Behept met een obsessieve afkeer van Brussel

Michael Gove Het politieke brein achter Brexit wil geen premier worden, zegt hij. Maar nu het volk heeft gekozen, gaat de geschiedenis wellicht met hem aan de haal.

Foto AFP

Voor het grote publiek is Boris Johnson het gezicht van het pro-Brexit-kamp. Maar het brein achter Brexit is iemand anders: minister van Justitie Michael Gove. Verwacht wordt dat hij de scheidingsonderhandelingen met de Europese Unie zal voeren.

Vrijdagochtend beloofde hij dat „kalm, coöperatief en in consensus” te zullen doen.

„Een nieuw hoofdstuk voor dit land begint, in lijn met onze beste tradities.”

Gove wil geen premier worden, heeft hij al vaak gezegd. „Je moet die extra vonk hebben, charisma en sterrenkwaliteit. (..) Het is als op toneel: sommige mensen krijgen de hoofdrol, zoals George Clooney. Anderen zijn voorbestemd de beste vriend te blijven. Anderen zijn Sherlock Holmes, als ik geluk heb, kan ik Watson zijn”, zei hij twee jaar geleden tegen The Financial Times.

Kingmaker

Maar de druk op hem zal groeien. Bij de achterban is hij sinds de campagne begon populairder dan Johnson, die af en toe weifelend en wauwelend overkwam. In elk geval zal Gove de ‘kingmaker’ zijn, degene die de volgende premier in het zadel helpt. En daarmee ook de koers bepaalt die het Verenigd Koninkrijk zal inslaan.

Gove (48) is een neoconservatief, van wie het niemand verbaasde dat hij voor Brexit pleitte. De geadopteerde zoon van een visverwerker uit Aberdeen heeft de EU altijd verweten het faillissement van het familiebedrijf te hebben veroorzaakt. Naar eigen zeggen werd daarmee de kiem gelegd voor zijn diepgewortelde euroscepsis .

Na zijn studie Engels in Oxford werd Gove journalist, eerst voor de Aberdeen Press and Journal, vervolgens voor de BBC en The Times, waar hij hoofdcommentaren schreef. Dat was overigens niet zijn eerste keuze voor een carrière, Gove solliciteerde op een baan als onderzoeker bij de Conservatieve partij en werd, zo schreef The Guardian in een portret, „onvoldoende Conservatief” bevonden.

Het was zijn vriend David Cameron die hem aanraadde om toch eens te proberen in het Lagerhuis te komen. De twee mannen – en echtgenotes – zijn goed bevriend. Of waren. De gezamenlijke vakanties zijn wellicht verleden tijd na een campagne waarin zij elkaar voor leugenaars en verraders uitmaakten. De woensdagochtenden waarin Gove Cameron hielp zich voor te bereiden op het wekelijkse treffen met de leider van de oppositie zeker.

Trouw aan zichzelf

Wat Cameron Gove wellicht moeilijker kan vergeven, is dat de minister Boris Johnson tijdens een etentje in huize Johnson over de streep trok zich ook tot Brexit te bekeren. Daarmee kreeg dat kamp een charismatische voorman.

Maar Gove zag niet hoe hij voor ‘Blijven’ campagne kon voeren. Zijn echtgenote Sarah Vine, columnist voor de Daily Mail, schreef in maart:

„Michael bevond zich tussen twee vuren: trouw blijven aan zichzelf en zijn vriend teleurstellen; de premier steunen en zijn principes verraden.”

En: „Weinig passies overtreffen zijn afkeer van de EU. De spilzucht, de vriendjespolitiek, de misleiding, de eindeloze bureaucratie, en de niet te stoppen mars richting federalisme – en bovenal de erosie van Britse soevereiniteit. Sinds ik hem ken, is het een obsessie.”

Gove koos voor zijn principes: „Ik wil dat we Brexit stemmen voor dat het te laat is. Want als we lid blijven, leggen we ons niet neer bij een veilige status quo. We kiezen er dan voor gijzelaars te zijn, opgesloten in de achterbak van een auto, die richting verdere Europese integratie wordt gereden.”

Liever ziet hij een „relatie van vrijhandel en vriendelijke samenwerking” met Europa voor zich, en „vrijhandelsakkoorden met opkomende economieën, lagere handelstarieven met als gevolg dat prijzen in het VK lager worden”.

De exacte details van wat dat betekent, zullen de komende maanden en jaren duidelijk worden. Gove noemde in mei eens Albanië als inspiratiebron, maar durfde dat niet meer te herhalen. Zeker niet toen bleek dat dat land juist streeft naar EU-lidmaatschap.

Voor het immigratiebeleid is Australië een voorbeeld. Dat land kent een puntensysteem bij de toekenning van visa, en Gove zou dit ook in het VK willen introduceren. Gove beloofde vrijdagochtend dat het VK „open voor business, voor handel en voor andere culturen” zou blijven.

    • Titia Ketelaar