Dijksma pakt Kamer in over ProRail

Hoe moet het verder met de hogesnelheidslijn? Krijgt NS concurrentie? De Kamer sprak over marktwerking op het snelle spoor.

Minister Dijssselbloem (Financiën, PvdA) en staatssecretaris Dijksma (Infrastructuur en Milieu, PvdA) tijdens het debat over de kabinetsreactie op het Fyra-rapport. Foto Bart Maat / ANP

Alleen CDA-Kamerlid Martijn van Helvert bleef zich verzetten. De overige Kamerleden gaven zich woensdag al snel gewonnen, overrompeld door de politieke behendigheid van staatssecretaris Dijksma (Infrastructuur en Milieu, PvdA). Spoorbeheerder ProRail kan zich voorbereiden op de overgang van bedrijf naar overheidsdienst.

Het is echt veel beter en logischer als ProRail direct wordt aangestuurd door het ministerie, zei Dijksma woensdag tijdens een Kamerdebat over de hogesnelheidslijn. Hun taak is 100 procent publiek, net als hun financiering. Dus wat moet je dan met een raad van commissarissen? Dijksma wil direct aan te spreken zijn op de prestaties van ProRail. „Als ik er over ga, dan ga ik er ook over.” Wat kan daar tegen zijn, vroeg ze retorisch. Stilte in de Kamer.

Bovendien, zei Dijksma tegen de Kamerleden, u heeft het laatste jaar steeds gevraagd om ingrijpen bij ProRail omdat er problemen waren. Het gaat nu weliswaar beter – topman Pier Eringa „functioneert uitstekend” – maar deze ingreep zorgt uiteindelijk voor meer rust en betere leiding. Zo speelde Dijksma de bal terug naar de Kamer: we voldoen aan uw wens.

De volledige spoorsector, van NS tot goederenvervoerders, sprak zich bij een recente hoorzitting uit tegen de opheffing van de zelfstandigheid van ProRail. Kabinet en Kamer leggen dat verzet naast zich neer. Eind dit jaar komt Dijksma met een voorstel, ProRail wordt mogelijk een agentschap zoals Rijkswaterstaat.

De positie van ProRail was een verrassend element in de kabinetsreactie op de vorige zomer gehouden parlementaire enquête over de Fyra. Het zes uur durende debat met Dijksma en minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA) ging over die kabinetsreactie.

Een snelle verbinding tussen Amsterdam en Brussel komt er niet voor 2025, erkende Dijksma. In dat jaar loopt de tienjarige concessie van NS voor de hogesnelheidslijn af en liggen alle opties weer open. Tot die tijd is er sprake van lapwerk op de hsl en wil Dijksma NS stimuleren om „alles er uit te halen wat er in zit”.

De centrale vraag in de hsl-discussie gaat over de rol van NS. Behoudt NS na 2025 het recht op de hsl-concessie, of krijgen andere vervoerders de kans om zich te bewijzen?

Het antwoord op die vraag lijkt niet zozeer ingegeven door het veel bezongen belang van de reiziger, maar door partijpolitieke belangen. Oppositiepartijen CDA en D66 willen aanbesteden en zijn het meest kritisch over NS, kabinetspartijen VVD en PvdA houden zich op de vlakte. SP en PVV vinden elkaar in de wens om NS met rust te laten en weer samen te voegen met ProRail. De marktadepten staan nog steeds lijnrecht tegenover de staatsadepten, constateerde Liesbeth van Tongeren (GroenLinks) vroeg in het debat.

Een marktverkenning door een onafhankelijk bureau moet dit najaar onderzoeken of andere vervoerders het beter zouden doen op de hsl dan NS. Het is, benadrukte Dijksma, geen start van een aanbesteding, maar een middel om NS te prikkelen beter te presteren. Deze marktverkenning is ook bedoeld als uitdaging aan NS-concurrenten als Arriva om te bewijzen dat ze het beter kunnen.

Daarnaast volgt het kabinet de aanbeveling van de commissie om vier scenario’s over de ordening op het spoor uit te werken, variërend van een volledig monopolie tot aanbesteding van het hele spoornetwerk. Dijksma verwacht de uitkomsten van dit tweede onderzoek begin volgend jaar. Dijsselbloem nam een voorschot op de uitkomsten door NS uit te sluiten van regionale spoorlijnen. Duidelijker dan voorheen sprak hij zich uit over de machtspositie van NS, die eerlijke marktwerking onmogelijk maakt. Dijsselbloem: „We moeten NS niet meer in die positie brengen.”

Madeleine van Toorenburg (CDA), voorzitter van de Fyra-enquêtecommissie, volgde het debat vanaf de publieke tribune, temidden van de onderzoekers van de commissie. Veel gezelliger dan in haar eentje in de zaal, vond Van Toorenburg.

    • Mark Duursma