Teruglezen Brexitblog: Druk bij stembureaus in Noord-Ierland

Teruglezen

Om 23.00 uur Nederlandse tijd sluiten de stembussen en begint het tellen van de stemmen. Voor de telling van de stemmen openen wij een nieuw liveblog. Klik op de link hieronder om daar uit te komen.

Nieuw liveblog: Brexitblog: Druk bij stembureaus in Noord-Ierland

Druk bij stembureaus in Noord-Ierland

Ook in de Noord-Ierse hoofdstad Belfast lijkt het druk te zijn bij de stembureaus. Een 39-jarige zakenman Hatem is speciaal voor het referendum een dag eerder teruggekomen van werk in Stuttgart. Hij vreest een vertrek uit de Europese Unie, vertelt de man tegen NRC-verslaggever Michiel Dekker ,"Een Engelsman zei laatst tegen me: ‘Mijn hart zegt Brexit, maar mijn hoofd is slimmer dan dat.’ Ik weet niet of iedereen zo denkt."

De man denkt dat een Brexit grote gevolgen zou hebben voor zijn werk. "Ik reis veel. Vandaag had ik een krappe overstap in Amsterdam. Ik had het vliegtuig gemist als ik niet zo had kunnen doorlopen met mijn EU-paspoort. Ik overweeg serieus te verhuizen als het Verenigd Koninkrijk uit de EU stapt. Ik voel me Europeaan."

Twitter avatar Noonan2030 Eamonn Noonan #Belfast graffiti has #Brussels as #Babylon in support of #Brexit. #Rev18:4 receive not of her plagues #seenitallnow https://t.co/RnUk4oZJPF

Fans komen terug van het EK
Vier mannen in het voetbalshirt van Noord-Ierland komen net terug van het EK in Frankrijk. Hebben zij ook rekening gehouden met het referendum? "Nee, dat is toeval", zegt Matt. "Ik ga straks wel stemmen: blijven. Dat is een keuze op gevoel. Ik weet niet meer welk kamp meer of minder de waarheid spreekt."

Jane, een jonge vrouw, is meer overtuigd. Ze heeft deze morgen al gestemd: vertrekken. "Net als mijn hele familie. Wij denken dat het land goed voor zichzelf kan zorgen, ook zonder Europa. Alleen het begin is misschien lastig. We hebben een restaurant. Daarvoor maakt het niet uit of je wel of niet bij Europa hoort."

Slecht nieuws voor Game of Thrones

Fans van Game of Thrones houden de komende uren hun adem in. Als de Britten de Europese Unie verlaten, zou dat weleens kunnen betekenen dat bepaalde locaties niet meer zullen voorkomen in de populaire HBO-serie. Eén van de landen waar veel van de Amerikaanse scenes worden gedraaid, is namelijk Noord-Ierland. HBO ontvangt daarvoor subsidie uit het Europese Regionale Ontwikkelingsfonds. Het fonds is onder meer bedoeld om lokale werkgelegenheid te stimuleren. Wanneer Groot-Brittanië uit de EU stapt, vervalt ook het recht op deze subsidie, melden Time en Foreign Policy.

This is what could happen to 'Game of Thrones' because of the Brexit vote https://t.co/PwBpGxdfaz

— TIME.com (@TIME) June 23, 2016

Gevolgen Brexit voor de Premier League

Een Brexit heeft ook gevolgen voor voetballers in de Premier League, zocht The Telegraph eerder uit. Ruim honderd spelers, waaronder de Franse internationals Dimitri Payet, N’Golo Kante en Anthony Martial voldoen niet meer aan de huidige voorwaarden voor spelers buiten de EU. Een Brits uittreden uit de Europese Unie zou betekenen dat voor hen diezelfde regels gaan gelden.

Bovendien zouden de clubs meer moeite krijgen om spelers uit bijvoorbeeld Zuid-Amerika aan te trekken. Die kunnen nu onder bepaalde voorwaarden gemakkelijker een paspoort van een Europees land verkrijgen. Een speler Diego Costa, aanvaller van Chelsea, kon op deze manier de Spaanse nationaliteit verkrijgen.

Voorzitter van de Premier League Richard Scudamore heeft laten weten dat hij tegen een Brexit is. Aan de BBC legde hij uit dat het succes van de Premier League grotendeels te danken is aan het grote aantal internationale spelers dat in de competitie speelt.

'Het is wachten op een Nexit'

In kringen van NRC is het bon ton om tegen Brexit te zijn, menen Thierry Baudet, Jort Kelder en Arno Wellens. Maar waarom hebben de deftige elites dan valse doemscenario’s nodig om eurosceptici te bestrijden? Zij lokken hiermee het debat over een Nexit (Nederlandse exit uit de EU) uit, vinden de opinieschrijvers:

“Misschien verwacht u dat ‘de lichten uitgaan’ als Juncker niet langer over ons waakt. Dat Duitsland opnieuw Polen zal binnenvallen. Of dat uitsluitend via centrale aansturing de juiste stofzuigers en bananen op onze markten terechtkomen. Wat ook maar uw rotsvaste overtuigingen zijn: stop met dat machteloze gemopper op mensen die anders tegen de zaken aankijken. U bent toch zo ‘hoog opgeleid’? Kijk dan ook eens kritisch naar de eigen feiten. We spreken elkaar vast snel weer – bij het debat over een NEXIT bijvoorbeeld. We verheugen ons.”

Hoge opkomst verwacht

Het lijkt erop dat de Britten massaal zijn gaan stemmen. In Schotland meldt de chief counting officer dat daar de opkomst boven de 70 procent zal liggen.

Twitter avatar severincarrell Severin Carrell Mary Pitcaithly, Scotland's chief returning officer, predicts an #EUref turnout there of 70-80%: voting "steady" https://t.co/QcS7gExa9f

En dan wordt het weer spannend:

Twitter avatar paul1kirby Paul Kirby The #Brexit vote will come down to turnout. Brilliant infographic from @mattsmithetc https://t.co/2hm2Df3irP

Hoe lager de opkomst, hoe groter de kans het pro-Brexit-kamp wint. Komt de opkomst boven de 50 procent, dan wordt de kans groter dan Blijven wint. Maar komt de opkomst boven de 75 procent, dan wordt de kans dat Brexit wint weer groter.

De uitleg: bij een lage opkomst gaan diegenen stemmen die dit thema héél belangrijk vinden – de Brexiteers en UKIP-stemmers – en diegenen die het als plicht zien, 65-plussers dus. En die blijken volgens allerlei peilingen het meest voorstander van een Brexit te zijn.

Bij een opkomst van boven de 50 procent (vergelijkbaar met Lagerhuisverkiezingen), komen ook de veertig- en vijftig-plussers opdagen, het werkende deel van de bevolking dus, en is de kans groter dat jongeren gaan stemmen – belangrijk voor het Blijven-kamp omdat jongeren pro-Europeser zijn.
Bij een opkomst van boven de 75 procent (vergelijkbaar met het Schotse referendum) is het enthousiasme zo groot dat ook groepen die normaal nooit gaan stemmen, dat nu wel doen. En juist in die groepen is de scepsis over de EU weer groot.

Vote Leave, de officiële pro-Brexit-campagnegroep, is kennelijk zo zenuwachtig over een hoge opkomst in pro-Blijven-gebieden Londen en Schotland, dat de achterban begin deze middag werd opgroepen ook vooral te gaan stemmen.

Twitter avatar GraemeDemianyk Graeme Demianyk Vote Leave fearing London and Scotland will swing it for Remain. "Heartlands" urged to stop them https://t.co/Xpx69xWful

Grote verdeeldheid in universiteitsstad Oxford

Op straat in de oude academiestad Oxford gaan de voor- en tegenstemmen gelijk op, zo merkt NRC-redacteur Floris van Straaten. Vooral oudere inwoners zijn voorstander van een Brexit. Volgens een 72-jarige man konden de Britten zich honderden jaren uitstekend zelf besturen, "waarom zou dat nu dan niet meer kunnen?". Eraan toevoegend: "De EU is bovendien ook steeds meer verduitst.”

De 29-jarige Tomy Watson, financieel analist bij een hedge fund, ziet dat geheel anders:

"Dit is een tijd van mondiale problemen die alleen mondiaal kunnen worden opgelost en de EU helpt”

Waar bij oudere Britten vooral de angst leeft voor teveel immigranten, zien veel jongeren vooral bekrompenheid bij de kiezers die alle problemen afwentelen op de toestroom van immigranten. Volgens Watson heeft het Verenigd Koninkrijk veel van de problemen aan zichzelf te wijten.

Lees hier de reportage van Floris van Straaten: In Oxford stemmen de ouderen voor Brexit, en de jongeren tegen

Cartoonisten over Brexit

Volgens politiek cartoonist Tom Janssen van dagblad Trouw verandert de uitslag van het referendum weinig aan de zeer 'gehavende' Europese Unie.

The EU with or without Britain. Cartoon by Tom Janssen, The Netherlands. #iVoted #BrexitOrNot #referendum pic.twitter.com/vr0EymGZDR

— Global Cartoons (@globalcartoons) June 23, 2016

Meer cartoonisten hebben zich uitgelaten over het referendum:

If Britain closes its doors. By Switzerland's @PatChappatte #Brexit #EURef #VoteIn #IVoteLeave #EUreferendum pic.twitter.com/wyKKYkFqo3

— Global Cartoons (@globalcartoons) June 23, 2016

What's in store for the EU of Britain does leave. By Pavel Constantin of Romania. #brexit #VoteLeave #EURef pic.twitter.com/gAgymXTWtT

— Global Cartoons (@globalcartoons) June 22, 2016

The passion of Brexit-ers. Cartoon by Marian Kemensky, Slovakia/Austria. #Brexit #LeaveEU #Remain pic.twitter.com/nrHe2XSEvr

— Global Cartoons (@globalcartoons) June 22, 2016

Financiële markten rotsvast vertrouwen in 'remain'

De financiële markten in Europa lijken er een rotsvast vertrouwen in te hebben dat de Britten bij de EU blijven. De beurzen in Londen, Amsterdam, Parijs en Frankfurt slote donderdag allen in de plus.

De Amsterdamse AEX-index boekte een winst van van 1,95 procent en steeg naar een stand van bijna 450 punten. Ook de Britse financiële wereld lijkt vertrouwen te hebben in een Bremain: de FTSE 100, de belangrijkste graadmeter van de beurs in Londen, klom naar 6338 punten (plus 1,23 procent), de hoogste slotstand in bijna twee maanden tijd. De belangrijkste indices in Frankfurt en Parijs eindigden vandaag ook met een plus tussen de 1 en 2 procent.

London Stock Exchange Update: #FTSE 100 closes at 6,338.1, up 1.23% https://t.co/JS5QrnJKGd

— LondonStockExchange (@LSEplc) June 23, 2016

Angst over een mogelijke Brexit leidde eerder nog tot onrust op de beurzen. De laatste dagen lijkt het juist weer wat rustiger te worden op de financiële markten, een indicatie dat het vertrouwen in een Brits nee tegen uittreding groeit. De wisselkoers van de Britse pond bereikte met een waarde van 1,48 Amerikaanse dollar donderdagmiddag zelfs de hoogste stand van het jaar.

Britten van Zuid-Aziatische afkomst vooral tegen Brexit

Britten van Indische orgine, met 1,2 miljoen mensen de grootste etnische gemeenschap in het Verenigd Koninkrijk, zijn vooral tegenstander van een Brexit. Dat meldt de Indiase onlinekrant Mint.

Uit een verkiezingstudie voorafgaand het referendum blijkt dat 51,7 procent van hen voorstander zijn van een 'remain', terwijl 27,4 procent stemmen voor een Brexit. Maar nog een behoorlijk groot percentage, 16,8 procent, weet nog niet wat ze gaan stemmen. Deze laatste groep zal waarschijnlijk dan ook de doorslag geven.

Ook bij andere etnische gemeenschappen uit Zuidoost-Azië is een voorkeur zichtbaar voor blijven binnen de EU. Onder Britse inwoners van Pakistaanse afkomst is 56 procent voor 'remain' en 26 % voor het verlaten van de EU, bij mensen afkomstig uit Bangladesh is de verhouding 42 procent 'remain' en 17 procent Brexit.

Het is dan ook niet vreemd dat politici uit deze gemeenschappen verschillende campagne's voeren. Zo is de Britse minister van Werkgelegenheid, Priti Patel, een groot voorstander van een Brexit - "door de enorme hoeveelheid aan migranten spreekt 1 op de 5 Britse kinderen nog maar de Engelse taal"- terwijl belangrijke parlementsleden als Keith Vaz en Virendra Sharma zich duidelijk uitspreken voor een 'remain'.

Handige video over belangrijkste ontwikkelingen Brexit

Wat kunnen we vanavond en vannacht precies verwachten? De Britse krant The Guardian maakte een handige video met de belangrijkste ontwikkelingen tijdens het historische referendum over een mogelijke Brexit.

De stembureaus sluiten vanavond om 23.00 (Nederlandse tijd), daarna worden de stembiljetten in alle 382 regio's geteld en om 01.30 komt naar verwachting de eerste resultaten binnen uit de pro-Brexit stad Sunderland (tenminste als we de peilingen en de demografie van de stad mogen geloven).

De meeste stemmen voor 'remain' komen uit Schotland, hoofdstad Londen en de universiteitssteden Oxford en Cambridge. Om 05.00 zal het duidelijk zijn hoeveel Britten hebben gestemd (een laag opkomstpercentage betekent waarschijnlijk een Brexit) en een uur later komen de uitslagen binnen uit de grote steden Londen, Manchester, Liverpool, Birmingham en Glasgow. Dan kan er een goede inschatting worden gemaakt van de definitieve uitslag. Deze wordt vrijdagochtend in Manchester bekendgemaakt.

How are the #euref votes counted? What are the key regions and when will we know the results?https://t.co/VfzCWn7xus

— The Guardian (@guardian) 23 juni 2016

Bewuste misleiding Britse kiezers?

Volgens de 'Vote Leave' campagne proberen de tegenstanders van het Brexit-kamp op schandalige wijze de Britten te misleiden. Op Twitter gaat afbeelding rond met de tekst dat vanwege de hoge opkomst de voorstanders van een Brexit pas komende vrijdag moeten gaan stemmen.

ATTN: This image is a SCAM that has been set up by the 'IN' campaign. You need to #Voteleave today pic.twitter.com/Kq14R1rT2D

— Vote Leave (@vote_leave) 23 juni 2016

Merkel wil dinsdag bijeenkomst toekomst EU

Of de Britten nou besluiten om in de EU te blijven of niet, volgens de Duitse bondskandselier Angela Merkel is een bijeenkomst over de toekomst van de EU hard nodig. De vergadering van de Europese regeringsleiders zou volgende week dinsdag al moeten plaatsvinden. De bondskanselier benadrukte nogmaals dat ze hoopt op een Bremain.

“Natuurlijk hopen we op een besluit waarbij de burger van Groot-Brittannië deel blijven uitmaken van de Europese Unie.”

3 miljoen stemloze migranten in de VK

De mogelijke Brexit beïnvloedt ook de ongeveer drie miljoen migranten die in het Verenigd Koninkrijk wonen. Zij hebben geen stem in het referendum, terwijl de Brexit campagne voor een groot gedeelte over hen gaat. VK zou overspoelen door migranten en een Brexit zou hier een einde aan maken. Dit soort taal is voor de ongeveer drie miljoen EU-migranten die wonen en werken in het Verenigd Koninkrijk een hard gelag. Ze worden "veracht en zijn stemloos", zo schrijft de uit Polen afkomstige journalist Jakub Krupa in The Guardian.

De Poolse migranten zijn volgens Krupa niet allemaal eurofielen, zij pleiten net als de Britten voor hervormingen van de EU en willen restricties voor nieuwkomers maar zien ook de voordelen in van het vrije verkeer van personen binnen de EU. Voor nu is het vooral lijdzaam afwachten wat de Britten besluiten in het stemhokje.

"For now, many have decided – in a truly British way – to “keep calm and carry on”, hoping for a strong remain vote that would end some of these discussions. Others hope that the government – and given their tax residence, it is also their government in a way – will finally speak up, acknowledging their importance to society."

Maar zo besluit Krupa in zijn opiniestuk, de Britten moet wel beseffen dat bij een Brexit niet alleen de laagopgeleide en overlastveroorzakende migranten niet meer welkom zijn in het Verenigd Koninkrijk, maar dat ook de hoogopgeleide migranten wegblijven.

"However, if Britain pulls out primarily because of a xenophobic and economically simplified assessment of immigration, do not expect the “highly-skilled professionals” to want to stay either."

Toen en nu

Interessante tweet van @FergusMMurray die een kaart van de uitslag uit 1975 (toen de Britten ook een referendum hielden over hun lidmaatschap van wat toen de Europese Economische Gemeenschap heette) en een kaart die gemaakt werd door politieke wetenschappers van de London School of Economics die op basis van gegevens van opiniepeiler YouGov keken wat de pro-Brexit regio's waren. Wat blijkt: waar men toen 'ja' zei, lijkt men nu 'nee' te gaan zeggen.

Twitter avatar FergusMMurray Fergus Murray #EURef 2 maps -1975Ref + Leave preferences -1st via @GoodwinMJ-2nd via @LSEpoliticsblog at https://t.co/N86Th7Hzp5 https://t.co/qa7Pk546az

Eigen pennen gaan mee naar stemhokje

Onze correspondent Titia Ketelaar schreef deze week dat veel Britten de experts niet vertrouwen.
Heel wat kiezers vertrouwen de overheid evenmin, zo merkt een journalist van The Guardian.
Ze nemen hun eigen pennen mee naar het stemhokje. Klaarblijkelijk uit angst voor het uitgummen van het kruisje – bij Remain of bij Leave – op het stembiljet.

Twitter avatar GdnPolitics Guardian politics Lots of people are bringing pens to the #referendum polling booths today https://t.co/WMptIQ4vjf #usepens https://t.co/q1fE4568gr

Thatchers trui te koop

thatcher Blijvers laten graag een foto zien van Margaret Thatcher tijdens het referendum van 1975, toen de Britten ook al stemden over hun lidmaatschap van wat toen de Europese Economische Gemeenschap heette.

In de jaren tachtig, en zeker na haar pensioen, zou ze steeds meer kritiek krijgen op de EU. Maar in 1975 voerde campagne vóór lidmaatschap:

"Britain does not dream of some cosy, isolated existence on the fringes of the European Community. Our destiny is in Europe"

Die beroemde vlaggentrui is door twee Londense ontwerpers nu nagemaakt, en te koop.

Twitter avatar EllieJPrice Ellie Price No bias intended with this 1975 referendum replica jumper Thatcher wore. Only bias towards how awesome it is. https://t.co/o8jVLQaHSv

De Brexit tattooshop

"It's your choice, but its permanent". Met deze satarische verwijzing naar een Brexit heeft de 'remain' campagne voor een dag een pop-up tattooshop geopend in Londen. Inwoners kunnen daar gratis een Brexit tattoo zetten, maar eenmaal geplaatst is die permanent. Dus denk na voordat je die beslissing maakt, aldus de pro-EU campagne.

Foto Justin Tallis/ AFP

Foto Justin Tallis/ AFP

Peiling: Remain loopt uit, nu op 52%

Peilingsbureau What UK Thinks past z'n poll of polls nog één keer aan. 'Remain' staat nu op 52%, doordat de meest recente peiling van Populus een voorsprong van tien procentpunt voor het blijven-kamp voorspelt. Voor de duidelijkheid: het gaat hierbij niet om exit polls vandaag (die zijn er niet), maar om telefonische of online enquêtes die tot vandaag zijn gehouden.

Het gewogen gemiddelde wordt nu:

Today's @PopulusPolls #euref poll moves our Poll of Polls to Remain 52 (+1), Leave 48 (-1). 2/6 phone. https://t.co/juaJun47Yb

— What UK Thinks: EU (@whatukthinks) June 23, 2016

Effect 'remain' op anti-EU stemming rest Europa

Betekent een eventuele winst van Remain dat de anti-EU stemming in de rest van Europa momentum verliest? Waarschijnlijk niet. Hoewel een domino-effect, met referenda in andere EU-landen voorlopig uit zou blijven, is de voedingsbodem nog steeds rijk. Hier een aardige grafiek van zakenbank Morgan Stanley, via Business Insider. Hij laat zien dat ´populistische´ partijen, zowel aan de linker- als aan de rechterzijde van het politieke spectrum, de wind in de zeilen hebben.

Brexit1

Duitse staatsleningen wijzen op 'remain'

Er zijn meer windvaantjes op de financiële markten, die aangeven hoe de hazen vandaag lopen. Belangrijk om te volgen zijn Duitse staatsleningen. Beleggers beschouwen ze als de meest veilige manier om hun geld te stallen in tijden van onheil. Zij drijven dan door hun aankopen de koers op, en daardoor gaat het effectieve rendement op die staatsleningen (de ´rente´) omlaag. Maar vandaag stijgt deze rente juist sterk, en dus daalt de koers. Dat betekent dat vluchtgedrag kennelijk niet nodig is, en wijst op een zege voor ‘remain’. Maar zoals altijd: de financiële markten kunnen er ook volledig naast zitten.

Dit is de effectieve rente op de tienjarige Duitse staatslening:

Duitse leningen

Beeld ter illustratie. Foto Toby Melville/Reuters

Muzieklijst Britse ambassade Brussel

Nog een playlist voor deze dag. De Britse ambassade in Brussel heeft vanavond een besloten feestje, maar de muziekkeuze lekte uit naar de website EurActiv. Gedraaid wordt onder meer - ja daar zijn ze weer - The Final Countdown van Europe, en Should I Stay or Should I Go van The Clash.

Maar ook: Looking for Freedom van David Hasselhoff, onlosmakelijk verbonden met de Val van de Muur, de hereniging van Oost- en West-Duitsland en de beëindiging van de Koude Oorlog.

Betfair schat kans blijven in op 88 procent

Gokaanbieder Betfair schat de kans voor blijven op dit moment op bijna 90 procent.

Twitter avatar naomitotten naomi totten £1m traded in last half hour #Remain now an 88.4% chance #Brexit out to 8.2 on @BetfairExchange #EUref https://t.co/89EOFaddOj

Als je 1 pond inlegt op blijven, krijg je 'slechts' 13 pence winst. Mocht het toch tot een Brexit komen, dan is je winst op 1 pond inzet 7 pond.

Veel bookmakers laten hun quotes meebewegen met die op Betfair, omdat deze veruit de grootste markt behelst. Betfair is een marktplaats voor weddenschappen waar gokkers zowel aanbieder als afnemer kunnen zijn. Er is op dit moment bijna 60 miljoen pond ingezet op wel of niet een Brexit. Op de financiële markten wordt ook juist weer gekeken naar de gokmarkten.

De grootste weddenschap die tot nu is geplaatst is volgens Betfair 315.000 pond, en dat geld is ingezet op blijven.

Twitter avatar BetfairExchange Betfair Exchange #EUreferendum The biggest bet placed so far is £315k on a vote to #Remain. https://t.co/29FtEzqGgT

Markten gaan uit van winst Remain-kamp

Op de financiële markten wordt rekening gehouden met een overwinning voor het Remain-kamp, al is de handel erg springerig. De koers van het pond tegenover de dollar, een van de belangrijkste maatstaven voor de uitslag, klom vanmorgen met 1,2 procent tot 1,49 dollar per pond. Vorige week, vlak voor de moord op parlementslid Jo Cox, was dat nog maar 1,40. Ook de aandelenmarkten zijn wat hoger, met een winst van 1,4 procent voor de Britse FTSE-100 index, en een stijging van 2,2 procent voor de Europabrede Eurostoxx-index.

Het publiceren van de resultaten van exitpolls is vandaag niet toegestaan. Er bestaat een sterk vermoeden dat grote financiële instellingen en beleggingsfondsen in de City hun eigen exitpolls hebben georganiseerd, om zo eerder op de hoogte te zijn van de uitslag van het referendum. Vandaar dat aan de financiële markten, waarop zij handelen, vandaag een voorspellende waarde wordt toegekend. Een aansterkende beurs en een hogere koers van het pond worden gezien als tekenen dat het remain-kamp aan de winnende hand is.

Dit is de koers van het pond tegenover de dollar:

Referendum-playlist op Spotify

Deze dag van het Britse referendum is misschien een goed moment om de mixtape die NRC-redacteur Peter Zantingh een tijdje terug voor Perfects.nl maakte nog eens aan te zetten. Zeventien liedjes, elk met de naam van een Europese stad als titel. "Om ons prachtige continent bij elkaar te houden, want we hebben nogal wat te verduren", aldus Zantingh

Twitter avatar pzantingh Peter Zantingh Soundtrack voor vandaag (eerder gemaakt voor @perfectsnl): 17 liedjes over Europese steden #brexit https://t.co/Co0a6SIoDN

Lees hier hoe de playlist van Zantingh tot stand kwam. Luister de lijst via Spotify of hieronder:

Turkije overweegt referendum bij Brexit

Als de Britten besluiten de Europese Unie te verlaten, dan gaat Turkije wellicht een referendum organiseren over de vraag of het moet doorgaan met de onderhandelingen over toetredingen tot de EU. Dat heeft de Turkse president Recep Tayyip Erdogan donderdag gesuggereerd in een toespraak bij een iftar, de maaltijd waarmee de vasten wordt gebroken tijdens de ramadan, meldt de Turkse krant Hurriyet.

Erdogan haalde in de toespraak hard uit naar de manier waarop de EU Turkije behandelt. Hij zei dat Turkije al in 1963 lidmaatschap is beloofd, maar dat er in de 53 tussenliggende jaren niets is gebeurd. ,"Waarom traineren jullie de boel”, vroeg hij retorisch. Volgens hem wil de EU Turkije gewoon niet accepteren als lid omdat het een ,"land met een moslimmeerderheid” is.

Tot woede van Ankara wordt de mogelijke toetreding van Turkije in het referendum over de Brexit gebruikt door het jakamp om kiezers af te schrikken. Om dit argument onderuit te halen, zei de Britse premier Cameron tijdens de campagne dat Turks lidmaatschap ,"niet in de verste verte aan de orde” is en dat het niet zal gebeuren tot het jaar 3000. De Engelstalige editie van de Turkse pro-regeringskrant Sabah kopte vanochtend: ,"Turks furious at racist attacks by Brexiters, hope UK votes to remain."

Twitter avatar DailySabah DAILY SABAH Turks furious at racist attacks by Brexiters, hope UK votes to remain | Today's Front Page https://t.co/DMtLgmNxYR https://t.co/x9LrlCrAmZ

Honden- en kattenplaatjes inzet bij campagne

Dat social mediagebruikers van katten- en hondenplaatjes houden, is bij iedereen met een Facebook- of Twitteraccount wel bekend. Maar huisdieren zijn nu op Twitter onder Britten ook inzet geworden van de campagne voor of tegen een Brexit.

De hashtag #dogsatpollingstation ging trending:

Twitter avatar NathanJGower Nathan Gower My mum is openly displaying her preference: #dogsatpollingstations https://t.co/o2iRd1fXjJ

Twitter avatar mrjohnofarrell John O'Farrell You're not supposed to try and influence voters outside polling stations. I keep telling her. #dogsatpollingstations https://t.co/Q67fUCEhiu

Twitter avatar tftcomedy Ten Feet Tall Comedy Best hashtag of the day so far #dogsatpollingstations Not sure what breed this is.... https://t.co/hYdFyhnubj

Dat is nog vrij neutraal. Daarnaast waren er ook baasjes die wilden laten zien dat hun huisdier voor dan wel tegen een Brexit was:

Twitter avatar DanHannanMEP Daniel Hannan I asked @RealGrumpyCat what she thought of #CatsAgainstBrexit. She wasn't impressed. https://t.co/Gb4Sj2UGr5

Twitter avatar CharlotteA0101 Charlotte If you're still sat on the fence, look at this cute face, how can you resist? #VoteLeave @vote_leave #DogsforBrexit https://t.co/niH2b4pwuA


Live vraag- en antwoordsessie met onze correspondent

Het Britse referendum heeft de afgelopen weken flink wat vragen opgeroepen. Wat drijft het Brexit-kamp? En wie willen er blijven? En wat zou een Brexit eigenlijk voor Nederland betekenen?

Titia Ketelaar, NRC-correspondent in Londen, gaf via Facebook antwoord op enkele vragen van lezers. Kijk hier de vraag- en antwoordsessie terug.

Lichte voorsprong voor 'remain'

Gezaghebbend peilinginstituut What UK Thinks heeft zijn poll of polls bijgesteld. 'Bremain' staat nu weer op voorsprong:

Chat met een Brexiteer

In een chatgesprek legt een fervente Brexiteer uit waarom de Britten vandaag voor een Brexit zouden moeten stemmen. "We houden van jullie kaas, wijn en auto’s. Maar van alle regels uit Brussel hebben we genoeg."

Britse popsterren roepen op: stem 'remain'

Muzieksite Pitchfork zette de stemadviezen van Britse popartiesten op een rijtje, en komt tot de conclusie: 100 procent van hen is tegen een Brexit.

I'm voting to remain. #StrongerInEurope

Een foto die is geplaatst door Elton John (@eltonjohn) op

Blijven is keuze van het hoofd, Brexit is een keuze van het hart

Waarom stemmen Britten voor 'remain' of 'leave'? Correspondent Titia Ketelaar zet de argumenten van beide kampen uiteen.

Boris Johnson twijfelde vreselijk

Wat al werd vermoed, blijkt te kloppen: Boris Johnson, een van de voormannen van het pro-Brexit-kamp twijfelde dusdanig over zijn keuze dat hij twee columns schreef. Eén waarin hij de Britten opriep lid te Blijven van de EU, één voor Brexit.

I’ll tell you what the second article said. What it said was that, actually, irrespective of my objectives to the way the EU was going, in order to support my party and the Prime Minister it would be better to stay in. In the end that wasn’t a good enough reason.”

Zijn column in de Daily Telegraph waarin hij aankondigde voor Brexit te zijn, was een van de keerpunten in de campagne. Met zijn steun kreeg Vote Leave, de officiële Brexit-campagnegroep, een gezicht.

Ook Den Haag houdt referendum in de gaten

Ook in politiek Den Haag wordt donderdag met spanning gekeken naar het verloop van het 'Brexit'-referendum. Alle grote partijen, op de PVV na, hopen dat het Verenigd Koninkrijk lid blijft van de Europese Unie. Bij een stem voor 'Leave' raakt Nederland zijn meest gelijkgezinde bondgenoot in Europa kwijt, schreef onze parlementair redacteur Mark Kranenburg deze week:

"En dan is er meer aan de orde dan het verliezen van een medestrijder voor vrijhandel. Dan gaat het om identiteit en de toekomstige positie van Nederland binnen de EU."

De mentale verbondenheid tussen Nederland en het Verenigd Koninkrijk; het is een houding waar een uitgesproken anglofiel als premier Rutte graag naar verwijst. Hij zei vrijdag:

"We houden genuinely van de Britten. Wij zijn een zeevarend land, zij zijn het. Wij willen allebei handel drijven, dat verbindt. Er zijn niet zoveel landen in Europa die zo sterk gericht zijn op welvaartsvergroting."

Op Twitter houden Nederlandse politici zich deze donderdag voorlopig relatief stil. Behalve PVV-leider Wilders, die de Britten aanmoedigt voor 'Leave' te kiezen en zo "geschiedenis te schrijven":

Twitter avatar geertwilderspvv Geert Wilders Britain, today you can make history! Independence Day. #Brexit https://t.co/cCecLxTDWO

D66-Kamerlid Verhoeven zegt dat de EU bij een eventuele Brexit "direct moet opereren", waarmee hij bedoeld dat de uittreding van het VK snel geregeld moet worden:

Twitter avatar KeesVee Kees Verhoeven Een historische dag. Ik hoop van harte dat de Britten bij de EU blijven. Zo niet: geen etterende wond maar direct opereren. #bremain #brexit

Battersea stemt 'remain'

BNR-verslaggever Anke Truijen was vanochtend in de Londense wijk Battersea, waar de opkomst ondanks de regen hoog was. De meeste mensen leken 'Blijven' te stemmen:

Twitter avatar AnkeTruijen Anke Truijen Waar is de Britse twijfelkont? Niet hier. 11% @BNR @BNRdewereld #Brexit https://t.co/LHyIFc132U

Laatste peiling: Brexit en Bremain op gelijke hoogte

De laatste peilingen: Brexit en Remain liggen weer op gelijke hoogte, op de dag van het referendum.

Corbyn stemt ook

Ook Labour-leider Jeremy Corbyn heeft zijn stem uitgebracht. De partijleider stemde tevens voor het behouden van het Britse EU-lidmaatschap:

Twitter avatar jeremycorbyn Jeremy Corbyn MP I've just voted to Remain. The EU provides the best framework to meet the challenges of our time #LabourInForBritain https://t.co/tzhvyBbLsY

Volgens Corbyn is de Europese Unie het beste samenwerkingsverband om de hedendaagse uitdagingen het hoofd te bieden. Hij riep zijn aanhang op 'Blijven' te stemmen om werkgelegenheid en arbeidersrechten te beschermen. Eerder op de dag gaf Corbyn een toespraak:

Twitter avatar jeremycorbyn Jeremy Corbyn MP Vote remain for jobs, for workers' rights & for our NHS #LabourInForBritain #EUref https://t.co/YzeWLBfyay

Cameron brengt stemt uit

De Britse premier David Cameron heeft zijn stem uitgebracht voor het referendum. Samen met zijn vrouw Samantha bezocht de regeringsleider een stembureau in Londen. Cameron heeft aangegeven voor het behoud van het Britse EU-lidmaatschap te stemmen.

Foto Alastair Grant / AP

Foto Alastair Grant / AP

Vanmorgen riep Cameron stemgerechtigden nogmaals op voor 'Remain' te stemmen, "zodat onze kinderen en kleinkinderen en betere toekomst krijgen".

Twitter avatar David_Cameron David Cameron Vote Remain - so that our children and grandchildren have a brighter future.

Bild: als Britten in EU blijven, erkennen Duitsers Wembley-goal uit 1966

Een gulle handreiking van de Duitse boulevardkrant Bild vandaag. Niet alleen zullen de Duitsers op het strand bedjes en handdoeken voor de Britten reserveren als zij voor het behoud van het EU-lidmaatschap stemmen. De Duitsers zullen zelfs erkennen dat het "Wembley-goal" uit de WK-finale van 1966 geldig was.

Twitter avatar rowbar Rowan Barnett Germans will reserve sunbeds for Brits w their towels AND admit 1966 goal was legit say @BILD, if UK votes #remain! https://t.co/ReqvngyNzp

In 1966 stonden West-Duitsland en Engeland in de WK-finale tegenover elkaar in het Londense Wembley-stadion. Na 90 minuten speeltijd, stond het scorebord op 2-2 en moest er dus worden verlengd. In de 11e minuut van de verlenging passte Alan Ball de bal naar Geoff Hurst, die op doel schoot. De bal ketste op de onderkant van de lat, kwam op de doellijn terecht en werd weggewerkt door de West-Duitse verdediging.

Arbiter Gottfried Dienst kon niet zien of er gescoord was en keek grensrechter Tofiq Bahramov aan. De heren spraken elkaars taal niet en moesten dus non-verbaal communiceren. Uiteindelijk werd besloten om het doelpunt goed te keuren. Sindsdien woedt er onder fans en analisten een discussie over of het nou een goal was of niet.

Hoe werken EU-lidstaten samen?

Als de Britten de EU verlaten, zullen ze nieuwe banden moeten smeden met het buitenland. Ian Bremmer, politiek wetenschapper aan de NYU twitterde een infographic met daarin de verschillende vormen van samenwerking zoals die nu in Europa bestaan.

Twitter avatar ianbremmer ian bremmer What Europe looks like today, June 23 2016. https://t.co/YWU3MjZqat

Beurshandel in teken referendum Brexit

De beurshandel in Europa is donderdag hoger begonnen. De handel wordt donderdag, maar zeker ook vrijdag, geheel overschaduwd door het referendum over het Britse lidmaatschap van de Europese Unie. Beleggers zullen voorzichtig blijven totdat er duidelijkheid is over de uitslag.

De AEX-index in Amsterdam stond kort na de openingsbel 0,7 procent hoger op 444,13 punten. De MidKap won 0,2 procent tot 640,36 punten. De graadmeters in Frankfurt, Parijs en Londen stonden tot 0,7 procent hoger.

Volgens peilingen is er een meerderheid voor het blijven van de Britten in de EU, al is de uitslag erg lastig te voorspellen. De vrees voor een brexit leidde eerder tot grote onrust op de aandelenmarkten, maar een wegebbende angst voor een Brits vertrek uit de EU zorgde deze week juist voor koersstijgingen.

(ANP)

Australische premier roept Britten op voor Blijven te stemmen

In navolging van Barack Obama, Jean-Claude Juncker en Mark Rutte heeft donderdag de Australische premier Malcolm Turnbull de Britten opgeroepen om vandaag vóór het behoud van hun EU-lidmaatschap te stemmen. Dat meldt persbureau Reuters.

Turnbull waarschuwde voor de grote gevolgen die een Brexit voor de wereldeconomie zou hebben:

"Het (een Brits vertrek uit de EU, red.) zou een zeer grote schok zijn, daar is geen twijfel over mogelijk (...) Er zullen uiteraard pogingen worden ondernomen om ervoor te zorgen dat de gevolgen van die schok tot een minimum worden beperkt."

Minister van Buitenlandse Zaken Julie Bishop sloot zich bij de oproep van de premier aan. Zij zei dat het in "het nationale belang is van een een sterk Groot-Brittannië, een onmisbare vriend en bondgenoot van ons, om in de Europese Unie te blijven".

De soundtrack van deze dag

Wat is de soundtrack voor deze historische dag voor Europa? Verschillende playlists circuleren op sociale media. Bij vrijwel iedereen te vinden: The Final Countdown van Europe.

En natuurlijk The Clash, Should I Stay or Go

Slugger O’Toole, een nieuwssite uit Noord-Ierland, vervolgt zijn – evenwichtig tussen Blijven en Brexit verdeelde - lijst op YouTube met onder andere Non, Je ne regrette rien van Edith Piaf en One van U2

Op Spotify vind je Greg Foxsmith’ lijst met Europa Geht Durch Mich van Manic Street Preachers en een stukje uit de V-Day-toespraak van Winston Churchill

MarketWatch, een website voor investeerders, komt met Love Will Tear Us Apart van Joy Division en Say Hello, Wave Goodbye van Soft Cell

En de Française Fabienne HB (Lost in London) komt met Together We are Stronger van Patrick Duffy en Mireille Mathieu.


La Brexit playlist

Wat kunnen we vandaag verwachten

8.00 (Nederlandse tijd): stembussen open
Vanaf dan berichten de omroepen vooral over het weer. Alles dat de uitkomst zou kunnen beïnvloeden, wordt vermeden. Op sociale media zal de strijd de hele dag nog wel doorgaan.

22.00: stembussen Gibraltar sluiten
Maar geteld wordt pas wanneer ook de stembussen in het VK zijn gesloten.

23.00: stembussen sluiten
Er komen géén exitpolls. BBC, Sky en ITV die normaal de kosten delen, vinden het te duur. Want in tegenstelling tot bij verkiezingen, waar een zesde van de Britse kiesdistricten uitmaakt wie er wint, tellen nu alle 650 kiesdistricten. Plus: er is geen vergelijkingsmateriaal. Bij verkiezingen weet je wat een district vier jaar eerder stemde, en of er dus een ‘swing’ is. Nu niet.

1.00: de eerste uitslagen
De ‘Schiermonnikoog’ van het VK is Sunderland. Maar de uitslag daar zegt weinig. Sunderland leunt Brexit. Pas als Blijven hier ruim wint, dan kan het Blijven-kamp voorzichtig – heel voorzichtig – hopen. Andersom geldt dat voor de eerste Noord-Ierse districten en de Isles of Scilly (1.700 kiezers). Als Brexit daar wint, dan mogen de vertrekkers hopen.

2.00: Brexit kan nu gaan voorlopen: de uitslag in een hele bups aan Brexit-leunende steden als Swindon, Basildon, Hartlepool en Salford wordt verwacht.

3.00: Maar een uur later is Schotland aan de buurt, en Westminster (de gemeente rond het parlement). Vermoedelijk zal Blijven dan weer oplopen

4.30: Nu wordt het opletten, de meeste uitslagen komen binnen. Let op Lancaster, het Britse gemiddelde – welke kant leunt de gemeente? Universiteitssteden als Oxford, Durham, en Cambridge zouden Blijven moeten stemmen, wil het VK in de EU stemmen. En East Anglia moet overtuigend Brexit stemmen voor een vertrek. Birmingham is een grote, met 700.000 kiezers.

6.00: Londen is geteld – als er een duidelijke voorsprong is, zal een van de omroepen het aandurven een winnaar te noemen. Bij het Schotse referendum twee jaar geleden was het rond deze tijd zo duidelijk, dat Yes zijn verlies erkende.

Als het nek-aan-nek is, wordt het spannend. Working class-Labourgebieden rond Manchester moeten nog komen, en stemmen die Brexit? Maar ook bijvoorbeeld de Highland Council in Schotland (waar de kiezers over 2,6 miljoen hectare zijn verspreid) moet nog geteld, en is het daar Blijven?

10.00?: Als het echt spannend is, is het wachten op het verlossende woord van de Chief Counting Officer in Manchester.

Wat doet regen met de opkomst?

Het regent en onweert hier in Londen, en niet zo’n beetje ook. Gaat dat invloed hebben op de opkomst?

Drie sociologen van de Nijmeegse Radboud Universiteit stelden in 2011 dat die invloed gering was (op de Nederlandse kiezer). Per 10 millimeter regen neemt de opkomst af met 0,4 procent. De resultaten sloten aan bij een grootschalige Amerikaanse studie uit 2007.

Met name laagbetaalden en links-georiënteerden, die vaker met het openbaar vervoer naar het stemlokaal reizen, laten het er bij slecht weer eerder bij zitten, zo een redenering. Doorgetrokken naar dit Britse referendum zou dat impact hebben op Labour-stemmers (verdeeld) en working class-kiezers (overwegend Brexit). De stembussen sluiten om 22 uur lokale tijd.

Stembussen geopend in Verenigd Koninkrijk

De stembureaus in het Verenigd Koninkrijk zijn geopend. Van 08.00 tot 23.00 uur Nederlandse tijd kan er gestemd worden. Tussentijdse peilingen zijn verboden en er worden ook geen exitpolls gepubliceerd.

Foto Stefan Wermuth / Reuters

Foto Stefan Wermuth / Reuters

De voorpagina's van de Britse ochtendkranten

Keurig volgens traditie hebben de Britse ochtendkranten op de dag van het referendum schreeuwerige, soms zelfs apocalyptisch ogende voorpagina's. Terwijl de Daily Express in zijn grootst mogelijke chocoladeletters VOTE LEAVE TODAY kopt, opent de Daily Mirror juist met een oproep om voor Blijven te stemmen - met een bodemloze put op de achtergrond. BBC-redacteur Nick Sutton verzamelde een aantal kranten:

Op de economiepagina van The Times waarschuwen Londense banken hun klanten om zich voor te bereiden op de chaos die een Brexit met zich mee zal brengen:

Twitter avatar suttonnick Nick Sutton Thursday's Times Business: City banks tell clients to prepare for Brexit chaos #Tomorrowspaperstoday #EUref https://t.co/n9GPBPuDo5

En de Scottish Daily Mail opent met de bewering dat Schotland de sleutel in handen heeft tot een eventuele Brexit:

Twitter avatar suttonnick Nick Sutton Thursday's Scottish Daily Mail: Scotland holds key to Brexit #Tomorrowspaperstoday #bbcpapers #euref https://t.co/xdrDWWH3Pq

Cameron bedankt campagneteam

Aan de vooravond van het referendum heeft de Britse premier David Cameron het team dat campagne voerde voor 'Bremain' (Blijven) bedankt. De regeringsleider is tegen een Brexit.

Twitter avatar David_Cameron David Cameron I'm proud of everyone at @StrongerIn. They have fought a great campaign. The UK has a great future if we #VoteRemain tomorrow.

Koers Brits pond in de lift

Vlak voor het openen van de stembussen lijken de markten vertrouwen te hebben in de Britse munt. Woensdagavond laat bereikte het pond zijn hoogste koers ten opzichte van de dollar in zes maanden tijd. Die stijging kwam nadat twee peilingen (van ComRes en YouGov) aangaven dat een meerderheid zich donderdag waarschijnlijk zal uitspreken tegen een Brexit.

Het pond bereikte woensdagavond zijn hoogste punt met een koers van 1,4847 dollar. Ook werd donderdag de hoogste wisselkoers ten opzichte van de Japanse yen sinds maart bereikt. Voor 1 pond koop je nu 154,87 yen. Dit lijkt erop te duiden dat de markten er vertrouwen in hebben dat de Britten voor Blijven zullen stemmen.

Vragen? Vraag het onze correspondent!

Het Britse referendum heeft de afgelopen weken flink wat vragen opgeroepen. Wat drijft het Brexit-kamp? En wie willen er blijven? En wat zou een Brexit eigenlijk voor Nederland betekenen?

Vraag het Titia Ketelaar, NRC-correspondent in Londen. Donderdagmiddag om 13.00 uur geeft zij op Facebook antwoord op al je vragen over het referendum. Stuur ze nu alvast in, door te reageren op Facebook, of via Twitter: @nrc.

Hoe gaat het stemmen en tellen vandaag?

De stembussen zijn open van 08.00 tot 23.00 uur Nederlandse tijd. Er zullen geen exitpolls worden gepubliceerd. De BBC, Sky en ITV, die normaal de kosten voor peilingen delen, vinden dit nu te duur. In tegenstelling tot verkiezingen, waar eenzesde van de kiesdistricten uitmaakt wie wint, tellen nu alle 650 districten. Financiële instellingen zullen wel peilen om te kunnen speculeren, maar zij zullen die informatie voor zich houden.

Het tellen van de stemmen gaat langzaam. Vanaf 01.00 uur, Nederlandse tijd, zullen per district uitslagen bekend worden. De belangrijke districten komen vanaf 04.30 uur binnen, om 06.00 uur wordt Londen verwacht. Om 08.00 uur moet het laatste district binnen zijn. Als het 50-50 is, is het wachten tot 10.00 uur op de chief counting officer in Manchester.

Scheiden kan, de grote vraag is hoe

Vandaag is de grote dag: vanaf 08.00 uur Nederlandse tijd stemmen de Britten voor of tegen een vertrek uit de Europese Unie. Mocht het tot een Brexit komen, hoe gaat zoiets dan in zijn werk? En hoe reageert de Europese Unie hierop?

In nrc.next schetst onze correspondent Stéphane Alonso vier scenario's waarop de scheiding kan worden voltrokken. Zal dat gaan volgens het boekje of met het mes op tafel? En zal het verstand spreken of het hart?

Lees hier de analyse van Alonso.

De bewering dat een Brexit zou leiden tot meer Britse spelers in de hoogste voetbalcompetitie werd door de BBC eerder gecontroleerd op het waarheidsgehalte. Hun conclusie: onwaar.