Beurzen verkijken zich op Brexit en vallen diep

Financiële markten Niet alleen de opiniepeilers verslikten zich. Ook de financiële markten hadden een winst voor ‘Remain’ donderdag voorzien.

Een beurshandelaar in Londen. Britse aandelen verloren vrijdagmorgen gemiddeld 6,5 procent in waarde. Maar Europese aandelen nog veel meer. Foto Russell Boyce / Reuters

So much voor de voorspellende gaven van beurzen en bookmakers. De financiële markten stonden in de nacht van donderdag op vrijdag totaal op het verkeerde been door uit te gaan van een winst voor het Remain-kamp. Maar toen de vroege kiesdistricten Newcastle-upon-Tyne en Sunderland rond half twee ’s nachts onverwacht sterk naar leave bleken te hellen sloeg de stemming razendsnel om.

Het gevolg was een seismische schok, van Tokio tot Londen. Het pond sterling, dat sterk was gestegen naar 1,50 dollar, dook 11 procent omlaag naar nauwelijks boven de 1,33 dollar – de laagste koers sinds halverwege de jaren tachtig. De Europese aandelenkoersen gingen vrijdagmorgen volledig onderuit. Een massale vlucht in Duitse staatsschuld zorgde voor een zodanige koersstijging van de tienjarige Duitse staatsobligatie dat de effectieve rente daalde tot het diepterecord van minus 0,14 procent.

Minstens even belangrijk: het renteverschil tussen Duitse staatsleningen en die van landen als Italië, Spanje en Portugal liep vanmorgen op. In tijden als deze is geen scenario beleggers en banken te gek, of te ver weg. Mochten er andere referenda komen, dan zou zelfs de euro gevaar kunnen lopen uiteen te vallen.

Kopen: yen, goud, Duitse schuld

Zo rekenden de financiële markten vanmorgen razendsnel alle mogelijke gevolgen door – voor zo ver ze daartoe in staat waren. Dat geldt voor het Verenigd Koninkrijk zelf, waar onderzoeken voorafgaand aan het referendum wezen op een mogelijk welvaartsverlies tot 7 procent van het bruto binnenlands product op de lange termijn. Britse banken hadden het zwaar: Citi waardeerde zowel Lloyds als Barclays af. Maar ook HSBC en Standard Chartered verloren fors, met een koersval van 10 procent. En kredietbeoordelaar Standard & Poor’s stelde dat het Verenigd Koninkrijk zijn triple A-status kan verliezen als gevolg van het referendum.

Britse aandelen verloren vrijdagmorgen gemiddeld 6,5 procent in waarde. Maar Europese aandelen nog veel meer: de pan-Europese Eurostoxx-index ging 8,9 procent onderuit – een ongekende val die nog groter was dan die in Japan, waar de Nikkei-index 7,9 procent lager sloot. Japanse aandelen leden onder de koersstijging van de yen, die met ruim 7 procent procent steeg ten opzichte van de dollar.

Als er een schaal van Richter bestond voor de beurzen, dan is de beving van vandaag een dikke acht

Niet alleen de yen en Duitse staatsleningen fungeerden als vluchtheuvel. Het gold ook voor goud. Dat steeg van 1.250 dollar per troy ounce naar 1.355 dollar, om later tot rust te komen op 1.318 dollar. En dan waren er de Amerikaanse staatsleningen, die zo massaal werden gekocht dat de effectieve rente kelderde van 1,75 procent naar 1,52 procent voor de tienjarige staatslening.

Als er, kortom, een schaal van Richter zou bestaan voor de financiële markten, dan was de schok vanmorgen een dikke 8.

Verkopen: pond, bankaandelen

Het belangrijkste voor de beurzen en andere handelsplatforms in dergelijke omstandigheden is dat er voldoende liquiditeit is, en er gehandeld blijft worden. Want pas als er geen kopers meer zijn, slaat de paniek echt toe. Centrale banken hadden deze week al afgesproken zogenoemde swaplines afgesproken, waarbij bijvoorbeeld de Europese Centrale Bank en de Bank of England elkaar ongelimiteerd voorzien van elkaars valuta. Mark Carney, de topman van de Britse centrale bank, zei vanmorgen alles te doen wat nodig is om de markten te stabiliseren. Ook in Nederland was de schok enorm. De AEX-index zakte vrijdagmorgen met 7,2 procent. Aegon en ABN Amro moesten met een dikke negen procent achteruit, ING met ruim 12 procent. Er waren geen stijgers: alle fondsen stonden in het rood.

Of de turbulentie op de markten voortduurt was de grote vraag. De schok was mede zo groot omdat alle koersen waren gestegen in verwachting van een winst voor Remain. Maar er is een andere kant: juist onder omstandigheden als deze kunnen onverwachte zwakheden aan het licht komen, of kan de liquiditeit op de financiële markten ondanks alle tegenmaatregelen onvoldoende blijken. De continentale en Britse banken zijn bijvoorbeeld nog maar net uit de vorige crisis geklauterd. Zijn ze opgewassen tegen deze Brexit-stress? Het is slechts één van de mogelijke doemscenario’s die door de dealingrooms waarden.