Woede, maar zonder effect

De eerste aandeelhoudersvergadering van Volkswagen sinds het dieselschandaal kwam neer op maximale verontwaardiging met minimale consequenties.

Bezoekers van de jaarlijkse aandeelhoudersvergadering van Volkswagen, woensdag in Hannover. Foto Peter Steffen / AP

Het vragenrondje op de aandeelhoudersvergadering van Volkswagen begint meteen chagrijnig. Wegens het grote aantal vragen heeft Hans Dieter Pötsch, president-commissaris en voorzitter van de vergadering, de spreektijd beperkt tot vijf minuten. Daarna gaat een rood lampje knipperen.

De indiener van de eerste motie, aandeelhouder Manfred Klein uit Saarbrücken, negeert het knipperende lampje. Hij zit midden in een vurig betoog: dat Pötsch onmiddellijk weg moet als voorzitter van deze vergadering, dat zijn positie onhoudbaar is. Pötsch zat toch vorig jaar in het bestuur, met z’n neus bovenop het schandaal? Moeten beleggers nog langer lijdzaam toekijken hoe dit bedrijf verder schade oploopt?

Pötsch valt ’m in de rede: uw tijd is op. Klein snauwt terug: „Dit gaat over het wegstemmen van ú! U speelt scheidsrechter in uw eigen wedstrijd!” De man krijgt applaus, maar zijn motie krijgt maar steun van 0,02 procent van de stemmen.

De motie vat de aandeelhoudersvergadering, woensdag in Hannover, in één klap samen: maximale verontwaardiging, minimale consequenties. De stemrechten van de aandeelhouders liggen voor ruim 90 procent bij de deelstaat Nedersaksen, de staat Qatar en de families Piëch en Porsche. En die families, met ruim 52 procent van de stemmen, hebben voor de vergadering al besloten het werk van de top in 2015 goed te keuren. Zij hebben er óók voor gezorgd dat Pötsch, tot vorig jaar de financieel topman, nu president-commissaris is. Deze situatie is dan ook precies wat beleggers dwarszit: de starre bestuursstructuur en het gebrek aan onafhankelijk, daadkrachtig toezicht.

Curryworst en cola

De ordentliche Hauptversammlung van Volkswagen (de grootste autofabrikant ter wereld, 213 miljard euro omzet, 600.000 werknemers), is de eerste na het uitbreken van het dieselschandaal. Om 9 uur ’s ochtends stromen de hallen van de Messe in Hannover vol met overwegend seniore mannen, sporadisch vergezeld door hun vrouw. De veiligheidscontrole duurt lang. Een bejaarde man prakt zijn houten wandelstok in de scanner, riem moet uit, tas open. Maar haast heeft de rij niet. Een man in een wit trainingspak verheugt zich op de confrontatie met de top. „Vandaag wordt speciaal!” Die top heeft zich op het podium verschanst achter een haag beveiligers, een haag hortensia’s en een rij grijze planken.

De vergadering is elk jaar een leuk uitje, zegt een gepensioneerd stel uit Hannover met een paar aandelen. Ze wijzen op de broodjes, de curryworst, de cola, allemaal gratis. En elk jaar dezelfde vragen. De vrouw: „Die vrouw die komt mopperen dat er te weinig vrouwen in het bedrijf werken? Elk jaar!” De man: „Hahaha, bij een autofabriek!” Ze zijn helemaal niet boos over het dieselschandaal, alle fabrikanten frauderen toch? Het is wel zuur dat Volkswagen de enige is die moet betalen. Maar hoor je de top daarover klagen? Klasse. En die bonussen, het is wel veel, maar ach. „Voetballers krijgen ook veel te veel, en die kunnen veel minder.”

63 miljoen euro aan bonussen

De huishoudbeurssfeer staat in schril contrast met de stemming onder de grote en institutionele beleggers. Zij hebben veel geld verloren door het dieselschandaal en zijn nijdig. Ze voelen zich gesteund door de Duitse financieel toezichthouder. BaFin besloot dinsdag een klacht tegen de hele oud-top in te dienen wegens marktmanipulatie. Het Openbaar Ministerie had al onderzoek afgekondigd naar oud-topman Martin Winterkorn en Volkswagen-merkchef Herbert Diess. Zij worden ervan verdacht de beleggers dagen te laat te hebben geïnformeerd over het schandaal in september vorig jaar. Als het OM nu besluit het onderzoek te verbreden naar de héle oud-top, zoals BaFin wil, dan zal dat ook huidig bestuursvoorzitter Matthias Müller en president-commissaris Hans Dieter Pötsch omvatten.

Deze dag zitten die twee er gewoon om klachten van beleggers aan te horen. Over de bonussen bijvoorbeeld. De top kreeg samen 63 miljoen euro over rampjaar 2015. Pötsch wil het systeem erachter wel uitleggen, een complexe matrixberekening met tweejaars-gebaseerde speciale bonussen, individuele beloningen, uitgestelde betalingen, meerjarige referentievarianties, met of zonder het operationeel resultaat uit China. Hierdoor „is het effect van de dieselzaak minder groot dan sommigen van jullie hopen”, zegt Pötsch. Een schreeuwende belegger: „U krijgt geld voor wegkijken!”

De bonussen zorgen ook dat Volkswagen niet snel genoeg verandert, mopperde de activistische aandeelhouder TCI eerder in een brief. De bonussen zijn immers goedgekeurd door de raad van commissarisse toezicht, waarin de werknemers via vakbonden en deelstaat Nedersaksen zeer goed vertegenwoordigd zijn. Het is logisch, redeneert TCI, dat het bestuur daardoor vooral bezig is met het beschermen van banen en verhogen van salarissen. En niet met de winstgevendheid, een urgenter probleem dan dat hele dieselschandaal.

Volkswagen is inderdaad weinig efficiënt, berekende autoprofessor Ferdinand Dudenhöffer van de universiteit van Duisburg. Volkswagen maakt in Europa 16 auto’s per werknemer per jaar, General Motors 46. Een auto van Volkswagen levert maar 475 euro brutowinst per stuk op, een auto van Toyota 1.862 euro. Uit baanbescherming saneert Volkswagen niet hard genoeg, zegt Dudenhöffer. „Volkswagen is gevangen in z’n aandeelhoudersstructuur.”

Middernacht

Na acht uur praten zijn de meeste aandeelhouders naar huis. Maar de fanatici blijven vragen stellen en Pötsch blijft ruzie maken over het rode lampje. Als de vergadering niet stipt om middernacht is afgelopen, tellen de stemmingen immers niet meer en moet alles opnieuw.

Het interesseert Andreas Tilp niks. De advocaat hangt met zijn collega’s aan een tafel in de lounge. Tilp heeft uit naam van bijna 300 institutionele beleggers een claim van 3,2 miljard euro tegen Volkswagen ingediend, de grootste tot nu toe. Hij is in Hannover om met andere claimclubs te praten, nuttige informatie te verzamelen en misschien nog een twijfelende investeerder over te halen. Hij is hier niet om Volkswagen te veranderen. En hij is hier zéker niet voor het eten, dat is waardeloos, zegt hij. „Er is zelfs geen bier.”

Kleine beleggers uiten voor het eerst hun grieven tegen de top van Volkswagen. Maar die komt geen moment in problemen.

    • Carola Houtekamer