En de winnaar is...

Uit een shortlist van 150 cultuurmakers koos een jury de NRC Cultuur Top 100. Met toneelregisseur Ivo van Hove op nummer 1.

Een dancefeest in Miami of Ibiza is pas compleet met een dj uit Nederland. Wereldwijd groeien kinderen op met Miffy, Mi fei of hoe Nijntje elders ook mag heten. En hoeveel prestigieuze buitenlandse bouwprojecten worden niet geleid door Rem Koolhaas, Francine Houben of een andere Dutch architect. Cultuur is een belangrijk Nederlands exportproduct.

Met de Cultuur Top 100 probeert NRC sinds vorig jaar de internationale reikwijdte van Nederlandse kunst en cultuur te inventariseren. We zetten de meest succesvolle Nederlandse cultuurexporteurs op een rij. Die met een jury samengestelde ranglijst is een mix van autoriteit en invloed, van reputatie en verdiensten, van omzet en geloofwaardigheid.

Na raadpleging van diverse cultuurfondsen is eerst een kandidatenlijst opgesteld met 150 cultuurmakers uit veertien disciplines. Daarop stonden kunstenaars en gezelschappen die in het buitenland actief zijn, maar ook musea en evenementen die grote hoeveelheden cultuurtoeristen naar Nederland lokken.

Van alle kandidaten is uitgezocht wat in het afgelopen jaar hun belangrijkste prestaties waren: hoe vaak ze in het buitenland hebben opgetreden of geëxposeerd, hoeveel bezoekers ze trokken, hoe vaak zij in buitenlandse media figureerden, welke prijzen of onderscheidingen ze kregen en hoeveel omzet ze maakten.

Het duiden van de gegevens was vooral de taak van de jury. De tien juryleden – een mix van buitenlanders die in Nederland actief zijn en Nederlanders die van grote afstand naar Nederland kijken – gaven aan welke dertig cultuurmakers volgens hen in het buitenland het afgelopen jaar het meeste tot de verbeelding spraken en het sterkst bijdroegen aan het beeld van Nederland Cultuurland. Door aan de keuzes van de juryleden punten toe te kennen ontstond de Top 100.

Voor alle duidelijkheid: we hebben ons beperkt tot levende cultuurmakers. Toeristenmagneten als het Anne Frank Huis, Kinderdijk en de Keukenhof zijn buiten beschouwing gelaten. Net als commerciële bedrijven die (soms) cultuurproducten voortbrengen, zoals de televisieproducenten Endemol en Eyeworks.

Dat cultuur letterlijk geen grenzen kent, blijkt uit de Cultuur Top 100. Kijk eens naar de drie belangrijkste cultuurexporteurs van het afgelopen jaar. Hemelsbreed zijn ze bijna 10.000 kilometer van elkaar geboren: respectievelijk in het Vlaamse Heist-op-den-Berg, in Rotterdam en in Kaapstad. Voor alle drie geldt ook dat heel de wereld hun vaderland is. Even thuis in New York, Doha of Peking als in Amsterdam of Rotterdam.

De winnaar van de tweede NRC Cultuur Top 100 is een Vlaming die in Nederland in cultureel opzicht groot is geworden en allang als Nederlander wordt beschouwd: Ivo van Hove, vaste regisseur van Toneelgroep Amsterdam.

Drie producties op Broadway

2015 was het jaar dat Van Hove een internationale ster werd. „Ik weet niet hoeveel regisseurs in een jaar tijd drie producties op Broadway hebben”, vraagt jurylid Ruth Mackenzie, de directeur van het Holland Festival, zich af, „maar ik weet zeker dat nog nooit een niet-Amerikaan daarin is geslaagd.” Ook de andere juryleden zijn lovend over Van Hove. Andreas Blühm, de directeur van het Groninger Museum: „Van Hove is de status van ‘geheimtip’ in het buitenland al lang met glans ontstegen.” En Leon Ramakers, de oud-directeur van Mojo Concerts: „De wereld ligt aan zijn voeten.”

De jury heeft dit jaar andere accenten gelegd. In de Top 100 staan minder dj’s. Beeldende kunst en klassieke muziek zijn prominenter vertegenwoordigd. Vrouwen doen het goed. Helaas kan dat niet gezegd worden van de minderheden. De Top 100 is bijna zo blank als het vooroorlogse Nederland. De lijst telt achttien nieuwe namen. Regisseur Paul Verhoeven is dankzij Elle ‘terug van weggeweest’. En Fiona Tan is de hoogste ‘binnenkomer’.

Aan de uitverkiezing is een prijs verbonden. Van Hove krijgt een dubbele advertentiepagina aangeboden, te besteden aan een maatschappelijk doel naar keuze.

    • Daan van Lent
    • Arjen Ribbens Illustraties Anne van Wieren