Opinie

    • Paul Luttikhuis

Opwarming beperken tot anderhalve graad vraagt het uiterste van iedereen

De meeste scenario’s om de opwarming van de aarde onder de anderhalve graad te houden gaan uit van massale opslag van broeikasgassen. Wat zijn de mogelijkheden als je dat niet wilt?

Foto Reuters

Op de klimaattop in Parijs besloten politici eind 2015 alles in het werk te stellen om de wereldwijde opwarming te beperken tot ‘ruim onder de twee graden’. Alleen zo wordt op termijn gevaarlijke klimaatverandering voorkomen. Eigenlijk vonden ze dat de temperatuurstijging beter onder de anderhalve graad zou kunnen blijven. Want dan is de kans groter dat kleine, extreem laaggelegen eilandstaten hun hoofd boven water kunnen houden.

Maar de politici durfden dat in Parijs niet zomaar te beloven, omdat ze er lang niet zeker van waren dat het ook haalbaar is. Ze hebben het wetenschappelijk klimaatpanel van de Verenigde Naties (IPCC) gevraagd te onderzoeken wat er nodig is om onder de anderhalve graad te blijven. Dit jaar volgt het antwoord.

Negatieve emissies

In een nieuwe studie in het tijdschrift Nature Climate Change houden wetenschappers van het Planbureau voor de Leefomgeving en de Universiteit Utrecht de bestaande scenario’s voor 1,5˚C tegen het licht. Ze concluderen dat die niet alleen uitgaan van een snelle reductie van broeikasgassen door energiebesparing en een overgang naar duurzame energie. Maar dat daarnaast ook op grote schaal broeikasgassen uit de atmosfeer gehaald moeten worden.

En dat is een probleem. Want voor deze zogeheten negatieve emissies moeten broeikasgassen, en dan met name kooldioxide, worden vastgelegd in bossen, ondergronds opgeslagen of hergebruikt. Dat laatste zou vooral moeten gebeuren door energie op te wekken met behulp van biobrandstof (zoals houtsnippers) en de CO2 die daarbij vrijkomt afvangen en opslaan.
Voor die bossen en de grondstof voor biobrandstof is heel veel toch al schaarse (landbouw)grond nodig.

Lees ook deze blog over een onderzoek dat kanttekeningen plaatst bij het optimisme over CO2-opslag.

Volgens Detlef van Vuuren, hoofdauteur van de studie, laten bestaande modelstudies zien dat die negatieve emissies (tot het einde van de eeuw 200 tot 400 GtCO2) grote risico’s met zich meebrengen voor de voedselvoorziening en de natuur. Daarnaast bestaat er veel verzet tegen opslag van kooldioxide, bij voorbeeld in lege gasvelden.

Van Vuuren c.s. hebben zich afgevraagd of ook met veel minder negatieve emissies de anderhalve graad binnen bereik blijft. Hun conclusie: het is haalbaar, maar daarvoor moet wel alles uit de kast worden gehaald. En dat heeft gevolgen voor onze manier van leven en gaat gepaard met hoge kosten, onder meer voor het ontwikkelen van de bijbehorende technologie.

Het onderzoek zet de verschillende mogelijkheden op een rij: veel meer energiebesparing (in woningen, transport en materiaalgebruik), snellere elektrificatie en meer aandacht voor opslag van elektriciteit, intensivering van de landbouw zodat de opbrengst per hectare (fors) toeneemt, aanpassing van het dieet (minder of kunstmatig geproduceerd vlees), een milieuvriendelijker leefstijl en een minder snelle bevolkingsgroei.

Van Vuuren erkent dat veel van deze scenario’s op grote maatschappelijke weerstand stuiten. In een reactie per e-mail schrijft hij:

“Bij grootschalige dieetveranderingen gelden ook allerlei maatschappelijke belangen (boeren, tussenhandel), net als bij de discussie over bevolkingsgroei. Daarom is ook absoluut niet de suggestie dat het ineens veel makkelijker wordt. Maar de consequenties zijn wel heel anders.”

Van Vuuren pleit ervoor om naar het totale palet te kijken. Juist daardoor kan het klimaatbeleid als geheel robuuster worden. Hij noemt als voorbeeld het scenario over ons eetpatroon:

“Ik denk dat het dieetveranderingsscenario naar gezond niveau (niet per se vegetarisch) en ook het idee van vlees uit het lab, helemaal niet onwaarschijnlijk zijn. Veel Nederlanders geven al aan flexitariër te zijn of daar voor open te staan.”

Overigens wijzen de onderzoekers erop dat ook met deze alternatieve scenario’s nog steeds negatieve emissies nodig zijn om de anderhalve graad opwarming niet te passeren. De vraag is daarom of die grens niet al lang uit beeld is. Van Vuuren denkt van niet: “1.5 graden wordt heel, heel moeilijk. Het koolstofbudget is extreem klein. Maar ons verhaal is ook waar voor 2 graden.”

Paul Luttikhuis
Blogger

Paul Luttikhuis

Buitenlandredacteur Paul Luttikhuis volgt op dit blog nieuws over klimaatverandering. Hij schrijft over sociale en economische gevolgen, over manieren waarop landen zich daarop voorbereiden, over nieuwe wetenschappelijke inzichten en over de onderhandelingen na ‘Parijs’. Regelmatig zullen gastauteurs hun licht laten schijnen op deze thema’s.

    • Paul Luttikhuis