NRC TOP 100

1 THEATER Ivo van Hove (5)

Kon Ivo van Hove (57) internationaal nóg gewilder worden? Ja, dat kon. We noemden 2014 in de vorige ranglijst zijn ‘springplankjaar’, want in 2015 volgden de echt grote hoogten. In één jaar werkte hij met Juliette Binoche én David Bowie. De verzamelde wereldpers verdrong zich (vergeefs!) voor een plek in het ridicuul bescheiden New York Theatre Workshop (100 stoelen) voor Lazarus, waarin Ivo van Hove en artistiek compagnon Jan Versweyveld in een strak gecomponeerd Gesamtkunstwerk Bowies universum tot leven brachten. Kort voor Lazarus was er al een daverend Broadway-debuut, met wonderproductie A View From the Bridge, die even later ook weer, nu met een Franse cast, naar Parijs werd geëxporteerd. De lijst nominaties en prijzen groeide in 2015 van imposant tot duizelingwekkend. En dit jaar houdt de piek nog even aan: een tweede Broadway-regie, twee Tony Awards, de opening van het Festival d’Avignon en een aangekondigde samenwerking met Jude Law in 2017, dat is tot nu toe de score.

2 ARCHITECTUUR Rem Koolhaas/OMA (1)

Door zijn boek Delirious New York (1978) werd Rem Koolhaas (71) al een bekende architect nog voordat het mede door hem opgerichte Office for Metropolitan Architecture (OMA) aan bouwen toekwam. Het succes van zijn boek bracht OMA in een lastig parket, vertelde Koolhaas vorig jaar aan deze krant. Door de opdrachten die Delirious New York opleverde, werd OMA in het diepe gegooid: „Het was verdrinken of zwemmen. Ik denk dat je nu wel kunt zeggen dat we hebben gezwommen.” En inderdaad: OMA is uitgegroeid tot een internationale onderneming met vestigingen in Rotterdam, New York, Beijing, Hongkong, Doha en Dubai.

Opvallendste gebouw van OMA in Nederland was in 2015 het Timmerhuis in Rotterdam, een glazen ‘pixelberg’ tegenover het Stadhuis. In Milaan ging de Fondazione Prada open, een oud fabriekscomplex dat OMA verbouwde tot het kunst- en cultuurcentrum van het modebedrijf Prada.

3 BEELDENDE KUNST Marlene Dumas (12)

Haar grote overzichtstentoonstelling The Image as Burden, die in 2014 in het Stedelijk Museum te zien was, reisde in 2015 door naar Tate Modern in Londen en de Fondation Beyeler in Basel. In totaal brachten bijna een half miljoen mensen een bezoek aan die expositie. Op de Biënnale van Venetië was Dumas (62) geselecteerd voor de hoofdtentoonstelling in de Giardini, waar ze een zaal vulde met kleine portretten van schedels. Haar bijdrage aan deze nogal sombere expositie van Okwui Enwezor werd in de internationale pers vaak als hoogtepunt genoemd.

4 MUSEUM Rijksmuseum (2)

De blockbuster Late Rembrandt, een samenwerking met de National Gallery in Londen, was zo succesvol dat het Rijksmuseum de deuren ook in de avonden moest openzetten. In totaal kwamen 520.698 bezoekers naar de Rembrandt-tentoonstelling kijken. Het museum bleek ook in 2015 een magneet voor buitenlandse bezoekers: opnieuw verwelkomde het Rijks 1 miljoen internationale gasten. In mei ontving het Rijks de European Museum of the Year Award. „Dit is een geweldig museum, in de bloei van zijn leven, dat een rijke ervaring biedt aan het publiek”, aldus het juryrapport.

5 DESIGN Irma Boom (18)

Zie groot kader

6 FILM & FOTOGRAFIE Anton Corbijn (3)

Op DJ Tiësto na is er geen Nederlandse cultuurmaker over wie in het buitenland meer geschreven wordt dan fotograaf, filmregisseur en grafisch ontwerper Anton Corbijn (61). 2015 was voor Corbijn opnieuw een zeer productief jaar. Naast tal van nieuwe foto’s, albumhoezen, een spannende commercial voor Dior etcetera, verschenen twee grote fotoboeken en kwam de speelfilm Life uit, over fotograaf Dennis Stock en filmster James Dean. Oja, ter gelegenheid van zijn zestigste verjaardag stelde Corbijn in het Haags Gemeentemuseum en het Fotomuseum een overzichtstentoonstelling samen die 217.500 bezoekers trok. De jarige trakteerde bij de opening op een miniconcert van de Australische singer-songwriter Nick Cave.

7 KLASSIEK Jaap van Zweden (32)

Leonard ‘Lenny’ Bernstein liet hem ooit even het Concertgebouworkest dirigeren om de akoestiek te testen. Nu treedt Jaap van Zweden (55) in Bernsteins voetsporen: per 2018 staat hij aan het hoofd van de New York Philharmonic. Ondertussen leidde de onvermoeibare orkestdompteur in 2015 onder andere zijn huidige orkesten in Dallas en Hongkong; alleen al het tijdverschil van veertien uur rechtvaardigt een plaats in de top 100.

8 DANCE Tiësto (6)

Thijs ‘Tiësto’ Verwest (46) mag intussen een van de oudsten in het dancecircuit zijn, zijn populariteit is onverminderd groot. Sinds 2002 staat Tiësto in de top 5 van de DJ Mag Top 100. Of het ’t megaspektakel Ultra Miami betreft of zijn vaste avond in de Hakkasan Nightclub in Las Vegas, deze blikvangende, merken als Guess en frisdrank 7Up aantrekkende dancevertegenwoordiger blijft zeer actief. Tiësto is ook een mentor die jong talent als Martin Garrix in het zadel helpt. Zijn verhuizing naar New York (2014) inspireerde hem dit jaar tot Clublife, Vol.4 - New York City.

9 DESIGN Hella Jongerius (15)

Volgens het Britse magazine Wallpaper* is Hella Jongerius (53) na Apple-ontwerper Jonathan Ive en Marc Newson de meest invloedrijke ontwerper in de wereld. Dat werd ze niet door zoveel mogelijk opdrachten aan te nemen, maar juist door heel selectief te zijn. En kritisch: tijdens de Salone, de Milanese designbeurs, publiceerde Jongerius vorig jaar samen met essayiste Louise Schouwenburg een manifest waarin ze zich richtte tegen de vele onzinproducten en commerciële hypes op de beurs. In oktober presenteerde KLM haar cabine-interieur van de Dreamliner-toestellen, wat budget betreft de grootste opdracht uit haar loopbaan.

10 KLASSIEK Koninklijk Concertgebouworkest (20)

Alle continenten behalve Antarctica aandoen in jubileumjaar 2013, daar is het Koninklijk Concertgebouworkest nog steeds van aan het bijkomen. Toenmalig chef Jansons zag er een reden in om het stokje door te geven. 2015 was een ‘gewoon’ intensief reisjaar met tournees naar Azië en de prestigieuze Europese podia. Ademhalen voor ‘RCO meets Europe’? Alle 28 lidstaten van de EU zullen straks worden bezocht, al is de uitsmering over drie seizoenen comfortabel.

11 DANS Hans van Manen (7)

Zie groot kader

12 KLASSIEK André Rieu (8)

Als je meer concertkaartjes verkoopt dan Beyoncé, dan ben je toch wel een echte ster. Walskoning en handelaar in klassiek-light-spektakel André Rieu (66) tourde in 2015 van Duitsland tot Zuid-Amerika en China. Met 103 concerten zette hij 43 miljoen dollar om. Kitsch? Kun je vinden. Maar met zijn koninklijk uitgedoste Johann Strauss Orkest bezorgde Rieu wederom miljoenen bezoekers de avond van hun leven.

13 THEATER Johan Simons (14)

Johan Simons (69) blijft vriend en vijand verbazen. Intendant van drie of vier clubs? Geen probleem! Hij had al NTGent en Ruhrtriennale, en nam Theater Rotterdam als parttime ‘artistiek leider’ erbij, vooruit. Daar voegt hij in 2018 zonder blozen nog Schauspielhaus Bochum aan toe. Reiken de bomen toch niet tot de hemel? Theater Rotterdam krijgt minder geld dan gehoopt. Maar Simons stijgt van 14 naar 13. Zijn eerste Ruhrtriennale was alvast een succes. Nog twee te gaan.

14 MUSEUM Van Gogh Museum (9)

Het Van Gogh Museum blijft populair onder toeristen. Het museum trok in 2015 ruim 1,9 miljoen bezoekers, 300.000 meer dan het jaar ervoor. Ruim 80 procent daarvan kwam uit het buitenland. De blockbuster Munch: Van Gogh, waar het werk van Vincent van Gogh zij aan zij hing met dat van zijn Noorse tegenhanger Edvard Munch, kreeg lovende 5-sterrenrecensies. „Een feest voor het oog”, schreef de Volkskrant. NRC Handelsblad sprak van een „meesterlijke tentoonstelling”.

15 MODE Iris van Herpen (10)

16 KLASSIEK Lotte de Beer (77)

Zie groot kader pagina 8

17 DANCE Martin Garrix (43)

18 ARCHITECTUUR MVRDV (27)

Het Rotterdamse architectenbureau MVRDV, waarvan de letters staan voor Winy Maas (58), Jacob van Rijs (51) en Nathalie de Vries (51), maakte in 1997 een vliegende start met de Villa VPRO in Hilversum. Met zijn omklappende én hellende vloeren van beton werd het gebouw in architectenkringen wereldberoemd. Ook in 2015 werd weer een aantal ‘iconische’ gebouwen opgeleverd. Zoals Couch, het clubgebouw van een Amsterdamse tennisvereniging met een golvend dak als tribune. In Shanghai werd een gebouw met verschillende functies voltooid, waarvan de vorm is geïnspireerd op een bloem.

19 FOTOGRAFIE Rineke Dijkstra (22)

Voor fotograaf en videokunstenaar Rineke Dijkstra (57) blijven de tentoonstellingen zich aaneenrijgen. In 2015 had ze solo-exposities in Bilbao, Brussel, New York en Parijs en vele groepshows. Alleen haar tentoonstelling The Krazyhouse in het Guggenheim in Bilbao trok al 186.847 bezoekers. Een jaar geleden was Dijkstra even in het nieuws omdat van haar staatsieportret van koning Willem-Alexander pas 21 exemplaren waren verkocht. Inmiddels zijn dat er 55.

20 ARCHITECTUUR Francine Houben/Mecanoo (86)

Francine Houben (61) bestiert als enige van de vijf oprichters nog altijd het uit 1984 stammende Mecanoo. Bekend werd het bureau door stadsvernieuwing in verschillende steden. In 2015 werd het oeuvre van Francine Houben bekroond met de Prins Bernhard Cultuurfondsprijs. Ook werd ze aangesteld als de architect van de verbouwing van de monumentale Public Library in New York. Het Hilton Hotel met opvallende pixelgevels op Schiphol was een van Mecanoos gebouwen die vorig jaar werden opgeleverd.

21 FOTOGRAFIE Erwin Olaf (40)

22 KLASSIEK Bernard Haitink (23)

Bernard Haitink (87) is een whisky die maar blíjft rijpen. Dat weet de hele muziekwereld: de Berliner Philharmoniker werd in 2015 getrakteerd op een verbluffende Bruckner, met het London Symphony Orchestra vertrok Haitink naar Japan. Wenen en Luzern werden wederom afgevinkt. De wereldburger is af en toe nog in Nederland, bij voorkeur met het Chamber Orchestra of Europe. Het KCO verwacht zijn terugkeer in 2017.

23 BEELDENDE KUNST Atelier Van Lieshout (33)

Atelier Van Lieshout, het kunstbedrijf van Joep van Lieshout (52), opereert steeds internationaler en toonde zijn producten in 2015 op maar liefst 23 solo- en groepstentoonstellingen, onder meer op Art Basel, de Frieze in New York en de Salone di Mobile in Milaan. Voor de Alte Nationalgalerie in Berlijn plaatste hij een ruiterstandbeeld, op de Ruhrtriennale bouwde hij een compleet festivaldorp, zijn grootste kunstwerk tot nu toe.

24 DANCE Hardwell (20)

25 ARCHITECTUUR Piet Oudolf (24)

26 FILM/TELEVISIE Carice van Houten (13)

27 DESIGN Daan Roosegaarde (16)

Kunstenaar en uitvinder Daan Roosegaarde (36), het wonderkind van het Nederlandse design, heeft een jaar met groeistuipen achter de rug. Opeens ging het niet over zijn lichtgevende wegen of zijn smogzuigende installaties, maar over zijn optreden bij het tv-programma College Tour. Toen presentator Twan Huys hem confronteerde met beschuldigingen over het pronken met andermans veren reageerde Roosegaarde met „Jezus, wat zijn we aan het zeiken”, om daarna weg te lopen.

28 DANCE Afrojack (17)

29 BEELDENDE KUNST Fiona Tan (-)

Zie groot kader

30 KLASSIEK Louis Andriessen (28)

31 FILM IDFA (-)

Zie groot kader

32 POP/JAZZ Metropole Orkest (47)

Hop, daar zette het Metropole Orkest even een flink uitroepteken: een Grammy (Best contemporary instrumental) voor het met de Amerikaanse populaire jazzfunkband Snarky Puppy opgenomen album Sylva. Het met opheffing bedreigde pop- en jazzorkest bewees maar weer hoe breed gerenommeerd het is. Bij ons minder bekend maar succesvol in Canada was de samenwerking met de Canadese jazz-zangeres Emilie Claire Barlow. Andere grote namen met wie het orkest met name in Duitsland optrad waren Gregory Porter, Ibrahim Maalouf, Joshua Redman en Lalah Hathaway, onder meer op het Musikfest in Bremen. Een inmiddels vaste eervolle prik: het Metropole als huisorkest van de BBC Late Night Proms.

33 BEELDENDE KUNST Mark Manders (48)

De effecten van zijn tentoonstelling op de Biënnale van Venetië in 2013 zijn voor Mark Manders (48) nog steeds merkbaar. De internationale belangstelling voor zijn werk blijft groot, met drie groepsexposities in belangrijke internationale musea: het Louvre in Parijs, S.M.A.K. in Gent en het Guggenheim Museum in New York. Zijn New Yorkse galerie Tanya Bonakdar gaf hem in het najaar van 2015 een soloshow, waar hij een installatie met nieuwe keramische sculpturen toonde.

34 DANS Nederlands Dans Theater (35)

35 FILM Hoyte van Hoytema (39)

Zijn eerste BAFTA-nominatie heeft hij binnen, een Oscarnominatie lijkt een kwestie van tijd. De in Polen opgeleide en in Zweden doorgebroken cameraman Hoyte van Hoytema (44) bevindt zich in de absolute wereldtop, ook door alleen topklussen te accepteren. Deze zomer is hij even in Urk, waar hij scènes voor oorlogsfilm Dunkirk van Christopher Nolan draait, met wie hij eerder sf-drama Interstellar opnam. Ook draaide hij de glossy Bondfilm Spectre en Spike Jonzes computerromance Her in dof valiumpastel. Net als leermeester Robby Müller betrap je hem niet op een handtekening: stijl volgt film. Anders dan Müller gedijt hij prima in de Hollywoodmachine.

36 LITERATUUR Cees Nooteboom (34)

37 LITERATUUR Herman Koch (25)

38 DESIGN Marcel Wanders (52)

Veel vormgevingsliefhebbers ‘love to hate’ Marcel Wanders (52). De ‘Lady Gaga van de designwereld’ gaat er niet onder gebukt. Uit zijn studio blijft een enorme stroom van producten komen. In Zürich richtte Wanders opnieuw een hotel in. En recentelijk trok hij de aandacht met een XXL-boek (à 6.500 euro) over de eregalerij van het Rijksmuseum. In zijn studio in Amsterdam opende Wanders ook een alleen-op-afspraak-opengalerie voor zijn al even dure designedities.

39 FOTOGRAFIE World Press Photo (19)

40 DESIGN Joris Laarman (64)

De eerste overzichtstentoonstelling van zijn futuristische ontwerpen, vanaf november in het Groninger Museum, trok wereldwijd de aandacht en zal binnenkort onder meer in Parijs en New York te zien zijn. Laarman (36) trok ook internationaal de aandacht met zijn project voor een metalen, 3D-geprinte brug over de Oudezijds Achterburgwal in Amsterdam.

41 KLASSIEK Eva-Maria Westbroek (37)

42 LITERATUUR Arnon Grunberg (49)

Hoppla, wir sterben! Een boek met een betere titel heeft Arnon Grunberg (45) waarschijnlijk niet gepubliceerd. Het is geen vrije vertaling van Fantoompijn of Blauwe maandagen, maar een Duitse vertaling van een bundel Grunbergverhalen. De New Yorkse Amsterdammer blijft (bijna) onvermoeibaar de wereld rondgaan. ‘Ik ben New York zo ontrouw. Het doet me echt pijn’, schreef hij op zijn blog, onderweg naar een festival in Praag. Eenmaal ter plaatse: ‘Alweer een slapeloze nacht en alweer een dag zonder een douche te nemen. Niemand heeft het geroken, tenminste dat hoop ik.’

43 DANS Het Nationale Ballet (31)

44 KLASSIEK Janine Jansen (41)

45 MODE Viktor & Rolf (21)

46 FILM/TELEVISIE Michiel Huisman (57)

Zie groot kader

47 FILM Eye (-)

Het filmmuseum Eye in Amsterdam trok vorig jaar weer meer bezoekers: ruim 700.000. In de vier jaar van zijn bestaan blijkt het spierwitte ruimteschip alles wat ervan werd gehoopt: een baken, attractie en publieksmagneet die Amsterdam over het IJ trekt. Eye trekt filmliefhebbers met een goede mix van arthouse en kwaliteitsfilms, evenementen en festivals – en niet te vergeten zijn visueel vernieuwende filmexposities. Maar wat Eye mondiaal echt uniek maakt, is minder zichtbaar: de 40.000 films in 200.000 filmblikken die zijn opgeslagen – en deels ingevroren – in het nieuwe, moderne collectiecentrum.

48 DANCE Armin van Buuren (26)

49 BEELDENDE KUNST herman de vries (59)

Hij was misschien wel de minst voor de hand liggende kandidaat, maar de 84-jarige herman de vries werd in 2015 uit vijf genomineerden gekozen om Nederland te vertegenwoordigen op de Biënnale van Venetië. Hij breidde zijn werkterrein uit van het Rietveldpaviljoen naar de Venetiaanse lagune, waar hij een heel eiland tot kunst bombardeerde. 2015 bracht hem tevens in Jakarta, waar hij een tentoonstelling had in het Erasmus Huis.

50 MUSEUM Stedelijk Museum (30)

51 DANS Introdans (-)

Op één dag, 13 juni, stond het Arnhemse dansgezelschap in Indonesië, Finland en Duitsland op de planken. Na een jaar waarin het weinig reisde en dus tot eigen teleurstelling de NRC Cultuur Top 100 niet haalde, trad Introdans in 2015 ongeveer evenveel in het buitenland op als andere rijksgesubsidieerde gezelschappen. Introdans haalt ook veel buitenlandse choreografen als de Amerikaanse Lucinda Childs en Karen Armitage voor nieuw werk naar de dansstudio’s in Arnhem.

52 LITERATUUR Dick Bruna (11)

53 THEATER Wunderbaum (50)

Zie groot kader

54 MUSEUM Gemeentemuseum Den Haag (51)

55 FILM Paul Verhoeven (-)

Schokkend, een provocatie, zo lekkerbekte de filmpers bij de première van Elle in Cannes. Maar niemand protesteerde tegen de verkrachtingsthriller/komedie met Isabelle Huppert; in plaats daarvan kreeg de 77-jarige filmveteraan Paul Verhoeven een staande ovatie van een kwartier en gloedvolle recensies. Elle was de persfavoriet voor de Gouden Palm. Dat Verhoeven met lege handen vertrok werd de omstreden jury aangerekend. Maar Sony kocht Elle voor wereldwijde distributie, en Verhoeven, wiens reputatie in de luwte enorm is gegroeid, lijkt na tien jaar van gesneuvelde filmplannen klaar voor meer films met superproducent Saïd Ben Saïd.

56 DESIGN Scholten & Baijings (70)

Het ontwerpduo Stefan Scholten (44) en Carole Baijings (43) is verantwoordelijk voor een constante stroom meubels en serviezen, bedlinnen en lampen, alle heel herkenbaar door hun kleurrijke en poëtische handschrift. Exposeerden vorig jaar onder meer in het Cooper Hewitt Museum in New York. Bij Phaidon verscheen een lijvige, Engelstalige monogafie over hun werk: Reproducing Scholten & Baijings.

57 FILM Heddy Honigmann (-)

58 BEELDENDE KUNST Aernout Mik (81)

59 KLASSIEK Michel van der Aa (53)

60 BEELDENDE KUNST Guido van der Werve (42)

61 KLASSIEK Ton Koopman (51)

62 KLASSIEK Jacob ter Veldhuis (83)

Zie groot kader

63 DESIGN Tord Boontje (-)

Met zijn esthetische, sprookjesachtige ontwerpen is Tord Boontje (47) in veel buitenlanden bekender dan hier. Het gezaghebbende Britse tijdschrift Wallpaper* plaatste hem 28ste op de lijst van invloedrijkste ontwerpers. Vanuit zijn studio in Londen ontwierp hij vorig jaar onder meer producten voor Swarovski en kerstpostzegels voor Post NL.

64 KLASSIEK De Nationale Opera (74)

Het gezelschap zit vast aan het Waterlooplein in Amsterdam, maar slaat via coproducties de tentakels uit. Men moet wel: de beste regisseurs en decors zijn peperduur. In het huidige jubileumseizoen kon worden vastgesteld dat Robert Carsens productie Dialogues des Carmélites uit 1997 – vorig jaar hernomen – het meest in het buitenland is doorverkocht. 5 procent van het publiek is buitenlander, daar valt gezien de toeristengroei vast nog meer uit te halen.

65 BEURS TEFAF (46)

66 ARCHITECTUUR Kees Christiaanse/KCAP (58)

67 FOTOGRAFIE Inez van Lamsweerde & Vinoodh Matadin (36)

68 MUSEUM FOAM (65)

69 ARCHITECTUUR Adriaan Geuze/West 8 (56)

70 DESIGN Maarten Baas (79)

71 FILM Job, Joris & Marieke (62)

Met de Oscarnominatie voor hun wrangkomische korte animatiefilm A Single Life voor de Oscar voor beste korte animatiefilm maakte trio Job Roggeveen (37), Joris Oprins (36) en Marieke Blaauw (37) wereldwijd naam. Opvolger Otto, over een imaginair vriendje, ging vorig jaar in Toronto in première en was iets minder succesvol, al bewees het trio opnieuw dat ze in simpele animatie, zuurstokkleuren en cabaretmuziekjes emotionele diepgang weten te vinden.

72 POP Caro Emerald (66)

73 KLASSIEK Harriet Krijgh (-)

Celliste Harriet Krijgh (24) is een nieuwkomer in de lijst, maar hanteert al jaren een internationale blik: Wenen is de uitvalsbasis, in een Oostenrijks kasteel organiseert ze jaarlijks kamermuziek. Daar komt straks het Kamermuziekfestival bij dat de voorlijke twintiger van Janine Jansen overneemt. Ondertussen konden Europese concertzalen vorig jaar al nader kennismaken dankzij haar deelname aan de Rising Stars. Veelzeggend: niet het Concertgebouw maar twee Weense zalen hadden haar voor deze internationale serie voorgedragen.

74 DESIGN Studio Job (85)

Welke Nederlandse ontwerpers exposeren zoveel als Job Smeets (45) en Nynke Tynagel (39), de oprichters van Studio Job? Ook afgelopen jaar hadden zij weer tientallen presentaties over de hele wereld. Met hun compromisloze ontwerpen op de rand van kunst, design en kitsch belandden zij opnieuw op de 33ste plek op de lijst van invloedrijkste ontwerpers van het tijdschrift Wallpaper*.

75 KLASSIEK Rotterdams Philharmonisch (80)

76 ARCHITECTUUR Ben van Berkel/UN Studio (67)

77 KLASSIEK Pieter Wispelwey (68)

78 POP Jungle by Night (-)

Hun door Fela Kuti en The Budos Band beïnvloede afrobeats, gedragen door exotisch warm koper, waren een openbaring. Iedereen wilde de Amsterdamse scholieren en studenten, die samen een liefde voor afrobeat, Ethiopische jazz en Malinese funk delen, op het podium aan het werk zien. Na veel festivals heeft de band nu een stevige livereputatie, ook buiten Nederland. In 2015 waren er 28 buitenlandse optredens, voornamelijk in Europa, maar ook de Verenigde Staten en Canada maakten kennis met de Nederlandse funkexotica.

79 DESIGN Studio Drift (44)

80 BEELDENDE KUNST Renzo Martens (-)

Zie groot kader

81 FILM Alex van Warmerdam (29)

82 DESIGN Studio Makkink & Bey (54)

83 DANS Club Guy and Roni (90)

Met offerdansen in Berlijn trokken Guy and Roni in Berlijn 55.000 toeschouwers. Althans voor de film waarin zij dansten voor de installatie Gehorsam/Obedience, die de kunstenaars Peter Greenaway en Saskia Boddeke maakten voor het Joods Museum in Berlijn. Live stond het extravagante gezelschap van de twee Groningse Israëliers Roni Haver (42) en Guy Weizman (43), samen met de Sloveense EnKnapGroup, voor een duizendkoppig publiek op het Festival van Ljubljana met de voorstelling Phobia.

84 BEURS Dutch Design Week (87)

85 DANS De Stilte (82)

86 BEELDENDE KUNST Willem de Rooij (89)

87 JAZZ Han Bennink (72)

88 MUSEUM Mauritshuis (-)

In het eerste volledige kalenderjaar sinds de heropening op 27 juni 2014 trok het museum een half miljoen bezoekers, van wie bijna de helft uit het buitenland kwam. Vooral de tentoonstelling over de Frick Collection, met topwerken van Ingres, Constable en Ruisdael, was zeer succesvol. Maar ook de Selfies uit de Gouden Eeuw, met zelfportretten uit de zeventiende eeuw, trok veel publiek.

89 FILM Mea Dols de Jong (-)

Nadat If Mama Ain’t Happy, Nobody’s Happy (2014) hoge ogen had gegooid op het IDFA reisde Mea Dols de Jong (28) de halve wereld rond met haar persoonlijke moeder-dochterdocumentaire en sprokkelde daar 15 prijzen mee op filmfestivals in Tel Aviv, Sapporo, Huesca, München en Berlijn. Vakblad Variety koos haar dit jaar als een van de tien ‘Europeans to Watch’. Maakt zij hierna de overstap naar speelfilm, haar eerste liefde?

90 DANS Emio Greco & Pieter C. Scholten (60)

91 POP/JAZZ Candy Dulfer (61)

92 THEATER Lot Vekemans (-)

Ze toetert het niet van de daken, maar Lot Vekemans (50) is internationaal de meest gespeelde Nederlandse toneelschrijfster. Ze wilde in twintig landen gespeeld worden, zei ze ooit gekscherend. Nu zijn het er 23, van Spanje tot China tot Argentinië. Het Deutsches Theater in Berlijn bracht afgelopen seizoen drie van haar stukken en ze maakt daar op verzoek nu een nieuw stuk voor de grote zaal. Première in 2017.

93 POP Dotan (-)

De pophymne van 2014, ‘Home’, werd de doorbraak voor de 29-jarige Amsterdamse zanger Dotan. Met het uitkomen van zijn album 7 Layers heeft Dotan meteen veel optredens in het buitenland kunnen geven – zeker 29 shows in 2015, waaronder Rock Werchter, Reeperbahn Festival in Hamburg en de Mercury club in New York. Nummers van deze in Jeruzalem geboren singer-songwriter, zoon van kunstenares Patty Harpenau, werden het afgelopen jaar vervolgens gebruikt in afleveringen van de Amerikaanse series The 100, Pretty Little Liars en The Originals.

94 THEATER Theater Terra (-)

‘Spot’ zo heet het guitige hondje Dribbel overzee, waarmee jeugdtheatergroep Terra dit seizoen op tournee ging door Noord-Amerika. Terra, hier vooral bekend van de Kikkermusicals, maakt al veertig jaar hartverwarmend muziektheater voor het hele gezin. Theater Terra bespeelt de hele wereld: van Canada en het Verenigd Koninkrijk, tot China en Japan. In de Verenigde Staten veroverde Terra zelfs een plekje op Broadway. Daar speelde ‘onze’ kikker een maand lang naast The Lion King.

95 FILM Lernert & Sander (99)

96 DESIGN Aldo Bakker (-)

97 KLASSIEK Calefax Rietkwintet (-)

Calefax is niet alleen het beste, maar ook het allereerste rietkwintet ter wereld. Vóór Calefax bestond die bezetting simpelweg niet: zelf bedacht, door vijf Amsterdamse jongens. Dertig jaar (en honderden compositieopdrachten, eigen arrangementen en fantasievolle theaterproducties) later is Calefax een wereldwijd gekopieerd fenomeen dat overal optreedt, van de VS tot Japan. Calefax faciliteert navolgers sinds 2012 met het World Wide Reed Quintet Network, waarin kennis en repertoire worden gedeeld.

98 DANCE Oliver Heldens (-)

99 POP Jacco Gardner (-)

De jonge Nederlandse muzikant Jacco Gardner (28) toert in relatieve stilte over de wereld. De multi-instrumentalist trad maar liefst 118 keer op in het buitenland in 2015, op onder andere Pukkelpop in België en Rock en Seine in Parijs. Maar het is vooral Amerika waar de dromerige, psychedelische sixtiespop van Gardner wordt omarmd. In 2015 kwam zijn tweede album Hypnophobia uit waarop hij zich met fijnzinnige instrumentaties weer overtreft.

100 BEELDENDE KUNST Theo Jansen (-)

Zie groot kader

Bekijk de gehele lijst op: nrc.nl/cultuurtop100

Ivo van Hove en 99 andere succesvolle Nederlandse kunstenaars in het buitenland