Dit is de NRC Top 100

Dit zijn de honderd belangrijkste Nederlandse kunstenaars en culturele instellingen. Wat waren in 2015 hun grootste successen in het buitenland? En waardoor vallen zij op?

1 THEATER Ivo van Hove (5)

Kon Ivo van Hove (57) internationaal nóg gewilder worden? Ja, dat kon. We noemden 2014 in de vorige ranglijst zijn ‘springplankjaar’, want in 2015 volgden de echt grote hoogten. In één jaar werkte hij met Juliette Binoche én David Bowie. De verzamelde wereldpers verdrong zich (vergeefs!) voor een plek in het ridicuul bescheiden New York Theatre Workshop (100 stoelen) voor Lazarus, waarin Ivo van Hove en artistiek compagnon Jan Versweyveld in een strak gecomponeerd Gesamtkunstwerk Bowies universum tot leven brachten. Kort voor Lazarus was er al een daverend Broadway-debuut, met wonderproductie A View From the Bridge, die even later ook weer, nu met een Franse cast, naar Parijs werd geëxporteerd. De lijst nominaties en prijzen groeide in 2015 van imposant tot duizelingwekkend. En dit jaar houdt de piek nog even aan: een tweede Broadway-regie, twee Tony Awards, de opening van het Festival d’Avignon en een aangekondigde samenwerking met Jude Law in 2017, dat is tot nu toe de score.

2 ARCHITECTUUR Rem Koolhaas/OMA (1)

Door zijn boek Delirious New York (1978) werd Rem Koolhaas (71) al een bekende architect nog voordat het mede door hem opgerichte Office for Metropolitan Architecture (OMA) aan bouwen toekwam. Het succes van zijn boek bracht OMA in een lastig parket, vertelde Koolhaas vorig jaar aan deze krant. Door de opdrachten die Delirious New York opleverde, werd OMA in het diepe gegooid: „Het was verdrinken of zwemmen. Ik denk dat je nu wel kunt zeggen dat we hebben gezwommen.” En inderdaad: OMA is uitgegroeid tot een internationale onderneming met vestigingen in Rotterdam, New York, Beijing, Hongkong, Doha en Dubai.

Opvallendste gebouw van OMA in Nederland was in 2015 het Timmerhuis in Rotterdam, een glazen ‘pixelberg’ tegenover het Stadhuis. In Milaan ging de Fondazione Prada open, een oud fabriekscomplex dat OMA verbouwde tot het kunst- en cultuurcentrum van het modebedrijf Prada.

3 BEELDENDE KUNST Marlene Dumas (12)

Haar grote overzichtstentoonstelling The Image as Burden, die in 2014 in het Stedelijk Museum te zien was, reisde in 2015 door naar Tate Modern in Londen en de Fondation Beyeler in Basel. In totaal brachten bijna een half miljoen mensen een bezoek aan die expositie. Op de Biënnale van Venetië was Dumas (62) geselecteerd voor de hoofdtentoonstelling in de Giardini, waar ze een zaal vulde met kleine portretten van schedels. Haar bijdrage aan deze nogal sombere expositie van Okwui Enwezor werd in de internationale pers vaak als hoogtepunt genoemd.

4 MUSEUM Rijksmuseum (2)

De blockbuster Late Rembrandt, een samenwerking met de National Gallery in Londen, was zo succesvol dat het Rijksmuseum de deuren ook in de avonden moest openzetten. In totaal kwamen 520.698 bezoekers naar de Rembrandt-tentoonstelling kijken. Het museum bleek ook in 2015 een magneet voor buitenlandse bezoekers: opnieuw verwelkomde het Rijks 1 miljoen internationale gasten. In mei ontving het Rijks de European Museum of the Year Award. „Dit is een geweldig museum, in de bloei van zijn leven, dat een rijke ervaring biedt aan het publiek”, aldus het juryrapport.

5 DESIGN Irma Boom (18)

Zie groot kader

6 FILM & FOTOGRAFIE Anton Corbijn (3)

Op DJ Tiësto na is er geen Nederlandse cultuurmaker over wie in het buitenland meer geschreven wordt dan fotograaf, filmregisseur en grafisch ontwerper Anton Corbijn (61). 2015 was voor Corbijn opnieuw een zeer productief jaar. Naast tal van nieuwe foto’s, albumhoezen, een spannende commercial voor Dior etcetera, verschenen twee grote fotoboeken en kwam de speelfilm Life uit, over fotograaf Dennis Stock en filmster James Dean. Oja, ter gelegenheid van zijn zestigste verjaardag stelde Corbijn in het Haags Gemeentemuseum en het Fotomuseum een overzichtstentoonstelling samen die 217.500 bezoekers trok. De jarige trakteerde bij de opening op een miniconcert van de Australische singer-songwriter Nick Cave.

7 KLASSIEK Jaap van Zweden (32)

Leonard ‘Lenny’ Bernstein liet hem ooit even het Concertgebouworkest dirigeren om de akoestiek te testen. Nu treedt Jaap van Zweden (55) in Bernsteins voetsporen: per 2018 staat hij aan het hoofd van de New York Philharmonic. Ondertussen leidde de onvermoeibare orkestdompteur in 2015 onder andere zijn huidige orkesten in Dallas en Hongkong; alleen al het tijdverschil van veertien uur rechtvaardigt een plaats in de top 100.

8 DANCE Tiësto (6)

Thijs ‘Tiësto’ Verwest (46) mag intussen een van de oudsten in het dancecircuit zijn, zijn populariteit is onverminderd groot. Sinds 2002 staat Tiësto in de top 5 van de DJ Mag Top 100. Of het ’t megaspektakel Ultra Miami betreft of zijn vaste avond in de Hakkasan Nightclub in Las Vegas, deze blikvangende, merken als Guess en frisdrank 7Up aantrekkende dancevertegenwoordiger blijft zeer actief. Tiësto is ook een mentor die jong talent als Martin Garrix in het zadel helpt. Zijn verhuizing naar New York (2014) inspireerde hem dit jaar tot Clublife, Vol.4 - New York City.

9 DESIGN Hella Jongerius (15)

Volgens het Britse magazine Wallpaper* is Hella Jongerius (53) na Apple-ontwerper Jonathan Ive en Marc Newson de meest invloedrijke ontwerper in de wereld. Dat werd ze niet door zoveel mogelijk opdrachten aan te nemen, maar juist door heel selectief te zijn. En kritisch: tijdens de Salone, de Milanese designbeurs, publiceerde Jongerius vorig jaar samen met essayiste Louise Schouwenburg een manifest waarin ze zich richtte tegen de vele onzinproducten en commerciële hypes op de beurs. In oktober presenteerde KLM haar cabine-interieur van de Dreamliner-toestellen, wat budget betreft de grootste opdracht uit haar loopbaan.

10 KLASSIEK Koninklijk Concertgebouworkest (20)

Alle continenten behalve Antarctica aandoen in jubileumjaar 2013, daar is het Koninklijk Concertgebouworkest nog steeds van aan het bijkomen. Toenmalig chef Jansons zag er een reden in om het stokje door te geven. 2015 was een ‘gewoon’ intensief reisjaar met tournees naar Azië en de prestigieuze Europese podia. Ademhalen voor ‘RCO meets Europe’? Alle 28 lidstaten van de EU zullen straks worden bezocht, al is de uitsmering over drie seizoenen comfortabel.

11 DANS Hans van Manen (7)

Zie groot kader

12 KLASSIEK André Rieu (8)

Als je meer concertkaartjes verkoopt dan Beyoncé, dan ben je toch wel een echte ster. Walskoning en handelaar in klassiek-light-spektakel André Rieu (66) tourde in 2015 van Duitsland tot Zuid-Amerika en China. Met 103 concerten zette hij 43 miljoen dollar om. Kitsch? Kun je vinden. Maar met zijn koninklijk uitgedoste Johann Strauss Orkest bezorgde Rieu wederom miljoenen bezoekers de avond van hun leven.

13 THEATER Johan Simons (14)

Johan Simons (69) blijft vriend en vijand verbazen. Intendant van drie of vier clubs? Geen probleem! Hij had al NTGent en Ruhrtriennale, en nam Theater Rotterdam als parttime ‘artistiek leider’ erbij, vooruit. Daar voegt hij in 2018 zonder blozen nog Schauspielhaus Bochum aan toe. Reiken de bomen toch niet tot de hemel? Theater Rotterdam krijgt minder geld dan gehoopt. Maar Simons stijgt van 14 naar 13. Zijn eerste Ruhrtriennale was alvast een succes. Nog twee te gaan.

14 MUSEUM Van Gogh Museum (9)

Het Van Gogh Museum blijft populair onder toeristen. Het museum trok in 2015 ruim 1,9 miljoen bezoekers, 300.000 meer dan het jaar ervoor. Ruim 80 procent daarvan kwam uit het buitenland. De blockbuster Munch: Van Gogh, waar het werk van Vincent van Gogh zij aan zij hing met dat van zijn Noorse tegenhanger Edvard Munch, kreeg lovende 5-sterrenrecensies. „Een feest voor het oog”, schreef de Volkskrant. NRC Handelsblad sprak van een „meesterlijke tentoonstelling”.

15 MODE Iris van Herpen (10)

Iris van Herpen (32) staat al jaren bekend als een van de grote modevernieuwers: met haar experimentele, technologische materiaalgebruik loopt Van Herpen – in 2010 de eerste ontwerper die een 3D-geprint kledingstuk op de catwalk liet zien – ver op de troepen vooruit. In 2015 toonde ze twee nieuwe collecties tijdens de prêt-à-porterweek in Parijs. Met name in de tweede, met de collectie voor voorjaar 2016, liet ze voor het eerst zeer draagbare kleding zien, die toch onmiskenbaar Van Herpen bleef. Het Metropolitan Museum of Art in New York kocht een aantal stukken van haar aan, waaronder de beroemde 3D-geprinte top uit 2010.

16 KLASSIEK Lotte de Beer (77)

Zie groot kader pagina 8

17 DANCE Martin Garrix (43)

Zijn filmpjes op YouTube krijgen miljoenen views. Meisjes vallen onder zijn neus flauw. En als de 20-jarige Martin Garrix iets te enthousiast online een selfie plaatst waarop ook zijn hotel staat, wachten tweehonderd fans onder zijn raam. Garrix is dé dj-ster van dit moment, die derde staat in de populariteitspoll van de DJ Mag Top 100. En dat is aan zijn miljoenen volgers op de sociale media accounts te zien.

Maar wat wil je als je regelmatig kiekjes met je nieuwe beste vriend Justin Bieber plaatst? Maar ook, hoe 130.000 mensen stonden voor zijn podium op het Sziget-festival in Boedapest. Dat is groots. De protegé van dj Tiësto bracht zijn dance op meer dan negentig buitenlandse shows, voornamelijk in Europa.

18 ARCHITECTUUR MVRDV (27)

Het Rotterdamse architectenbureau MVRDV, waarvan de letters staan voor Winy Maas (58), Jacob van Rijs (51) en Nathalie de Vries (51), maakte in 1997 een vliegende start met de Villa VPRO in Hilversum. Met zijn omklappende én hellende vloeren van beton werd het gebouw in architectenkringen wereldberoemd. Ook in 2015 werd weer een aantal ‘iconische’ gebouwen opgeleverd. Zoals Couch, het clubgebouw van een Amsterdamse tennisvereniging met een golvend dak als tribune. In Shanghai werd een gebouw voltooid, waarvan de vorm is geïnspireerd op een bloem.

19 FOTOGRAFIE Rineke Dijkstra (22)

Voor fotograaf en videokunstenaar Rineke Dijkstra (57) blijven de tentoonstellingen zich aaneenrijgen. In 2015 had ze solo-exposities in Bilbao, Brussel, New York en Parijs en vele groepshows. Alleen haar tentoonstelling The Krazyhouse in het Guggenheim in Bilbao trok al 186.847 bezoekers. Een jaar geleden was Dijkstra even in het nieuws omdat van haar staatsieportret van koning Willem-Alexander pas 21 exemplaren waren verkocht. Inmiddels zijn dat er 55.

20 ARCHITECTUUR Francine Houben/Mecanoo (86)

Francine Houben (61) bestiert als enige van de vijf oprichters nog altijd het uit 1984 stammende Mecanoo. Bekend werd het bureau door stadsvernieuwing in verschillende steden. In 2015 werd het oeuvre van Francine Houben bekroond met de Prins Bernhard Cultuurfondsprijs. Ook werd ze aangesteld als de architect van de verbouwing van de monumentale Public Library in New York. Het Hilton Hotel met opvallende pixelgevels op Schiphol was een van Mecanoos gebouwen die vorig jaar werden opgeleverd.

21 FOTOGRAFIE Erwin Olaf (40)

Liefst negen solotentoonstellingen had Erwin Olaf (57) vorig jaar, van het Argentijnse Rosario tot in Tokio. Uit woede over de terroristische aanslag op de redactie van Charlie Hebdo maakte hij twee gemuilkorfde zelfportretten. Ook opvallend: Olaf toont zich steeds veelzijdiger. Ontwierp hij twee jaar geleden de euromunten met het hoofd van koning Willem-Alexander, recentelijk verzorgde hij voor het Rijksmuseum de (bejubelde) vormgeving van de modetentoonstelling Catwalk. In zijn Berlijnse galerie presenteerde hij onlangs ook grote houten beelden.

22KLASSIEK Bernard Haitink (23)

Bernard Haitink (87) is een whisky die maar blíjft rijpen. Dat weet de hele muziekwereld: de Berliner Philharmoniker werd in 2015 getrakteerd op een verbluffende Bruckner, met het London Symphony Orchestra vertrok Haitink naar Japan. Wenen en Luzern werden wederom afgevinkt. De wereldburger is af en toe nog in Nederland, bij voorkeur met het Chamber Orchestra of Europe. Het KCO verwacht zijn terugkeer in 2017.

23 BEELDENDE KUNST Atelier Van Lieshout (33)

Atelier Van Lieshout, het kunstbedrijf van Joep van Lieshout (52), opereert steeds internationaler en toonde zijn producten in 2015 op maar liefst 23 solo- en groepstentoonstellingen, onder meer op Art Basel, de Frieze in New York en de Salone di Mobile in Milaan. Voor de Alte Nationalgalerie in Berlijn plaatste hij een ruiterstandbeeld, op de Ruhrtriennale bouwde hij een compleet festivaldorp, zijn grootste kunstwerk tot nu toe.

24 DANCE Hardwell (20)

House- en electro-dj Hardwell kan in zijn muziek de energie met melodieuze synthesizers en slim geplaatste ‘stops’ opvoeren naar euforische uitspattingen. In de dit jaar verschenen documentaire Living the Dream zien we de 28-jarige Robbert van de Corput uit Breda binnen drie jaar op alle megafeesten draaien waar hij van droomde: Ultra Miami, EDC in Las Vegas, TomorrowWorld in Georgia. 2015 was weer een jaar vol hoogtepunten met zijn album United We Are, een wereldtournee die aftrapte in de Ziggo Dome, vijf awards bij de International Dance Music Awards (IDMAs) en een hittrack met Armin van Buuren: ‘Off the Hook’.

25 ARCHITECTUUR Piet Oudolf (24)

Lange tijd was de landschapsarchitect Piet Oudolf (71) bekender in de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en andere buitenlanden dan in Nederland. Weliswaar had hij in zijn woonplaats Hummelo sinds 1982 een kwekerij van toen ongebruikelijke tuinplanten, maar zijn eerste grote opdrachten kreeg hij in het buitenland. The High Line in New York, een tot park verbouwd stadsspoor op Manhattan dat steeds verder wordt uitgebreid, is een van Oudolfs bekendste ontwerpen. In 2015 publiceerde Oudolf met Noel Kingsbury het boek Hummelo: A Journey Through a Plantsman’s Life.

26 FILM/TELEVISIE Carice van Houten (13)

Als vuurheks Melisandre werd Carice van Houten (39) in 2015 een mondiaal cultfiguur. Het vijfde seizoen van HBO’s hitserie Game of Thrones won een recordaantal van twaalf Emmy’s, niet in het minst door Melisandres wangedrag; de ‘cliffhanger’ naar seizoen 6 draaide eveneens om haar. Van Houten pendelt tussen Nederlandse filmtop en Hollywoods subtop: nu als Leni Riefenstahl in de Jesse Owens-biopic Race, in horrorfilm Incarnate en in Martin Koolhovens western Brimstone. Laatstekanszwangerschap van Brimstone-tegenspeler Guy Pearce ging viral.

27 DESIGN Daan Roosegaarde (16)

Kunstenaar en uitvinder Daan Roosegaarde (36), het wonderkind van het Nederlandse design, heeft een jaar met groeistuipen achter de rug. Opeens ging het niet over zijn lichtgevende wegen of zijn smogzuigende installaties, maar over zijn optreden bij het tv-programma College Tour. Toen presentator Twan Huys hem confronteerde met beschuldigingen over het pronken met andermans veren reageerde Roosegaarde met „Jezus, wat zijn we aan het zeiken”, om daarna weg te lopen.

28 DANCE Afrojack (17)

Werkte Afrojack (Nick van de Wall, 28) eerder samen met onder anderen rappers Snoop Dogg en Wiz Khalifa, nu is de samenwerking met Britse popster Rod Stewart een feit. Afrojack bewerkte niet alleen diens ‘Do you Think I’m Sexy’, in een later te verschijnen commercial staan de partygangers gebroederlijk sausjes te verkopen. ‘Ziek!’, noemde de dj ondertussen de onthulling van zijn eigen wassen beeld bij Madame Tussauds in Amsterdam. Zijn grootste hitfeit dit jaar was dat hij meewerkte aan ‘Hey Mama’ van David Guetta met Nicki Minaj.

29 BEELDENDE KUNST Fiona Tan (-)

Zie groot kader

30 KLASSIEK Louis Andriessen (28)

Telg uit über-muziekfamilie wordt door The Guardian tot ‘Europe’s greatest living composers’ gerekend. Terwijl ze vooral in de Verenigde Staten weglopen met de Nederlandse componist Louis Andriessen (77). Mysteriën, zijn jubileumstuk voor het Concertgebouworkest (twee uitvoeringen), ging víer ke er bij de Los Angeles Philharmonic. Ook in Los Angeles: de wereldpremière van opera Theatre of the World, in 2016 een Holland Festival-blikvanger. De prachtproductie van meesterwerk De Materie, eerder te zien in de Ruhrtriënnale, bracht New Yorkse triomf.

31 FILM IDFA (-)

Zie groot kader

32 POP/JAZZ Metropole Orkest (47)

Hop, daar zette het Metropole Orkest even een flink uitroepteken: een Grammy (Best contemporary instrumental) voor het met de Amerikaanse populaire jazzfunkband Snarky Puppy opgenomen album Sylva. Het met opheffing bedreigde pop- en jazzorkest bewees maar weer hoe breed gerenommeerd het is. Bij ons minder bekend maar succesvol in Canada was de samenwerking met de Canadese jazz-zangeres Emilie Claire Barlow. Andere grote namen met wie het orkest met name in Duitsland optrad waren Gregory Porter, Ibrahim Maalouf, Joshua Redman en Lalah Hathaway, onder meer op het Musikfest in Bremen. Een inmiddels vaste eervolle prik: het Metropole als huisorkest van de BBC Late Night Proms.

33 BEELDENDE KUNSTMark Manders (48)

De effecten van zijn tentoonstelling op de Biënnale van Venetië in 2013 zijn voor Mark Manders (48) nog steeds merkbaar. De internationale belangstelling voor zijn werk blijft groot, met drie groepsexposities in belangrijke internationale musea: het Louvre in Parijs, S.M.A.K. in Gent en het Guggenheim Museum in New York. Zijn New Yorkse galerie Tanya Bonakdar gaf hem in het najaar van 2015 een soloshow, waar hij een installatie met nieuwe keramische sculpturen toonde.

34 DANS Nederlands Dans Theater (35)

Eigen theater aan het Spui dicht vanwege nieuwbouw, dan fijn meer vanuit de tijdelijke uitvalsbasis in Scheveningen naar het buitenland. Met de primeur om anno 2015 als eerste moderne dansgezelschap in het Bolshoj Theater in Moskou te staan. Bovendien keerde NDT na 15 jaar terug in Berlijn. NDT 1 en 2 traden afgelopen jaar 34 keer op in Europa, de VS en Singapore.

35 FILM Hoyte van Hoytema (39)

Zijn eerste BAFTA-nominatie heeft hij binnen, een Oscarnominatie lijkt een kwestie van tijd. De in Polen opgeleide en in Zweden doorgebroken cameraman Hoyte van Hoytema (44) bevindt zich in de absolute wereldtop, ook door alleen topklussen te accepteren. Deze zomer is hij even in Urk, waar hij scènes voor oorlogsfilm Dunkirk van Christopher Nolan draait, met wie hij eerder sf-drama Interstellar opnam. Ook draaide hij de glossy Bondfilm Spectre en Spike Jonzes computerromance Her in dof valiumpastel. Net als leermeester Robby Müller betrap je hem niet op een handtekening: stijl volgt film. Anders dan Müller gedijt hij prima in de Hollywoodmachine.

36 LITERATUUR Cees Nooteboom (34)

‘Abia la câteva secunde dupa ce trecuse de librarie baga Arthur Daane de seama ca în minte îi ramasese un cuvânt, istorie, si ca între timp tradusese deja acel cuvânt în limba lui materna, geschiedenis, facându-l pe data sa sune mai putin primejdios decât în germana.’

De kenner had het al herkend: de openingswoorden van Allerzielen, oftewel Ziua Mortilor: het in september nieuw uitgekomen deel in de fraai uniform uitgegeven reeks Roemeense uitgaven van Cees Nooteboom (82). Ook de Zweden, Italianen, Spanjaarden, Kroaten en Duitsers konden voor een nieuwe Cees Nooteboom naar de winkel. De Nederlandse Nobelprijskandidaat is overal.

37 LITERATUUR Herman Koch (25)

De schrijver (62) die op dit moment werkt aan het zeer Nederlandse Boekenweekgeschenk, dacht daarover na in Colombia en Australië. Ook in 2015 groeide zijn buitenlandse catalogus gestaag aan, met Õhtusöök (Het diner in Estland), Naapuri (Geachte heer M. in Finland), Dom letni z basenem (Zomerhuis met zwembad in het Pools) en nog een tiental titels. Die worden gelezen ook. Toen de site Bookbrowse in de zomer een leesclub over Summerhouse with Swimming Pool begon, haalde het meteen honderden reacties binnen.

38 DESIGN Marcel Wanders (52)

Veel vormgevingsliefhebbers ‘love to hate’ Marcel Wanders (52). De ‘Lady Gaga van de designwereld’ gaat er niet onder gebukt. Uit zijn studio blijft een enorme stroom van producten komen. In Zürich richtte Wanders opnieuw een hotel in. En recentelijk trok hij de aandacht met een XXL-boek (à 6.500 euro) over de eregalerij van het Rijksmuseum. In zijn studio in Amsterdam opende Wanders ook een alleen-op-afspraak-opengalerie voor zijn al even dure designedities.

39 FOTOGRAFIE World Press Photo (19)

Organisator van ’s werelds grootste fotowedstrijd, in 1955 opgericht door de Nederlandse Vereniging van Fotojournalisten. De tentoonstelling met de winnende foto’s was vorig jaar wereldwijd op 96 plekken te zien en trok in totaal 4 miljoen bezoekers, een record. De winnaar, de 47-jarige Australiër Warren Richardson, trok de aandacht door uit solidariteit met de vluchtelingen die hij bij de Servisch-Hongaarse grens fotografeerde, van Hongarije naar de prijsuitreiking in Amsterdam te lopen, een wandeling van 1.600 kilometer.

40DESIGN Joris Laarman (64)

De eerste overzichtstentoonstelling van zijn futuristische ontwerpen, vanaf november in het Groninger Museum, trok wereldwijd de aandacht en zal binnenkort onder meer in Parijs en New York te zien zijn. Laarman (36) trok ook internationaal de aandacht met zijn project voor een metalen, 3D-geprinte brug over de Oudezijds Achterburgwal in Amsterdam.

41 KLASSIEK Eva-Maria Westbroek (37)

Ze is heel gewoon gebleven: waarschijnlijk zingt Eva-Maria Westbroek (46) liever met haar echtgenoot, de tenor Frank van Aken, dan met een arrogante superster als Jonas Kaufmann. Maar haar krachtig vibrerende stem is nu eenmaal van wereldformaat, en vult met gemak de Metropolitan Opera in New York, zoals in 2015 bij Lady MacBeth en Tannhäuser. Bayreuth had het nakijken, de rol van Isolde zegde ze af: ‘Te zwaar’.

42 LITERATUUR Arnon Grunberg (49)

Hoppla, wir sterben! Een boek met een betere titel heeft Arnon Grunberg (45) waarschijnlijk niet gepubliceerd. Het is geen vrije vertaling van Fantoompijn of Blauwe maandagen, maar een Duitse vertaling van een bundel Grunbergverhalen. De New Yorkse Amsterdammer blijft (bijna) onvermoeibaar de wereld rondgaan.

‘Ik ben New York zo ontrouw. Het doet me echt pijn’, schreef hij op zijn blog, onderweg naar een festival in Praag. Eenmaal ter plaatse: ‘Alweer een slapeloze nacht en alweer een dag zonder een douche te nemen. Niemand heeft het geroken, tenminste dat hoop ik.’

43 DANS Het Nationale Ballet (31)

Vond in 2015 onderdak bij het agentschap IMG Artists om internationaal nog meer onder de aandacht te komen. In eerdere jaren meermaals uitgeroepen tot een van de beste balletgezelschappen ter wereld trad het gezelschap in 2015 op met Cinderella van de Brit Christopher Wheeldon in het Colloseum (3.000 stoelen) in Londen en in Hongkong. De solisten zijn wereldwijd veelgevraagd. In Michaela DePrince heeft HNB een juweel die veel aandacht trok door haar recente optreden in een muziekvideo van Beyoncé.

44 KLASSIEK Janine Jansen (41)

De carrière van Janine Jansen (38) beleeft een hoogzomer. Haar sensuele geluid straalt onverminderd en verleidt menig dirigent. Dus werd Jansen vorig jaar door de Rus Gergiev meegenomen naar München, bracht ze met de Italiaanse Brit Pappano een cd uit met Brahms en Bartók, en streken haar vele internationale vrienden traditiegetrouw neer in haar kamermuziekfestival in Utrecht. Ook in 2015 zonder twijfel Nederlands meest geroemde violist.

45 MODEViktor & Rolf (21)

In 2015 namen Viktor Horsting (47) en Rolf Snoeren (46) een radicale beslissing: in februari maakten ze bekend dat ze zouden stoppen met prêt-à-porter en accessoires voor vrouwen en mannen en dat hun winkel in Parijs dicht zou gaan. Sindsdien beperken ze zich tot hun succesvolle parfums, en haute couture. Met de twee couturecollecties die ze vorig jaar lieten zien gingen ze terug naar de experimentele, surrealistische koers uit hun beginjaren. Inderdaad, mode als kunstvorm.

46 FILM/TELEVISIE Michiel Huisman (57)

Zie groot kader

47 FILM Eye (-)

Het filmmuseum Eye in Amsterdam trok vorig jaar weer meer bezoekers: ruim 700.000. In de vier jaar van zijn bestaan blijkt het spierwitte ruimteschip alles wat ervan werd gehoopt: een baken, attractie en publieksmagneet die Amsterdam over het IJ trekt. Eye trekt filmliefhebbers met een goede mix van arthouse en kwaliteitsfilms, evenementen en festivals – en niet te vergeten zijn visueel vernieuwende filmexposities. Maar wat Eye mondiaal echt uniek maakt, is minder zichtbaar: de 40.000 films in 200.000 filmblikken die zijn opgeslagen – en deels ingevroren – in het nieuwe, moderne collectiecentrum.

48 DANCE Armin van Buuren (26)

Trance is euforie. Een viering zonder woorden. Niet uit te leggen volgens Armin van Buuren (39). Wel goed te voelen. Met zijn teams reist de deejay en producer de wereld rond. Grote shows, radioshows vanaf diverse locaties. Amerika ligt aan de voeten van de toonaangevende, zogenoemde ‘Dutch dance’ van Van Buuren. Dat levert open deuren op voor samenwerkingen met bekende artiesten. Dit jaar bracht Van Buuren zijn zesde studioalbum Embrace op zijn label Armada. En hij pikte op de International Dance Music Award prijzen voor beste trancenummer (‘Another you’) en beste trance-dj mee.

49 BEELDENDE KUNST herman de vries (59)

Hij was misschien wel de minst voor de hand liggende kandidaat, maar de 84-jarige herman de vries werd in 2015 uit vijf genomineerden gekozen om Nederland te vertegenwoordigen op de Biënnale van Venetië. Hij breidde zijn werkterrein uit van het Rietveldpaviljoen naar de Venetiaanse lagune, waar hij een heel eiland tot kunst bombardeerde. 2015 bracht hem tevens in Jakarta, waar hij een tentoonstelling had in het Erasmus Huis.

50MUSEUM Stedelijk Museum (30)

Het Stedelijk kwam in 2015 met een gewaagde en revolutionaire tentoonstelling: een overzicht van het oeuvre van Tino Sehgal. Zijn ‘levende kunstwerken’ waren een heel jaar lang, ieder moment van de dag te zien – een enorme logistieke operatie. Verder waren er grote tentoonstellingen van Matisse, Ed Atkins, Zero en Isa Genzken. Desalniettemin trok het Stedelijk iets minder bezoekers: 720.000 bezoekers, 8 procent minder dan in 2014.

51 DANS Introdans (-)

Op één dag, 13 juni, stond het Arnhemse dansgezelschap in Indonesië, Finland en Duitsland op de planken. Na een jaar waarin het weinig reisde en dus tot eigen teleurstelling de NRC Cultuur Top 100 niet haalde, trad Introdans in 2015 ongeveer evenveel in het buitenland op als andere rijksgesubsidieerde gezelschappen. Introdans haalt ook veel buitenlandse choreografen als de Amerikaanse Lucinda Childs en Karen Armitage voor nieuw werk naar de dansstudio’s in Arnhem.

52 LITERATUUR Dick Bruna (11)

De spierwitte tekentafel van Dick Bruna (88), zijn kleurenpapiersnippers en archiefkasten zijn nu museumstukken. Het Centraal Museum in Utrecht bouwde Bruna’s werkkamer na én opende het nijntje museum (10.000 bezoekers in twee weken), in een jaar waarin nijntje ook het Rijksmuseum haalde en Bruna de Theo Thijssen-prijs kreeg. Terwijl uitgeverij Mercis nog steeds nieuwe merchandisingdeals sluit, ging ook de musealisering van Bruna – oud en in ruste – en de bijhorende artistieke waardering een nieuwe fase in.

53 THEATER Wunderbaum (50)

Zie groot kader

54 MUSEUM Gemeentemuseum Den Haag (51)

Het Gemeentemuseum had dankzij Mark Rothko, Berlinde De Bruyckere en Anton Corbijn een topjaar met 718.000 bezoekers. Bovendien exporteerde het museum diverse tentoonstellingen naar het buitenland, waaronder Constants New Babylon, dat in het Reina Sofia in Madrid te zien was. Die internationale exposities trokken nog eens 185.000 bezoekers. Betrokkenheid bij een conflict tussen kunstenaar Danh Vo en verzamelaar Bert Kreuk leverde het museum internationaal ook minder vrolijke publiciteit op.

55 FILM Paul Verhoeven (-)

Schokkend, een provocatie, zo lekkerbekte de filmpers bij de première van Elle in Cannes. Maar niemand protesteerde tegen de verkrachtingsthriller/komedie met Isabelle Huppert; in plaats daarvan kreeg de 77-jarige filmveteraan Paul Verhoeven een staande ovatie van een kwartier en gloedvolle recensies. Elle was de persfavoriet voor de Gouden Palm. Dat Verhoeven met lege handen vertrok werd de omstreden jury aangerekend. Maar Sony kocht Elle voor wereldwijde distributie, en Verhoeven, wiens reputatie in de luwte enorm is gegroeid, lijkt na tien jaar van gesneuvelde filmplannen klaar voor meer films met superproducent Saïd Ben Saïd.

56 DESIGN Scholten & Baijings (70)

Het ontwerpduo Stefan Scholten (44) en Carole Baijings (43) is verantwoordelijk voor een constante stroom meubels en serviezen, bedlinnen en lampen, alle heel herkenbaar door hun kleurrijke en poëtische handschrift. Exposeerden vorig jaar onder meer in het Cooper Hewitt Museum in New York. Bij Phaidon verscheen een lijvige, Engelstalige monogafie over hun werk: Reproducing Scholten & Baijings.

57 FILM Heddy Honigmann (-)

Haar laatste documentaire, Rond de wereld in 50 concerten, ging in première op het IDFA in 2014: een eclectisch portret van muzikanten op tournee met het Koninklijk Concertgebouw Orkest. Heddy Honigmann (64) sleepte in haar lange carrière tientallen prijzen bijeen en geldt als de grande dame van de Nederlandse documentaire, die wereldwijd hoog in aanzien staat.

58 BEELDENDE KUNST Aernout Mik (81)

In het Sonje Art Centre in Seoul ging in 2015 een nieuw werk van videokunstenaar Aernout Mik (53) in première dat de grens tussen Noord- en Zuid-Korea als uitgangspunt heeft: Ice Cream Hill (2014-15). In de film wordt er gepicknickt op Sabseulbong Peak, een beladen plek die nog steeds verboden gebied is voor de inwoners van Korea. Mik had verder een soloshow in het Kyoto Art Center en groepstentoonstellingen in Düsseldorf, Shanghai, Kyoto, Stockholm en Moskou.

59 KLASSIEK Michel van der Aa (53)

Noem één componist die virtuozer is in het componeren, filmen, monteren en regisseren van multimediamuziektheater dan Michel van der Aa (46). Samenwerkingen met beroemdheden als David Mitchell en Kate Miller-Heidke genereren extra aandacht. Zijn 3D-opera Sunken Garden werd in 2015 hernomen in Lyon. Ondertussen vond de Amsterdam-IJburger een nieuw genre uit: de interactieve muziektheater-app The book of sand, in samenwerking met het Holland Festival, BBC The Space, Google en Sydney.

60 BEELDENDE KUNST Guido van der Werve (42)

Zijn videokunstwerken hebben eenvoudige titels – Nummer Acht, Nummer Negen enzovoorts – maar zijn vaak episch in hun uitvoering. Guido van der Werve (39) filmt hoe hij de ijskou trotseert op de Noordpool of triatlons aflegt. De internationale belangstelling is groot: in 2015 werden de films op elf buitenlandse locaties vertoond. In New York luidde hij op 31 december het jaar uit met de door hem georganiseerde Rachmaninoff Run, een hardloopwedstrijd van 55 kilometer naar het graf van de Russische componist in Valhalla. Op Nieuwjaarsdag holde hij dezelfde afstand ook weer terug.

61 KLASSIEK Ton Koopman (51)

Wil een Amerikaans orkest worden bijgeschoold in de kunst van het barokspel, dan bellen ze bijvoorbeeld Ton Koopman (71), professor muziekwetenschap aan de Universiteit Leiden . Zo leidde de dirigent, organist en klavecinist na een eerder engagement bij de New York Philharmonic vorig jaar de San Francisco Symphony. De faam van zijn eigen Amsterdam Baroque Orchestra strekt ondertussen tot in Japan. Buitenlandse aandacht is nodig, want de relatie van Koopman en zijn Amsterdam Baroque Orchestra met betrekking tot binnenlandse subsidies is een grillige.

62 KLASSIEK Jacob ter Veldhuis (83)

Zie groot kader

63 DESIGN Tord Boontje (-)

Met zijn esthetische, sprookjesachtige ontwerpen is Tord Boontje (47) in veel buitenlanden bekender dan hier. Het gezaghebbende Britse tijdschrift Wallpaper* plaatste hem 28ste op de lijst van invloedrijkste ontwerpers. Vanuit zijn studio in Londen ontwierp hij vorig jaar onder meer producten voor Swarovski en kerstpostzegels voor Post NL.

64 KLASSIEK De Nationale Opera (74)

Het gezelschap zit vast aan het Waterlooplein in Amsterdam, maar slaat via coproducties de tentakels uit. Men moet wel: de beste regisseurs en decors zijn peperduur. In het huidige jubileumseizoen kon worden vastgesteld dat Robert Carsens productie Dialogues des Carmélites uit 1997 – vorig jaar hernomen – het meest in het buitenland is doorverkocht. 5 procent van het publiek is buitenlander, daar valt gezien de toeristengroei vast nog meer uit te halen.

65 BEURS TEFAF (46)

De Maastrichtse kunst- en antiekbeurs maakte bekend in New York twee satellietbeurzen te beginnen. Het beursbestuur zette de vaste deelnemers tegelijk een beetje de duimschroeven aan: de beurs wil innoveren en verjongen. Dat leidde tot gemor onder de oude garde; zij willen een vertegenwoordiger in het bestuur die opkomt voor hun belangen.

66 ARCHITECTUUR Kees Christiaanse/KCAP (58)

Nadat Kees Christiaanse (62) jarenlang had gewerkt bij OMA richtte hij in 1989 KCAP op. Behalve een kantoor in Rotterdam heeft KCAP vestigingen in Zürich en Shanghai. KCAP was vorig jaar betrokken bij vijftig architectonische projecten en prijsvragen in elf buitenlanden. Meest in het oog springende project: het plan voor de kandidaatstelling van Hamburg voor de Olympische Spelen van 2024.

67 FOTOGRAFIE Inez van Lamsweerde & Vinoodh Matadin (36)

De New Yorkers Inez van Lamsweerde (52) en Vinoodh Matadin (54) zijn al vele jaren Nederlands meest succesvolle modefotografen. Ze portretteerden Lady Gaga, Prince, Barack Obama en worden geschaard onder de vijfhonderd invloedrijkste personen in de mode-industrie. Hadden in het najaar een overzichtstentoonstelling in het fotomuseum in Stockholm.

68 MUSEUM FOAM (65)

Het Fotografiemuseum Amsterdam trekt niet alleen 70.000 buitenlandse bezoekers per jaar (op een totaal van ruim 200.000), het ontplooit ook tal van andere activiteiten die tot ver over de landsgrenzen weerklank vinden, zoals het Engelstalige Foam Magazine, de jaarlijkse fotobeurs Unseen en reizende tentoonstellingen (vorig jaar onder meer in New York en Shanghai).

69 ARCHITECTUUR Adriaan Geuze/West 8 (56)

West 8 is het Rotterdamse bureau dat Adriaan Geuze (55) in 1987 oprichtte. Van oorsprong is Geuze landschapsarchitect, maar zijn bureau heeft zich ook toegelegd op stedenbouw en bruggen en heeft inmiddels een groot oeuvre in Europa, Amerika en Azië op zijn naam staan. In 2015 was Geuze een van de Zomergasten van het gelijknamige programma van de VPRO. Ook werden in dit jaar twee grote projecten in Amerika afgerond: de inrichting van de Queens Quay Boulevard in Toronto en het Governors Island Park in New York.

70 DESIGN Maarten Baas (79)

Maarten Baas (38), bekend van zijn geblakerde en gekleide meubels in uitbundige presentaties, verraste in april op de Salone in Milaan opnieuw. Dit keer met een opvallend serene tentoonstelling: plannen voor een bos en een stoel die beide pas over 200 jaar klaar zullen zijn. Bij veilinghuis Phillips in New York bracht een van zijn staande klokken 134.000 dollar op.

71FILM Job, Joris & Marieke (62)

Met de Oscarnominatie voor hun wrangkomische korte animatiefilm A Single Life voor de Oscar voor beste korte animatiefilm maakte trio Job Roggeveen (37), Joris Oprins (36) en Marieke Blaauw (37) wereldwijd naam. Opvolger Otto, over een imaginair vriendje, ging vorig jaar in Toronto in première en was iets minder succesvol, al bewees het trio opnieuw dat ze in simpele animatie, zuurstokkleuren en cabaretmuziekjes emotionele diepgang weten te vinden.

72 POP Caro Emerald (66)

Met haar retropop valt Caro Emerald (35) bij een breed publiek in de smaak. Vooral Groot-Brittannië, waar ze na de geboorte van haar dochter veel optredens heeft gegeven, krijgt geen genoeg van hip gemixte zwierige ballroomjazz, charleston en mambo’s van weleer. Het optreden op het grote Britse popfestival Glastonbury sprong al in 2014 in het oog, maar daarna volgde haar show in het Hyde Park tijdens de BBC Proms. Daarnaast trad ze veel op in Azië. Emerald werkt met haar producers aan nieuwe muziek; haar laatste studioalbum dateert van 2013.

73 KLASSIEK Harriet Krijgh (-)

Celliste Harriet Krijgh (24) is een nieuwkomer in de lijst, maar hanteert al jaren een internationale blik: Wenen is de uitvalsbasis, in een Oostenrijks kasteel organiseert ze jaarlijks kamermuziek. Daar komt straks het Kamermuziekfestival bij dat de voorlijke twintiger van Janine Jansen overneemt. Ondertussen konden Europese concertzalen vorig jaar al nader kennismaken dankzij haar deelname aan de Rising Stars. Veelzeggend: niet het Concertgebouw maar twee Weense zalen hadden haar voor deze internationale serie voorgedragen.

74 DESIGN Studio Job (85)

Welke Nederlandse ontwerpers exposeren zoveel als Job Smeets (45) en Nynke Tynagel (39), de oprichters van Studio Job? Ook afgelopen jaar hadden zij weer tientallen presentaties over de hele wereld. Met hun compromisloze ontwerpen op de rand van kunst, design en kitsch belandden zij opnieuw op de 33ste plek op de lijst van invloedrijkste ontwerpers van het tijdschrift Wallpaper*.

75 KLASSIEKRotterdams Philharmonisch (80)

Hoeveel toporkesten verdraagt Nederland? Actuele vraag in Rotterdam, waar buitenlandse ambities van hogerhand worden gekortwiekt, vanwege de succesvolle buren uit de hoofdstad. Gelukkig spelen de Rotterdammers onverminderd de sterren van de hemel, ook in Europese steden en op tournee door de VS. Organisatorisch zijn er niettemin strubbelingen, en in 2018 vertrekt wonder-chef Yannick. Hoe gaat dat verder? Internationale allure is voorlopig gegarandeerd met het jaarlijkse festival van eredirigent Gergiev.

76 ARCHITECTUUR Ben van Berkel/UN Studio (67)

In 1996 werd Ben van Berkel (60), wiens architectenbureau toen nog niet UN Studio heette, bekend met de Erasmusbrug in Rotterdam. Behalve gebouwen ontwerpt UN Studio, dat vestigingen in Amsterdam, Shanghai en Hongkong heeft, ook installaties en meubels. Opzienbarendste gebouw van UN Studio dat in 2015 werd opgeleverd, is het Centraal Station in Arnhem. Bijna twintig jaar duurde de bouw van dit station, waar in de hal alles zwiert, draait, welft en buigt.

77 KLASSIEK Pieter Wispelwey (68)

Praat je over orkestengagementen, dan blijft het pad van cellist Pieter Wispelwey (53) kronkelig. Een debuut bij het Concertgebouworkest laat op zich wachten, vooral bij studentenorkesten en minder beroemde buitenlandse orkesten is hij geliefd. Maar in kamermuziekverband lijkt Wispelwey onverminderd veelgevraagd: legendarisch zijn nog altijd de marathonsessies met bijvoorbeeld alle solosuites van Bach. En dankzij deelname aan het experimentele strijkkwartet quartet-lab blijft Wispelwey ook in de buitenlandse pers spraakmakend.

78 POPJungle by Night (-)

Hun door Fela Kuti en The Budos Band beïnvloede afrobeats, gedragen door exotisch warm koper, waren een openbaring. Iedereen wilde de Amsterdamse scholieren en studenten, die samen een liefde voor afrobeat, Ethiopische jazz en Malinese funk delen, op het podium aan het werk zien. Na veel festivals heeft de band nu een stevige livereputatie, ook buiten Nederland. In 2015 waren er 28 buitenlandse optredens, voornamelijk in Europa, maar ook de Verenigde Staten en Canada maakten kennis met de Nederlandse funkexotica.

79 DESIGN Studio Drift (44)

Lampjes met echte paardenbloempluisjes vormden de basis voor het succesvolle lichtimperium van Lonneke Gordijn (36) en Ralph Nauta (37). Hoogtepunt van het afgelopen jaar was hun lichtinstallatie ‘20 steps’ op de Biënnale in Venetië. De winkel van het Museum of Modern Art in New York ging hun paardenbloemlampjes verkopen.

80 BEELDENDE KUNST Renzo Martens (-)

Zie groot kader

81 FILM Alex van Warmerdam (29)

De selectie van Borgman in de hoofdcompetitie van Cannes in 2013, de eerste Nederlandse film in 38 jaar die deze eer ten beurt viel, zette de schijnwerper op deze zeer herkenbare film- en theatermaker en zijn film werd verkocht aan 27 landen. Opvolger Schneider vs. Bax ging vorig jaar in première in Locarno en maakte een ronde langs 23 filmfestivals. Van Warmerdam (63) is wereldwijd een erkende grootheid. Met zijn theatergroep De Mexicaanse Hond trad hij op in België met De Gelukzalige.

82 DESIGN Studio Makkink & Bey (54)

‘Nederland zet Hollande en Merkel op een apenrots’ kopte de Volkskrant in een recensie van het tijdelijke interieur dat Rianne Makkink (52) en Jurgen Bey (51) onlangs ontwierpen voor het gebouw van de Europese Raad in Brussel. Met hun experimentele ontwerpen maken Makkink & Bey al jaren furore. Het afgelopen jaar exposeerden zij onder meer in Gent, het Vitra Design Museum in Weil am Rhein en het Grand Palais in Parijs.

83 DANS Club Guy and Roni (90)

Met offerdansen in Berlijn trokken Guy and Roni in Berlijn 55.000 toeschouwers. Althans voor de film waarin zij dansten voor de installatie Gehorsam/Obedience, die de kunstenaars Peter Greenaway en Saskia Boddeke maakten voor het Joods Museum in Berlijn. Live stond het extravagante gezelschap van de twee Groningse Israëliers Roni Haver (42) en Guy Weizman (43), samen met de Sloveense EnKnapGroup, voor een duizendkoppig publiek op het Festival van Ljubljana met de voorstelling Phobia.

84 BEURS Dutch Design Week (87)

De Nederlandse tegenhanger van de Salone in Milaan lokt elk jaar meer designliefhebbers naar Eindhoven. Vorig jaar trok de veertiende editie van het evenement 275.000 bezoekers, van wie 10 procent uit het buitenland. Curatoren en galeriehouders van over de hele wereld komen talenten scouten op de eindexamententoonstelling van de Design Academy Eindhoven.

85 DANS De Stilte (82)

Krijgt wederom de prijs voor het gesubsidieerde gezelschap dat het meest in het buitenland optreedt. Zo’n honderd optredens deed het jeugddansgezelschap uit Breda in 14 landen, in zalen én op scholen. Organiseerde in 2015 ook voor de derde keer in de thuisstad het Internationale Stiltefestival met Europese gezelschappen die optreden met dans, mime, poppen- en schimmenspel.

86 BEELDENDE KUNST Willem de Rooij (89)

Hij is professor op de kunstacademie in Frankfurt, woont in Berlijn en had in 2015 soloshows in vijf verschillende landen. Willem de Rooij (47) stelde zijn conceptuele kunstwerken onder meer tentoon bij Regen Projects in Los Angeles, Le Consortium in Dijon en The Henry Art Gallery in Seattle. De handgeweven, abstracte wandtapijten en bloemstukken die De Rooij liet zien bij zijn New Yorkse galerie Petzel werden door New York Times-critica Roberta Smith opgemerkt.

87 JAZZ Han Bennink (72)

Wereldberoemd is Han Bennink (74) vanwege zijn volstrekt eigen wijze van drummen op drumstel én meubilair: snel en inventief en ‘van het hart’, want noten lezen kan hij niet. Als lid van de Instant Composers Pool (ICP) was de jazzdrummer en percussionist (en beeldend kunstenaar) een belangrijke exponent van de nieuwe jazzorde die de wereld zou ingaan als de New Dutch Swing. Meer dan tien keer werd in 2015 met de ICP gespeeld in Amerikaanse jazzclubs en op het Jazzfestival in Lausanne.

88 MUSEUM Mauritshuis (-)

In het eerste volledige kalenderjaar sinds de heropening op 27 juni 2014 trok het museum een half miljoen bezoekers, van wie bijna de helft uit het buitenland kwam. Vooral de tentoonstelling over de Frick Collection, met topwerken van Ingres, Constable en Ruisdael, was zeer succesvol. Maar ook de Selfies uit de Gouden Eeuw, met zelfportretten uit de zeventiende eeuw, trok veel publiek.

89 FILM Mea Dols de Jong (-)

Nadat If Mama Ain’t Happy, Nobody’s Happy (2014) hoge ogen had gegooid op het IDFA reisde Mea Dols de Jong (28) de halve wereld rond met haar persoonlijke moeder-dochterdocumentaire en sprokkelde daar 15 prijzen mee op filmfestivals in Tel Aviv, Sapporo, Huesca, München en Berlijn. Vakblad Variety koos haar dit jaar als een van de tien ‘Europeans to Watch’. Maakt zij hierna de overstap naar speelfilm, haar eerste liefde?

90 DANS Emio Greco & Pieter C. Scholten (60)

Konden in 2015 voor het eerst bewijzen dat hun dubbelbaan als artistiek leiders bij ICK in Amsterdam en het Ballet National de Marseille tot goede coproducties zou leiden met hun tijdens het Holland Festival in Carré opgevoerde Extremalism. Emio Greco (50) en Pieter C. Scholten (56) bouwen aan hun reputatie in Frankrijk, maar toeren ook lustig door andere Europese landen

91 POP/JAZZ Candy Dulfer (61)

Volg haar op de sociale media en je ziet: Hollands bekendste altsaxofoniste was dit jaar weer nauwelijks thuis. Naast de funky Europese optredens met haar eigen Candy Dulfer band volgde een flinke Japanse tournee met vader Hans, die daar in Azië ook nog gloeiend populair is. Samen gaven ze shows in onder meer de jazzclub Blue Note Tokyo, die hen op handen draagt. Verder reisde La Dulfer (46) vijf weken als special guest met de band van de grote Amerikaanse smoothjazz-saxofonist Dave Koz door de VS.

92 THEATER Lot Vekemans (-)

Ze toetert het niet van de daken, maar Lot Vekemans (50) is internationaal de meest gespeelde Nederlandse toneelschrijfster. Ze wilde in twintig landen gespeeld worden, zei ze ooit gekscherend. Nu zijn het er 23, van Spanje tot China tot Argentinië. Het Deutsches Theater in Berlijn bracht afgelopen seizoen drie van haar stukken en ze maakt daar op verzoek nu een nieuw stuk voor de grote zaal. Première in 2017.

93 POP Dotan (-)

De pophymne van 2014, ‘Home’, werd de doorbraak voor de 29-jarige Amsterdamse zanger Dotan. Met het uitkomen van zijn album 7 Layers heeft Dotan meteen veel optredens in het buitenland kunnen geven – zeker 29 shows in 2015, waaronder Rock Werchter, Reeperbahn Festival in Hamburg en de Mercury club in New York. Nummers van deze in Jeruzalem geboren singer-songwriter, zoon van kunstenares Patty Harpenau, werden het afgelopen jaar vervolgens gebruikt in afleveringen van de Amerikaanse series The 100, Pretty Little Liars en The Originals.

94 THEATER Theater Terra (-)

‘Spot’ zo heet het guitige hondje Dribbel overzee, waarmee jeugdtheatergroep Terra dit seizoen op tournee ging door Noord-Amerika. Terra, hier vooral bekend van de Kikkermusicals, maakt al veertig jaar hartverwarmend muziektheater voor het hele gezin. Theater Terra bespeelt de hele wereld: van Canada en het Verenigd Koninkrijk, tot China en Japan. In de Verenigde Staten veroverde Terra zelfs een plekje op Broadway. Daar speelde ‘onze’ kikker een maand lang naast The Lion King.

95 FILM Lernert & Sander (99)

98 blokjes rauw voedsel, in een streng grid gefotografeerd tegen een grijze achtergrond. Die foto van het Amsterdamse kunstenaarsduo Lernert (Engelberts, 39) & Sander (Plug, 46) ging een jaar geleden viral. Hun gestileerde, vaak humoristische reclamefilmpjes voor grote merken als COS en Martini vielen nauwelijks minder in de smaak en werden met vier internationale prijzen bekroond.

96 DESIGN Aldo Bakker (-)

Zijn het gebruiksvoorwerpen of is het kunst? Bij Aldo Bakker (44) is dat altijd de vraag; alleen wie echt graag wil gaat op zijn zitsieraden zitten. Het Britse Wallpaper* rekent Bakker tot de 25 invloedrijkste ontwerpers van de wereld. Zijn eerste grote retrospectief is nog tot 14 augustus te zien in het Belgische Le Grand-Hornu.

97 KLASSIEK Calefax Rietkwintet (-)

Calefax is niet alleen het beste, maar ook het allereerste rietkwintet ter wereld. Vóór Calefax bestond die bezetting simpelweg niet: zelf bedacht, door vijf Amsterdamse jongens. Dertig jaar (en honderden compositieopdrachten, eigen arrangementen en fantasievolle theaterproducties) later is Calefax een wereldwijd gekopieerd fenomeen dat overal optreedt, van de VS tot Japan. Calefax faciliteert navolgers sinds 2012 met het World Wide Reed Quintet Network, waarin kennis en repertoire worden gedeeld.

98 DANCE Oliver Heldens (-)

Een nieuwkomer voor de meesten, de 21-jarige Oliver Heldens. Maar deze Nederlands dj en muziekproducent, thuis in de genres deephouse en electrohouse, onthulde halverwege 2015 dat hij schuilt achter het alias HI-LO (omgekeerd Oli H, wat duidt op Oliver Heldens), waarmee hij ook zijn eigen platenlabel Heldeep Records lanceerde. In december 2015 kwam zijn eerste EP uit, met in totaal vier nummers van onbekende houseproducers. Wekelijks laat hij zich horen op de podcast Heldeep Radio. Heldens draaide op 200 shows – waaronder op Ultra Miami, EDC Las Vegas en een uitverkochte tournee door het Verenigd Koninkrijk.

99 POP Jacco Gardner (-)

De jonge Nederlandse muzikant Jacco Gardner (28) toert in relatieve stilte over de wereld. De multi-instrumentalist trad maar liefst 118 keer op in het buitenland in 2015, op onder andere Pukkelpop in België en Rock en Seine in Parijs. Maar het is vooral Amerika waar de dromerige, psychedelische sixtiespop van Gardner wordt omarmd. In 2015 kwam zijn tweede album Hypnophobia uit waarop hij zich met fijnzinnige instrumentaties weer overtreft.

100 BEELDENDE KUNST Theo Jansen (-)

Zie groot kader