld de toekomst ligt in vrijhandel. Veel kiezers eisen juist dat de grenzen dicht gaan. Brexit is voor velen een keuze voor minder globalisering, minder openheid en vooral minder immigratie. Blijven was dat juist voor stedelingen, hoger opgeleiden, en jongeren.

De altijd aanwezige kloof tussen working class en middle class, tussen stad en platteland, tussen jong en oud, is daarmee dieper dan ooit. Vraag is of die nog is te repareren.

    • Titia Ketelaar