Vrouwen breken door in de NRC Cultuur Top 100

Juryrapport

Uit de shortlist van 150 cultuurmakers selecteerde een professionele jury de NRC Cultuur Top 100. Winnaar van deze tweede editie is Ivo van Hove, die een succesjaar beleefde op Broadway.

Vrouwen doen het goed in de cultuursector. In de Top 10 staan drie vrouwen: Irma Boom, Hella Jongerius en Marlene Dumas.

Een dancefeest in Miami, Las Vegas of Ibiza is pas compleet met een dj uit Nederland. Wereldwijd groeien kinderen op met Miffy, Mi fei of hoe Nijntje elders ook mag heten. En hoeveel prestigieuze buitenlandse bouwprojecten worden niet geleid door Rem Koolhaas, Francine Houben of een andere Dutch architect?

Lees ook: Ivo van Hove op 1 in Cultuur Top 100 en bekijk hier de complete NRC Cultuur Top 100

Cultuur is een belangrijk Nederlands exportproduct. Je zou verwachten dat de overheid fors investeert in internationaal cultuurbeleid. Dat valt tegen, zoals blijkt uit het in maart verschenen overheidsrapport Cultuur als kans. Het budget is nog geen 50 miljoen euro per jaar, aanzienlijk minder dan onze buurlanden investeren in cultuurexport. Bovendien is de afgelopen zes jaar fors bezuinigd op grensoverschrijdende cultuurpromotie.

Curieus. Zeker als je die 50 miljoen afzet tegen de andere pijlers van het buitenlandbeleid. Bij het versterken van de buitenlandse politieke, maatschappelijke en economische betrekkingen speelt cultuur vaak een belangrijke rol. Hoe vaak is het Concertgebouworkest of Het Nationale Ballet al niet het smeermiddel geweest bij handelsmissies of staatsbezoeken?

André Rieu

Met de NRC Cultuur Top 100 probeert deze krant sinds vorig jaar de internationale reikwijdte van Nederlandse kunst en cultuur te inventariseren. Dat André Rieu de wereld laat walsen en dat Irma Boom, Marlene Dumas en Jaap van Zweden internationale sterren zijn, zal weinigen zijn ontgaan. Maar wie kan spontaan de namen noemen van de 24-jarige celliste die de Europese concertzalen verovert of het Bredase dansgezelschap dat afgelopen jaar in veertien buitenlanden optrad?

Met de jaarlijkse Cultuur Top 100 zetten we de meest succesvolle Nederlandse cultuurexporteurs op een rij. Die met een jury samengestelde ranglijst is een mix van autoriteit en invloed, van reputatie en verdiensten, van omzet en geloofwaardigheid. Na raadpleging van diverse cultuurfondsen is eerst een kandidatenlijst opgesteld met namen van 150 cultuurmakers uit veertien disciplines. Daarop stonden kunstenaars en gezelschappen die in het buitenland actief zijn, maar ook musea en evenementen die grote hoeveelheden cultuurtoeristen naar Nederland lokken. Op de groslijst stonden ook een paar namen die we vorig jaar bij de eerste Cultuur Top 100 over het hoofd hadden gezien, zoals filmfestival IDFA.

Vrouwen doen het goed in de cultuursector. In de Top 10 staan drie vrouwen: Irma Boom, Hella Jongerius en Marlene Dumas

Van alle kandidaten is uitgezocht wat in het afgelopen jaar hun belangrijkste prestaties waren: hoe vaak ze in het buitenland hebben opgetreden of geëxposeerd, hoeveel bezoekers ze trokken, hoe vaak zij in buitenlandse media figureerden, welke prijzen of onderscheidingen ze kregen en hoeveel omzet ze maakten.


Het duiden van de gegevens was vooral de taak van de jury. De tien juryleden – een mix van buitenlanders die in Nederland actief zijn en Nederlanders die van grote afstand naar Nederland kijken – gaven aan welke dertig cultuurmakers volgens hen in het buitenland het afgelopen jaar het meeste tot de verbeelding spraken en het sterkste bijdroegen aan het beeld van Nederland Cultuurland. Aan de keuzes van de juryleden zijn punten toegekend, waarna een Top 100 ontstond.

Voor alle duidelijkheid: we hebben ons beperkt tot levende cultuurmakers. Toeristenmagneten als het Anne Frank Huis, Kinderdijk en de Keukenhof zijn buiten beschouwing gelaten. Net als commerciële bedrijven die (soms) cultuurproducten voortbrengen, zoals de televisieproducenten Endemol en Eyeworks.

Geen grenzen

Dat cultuur letterlijk geen grenzen kent, blijkt uit de Cultuur Top 100. Kijk eens naar de drie belangrijkste Nederlandse cultuurexporteurs van het afgelopen jaar. Hemelsbreed zijn ze bijna 10.000 kilometer van elkaar geboren: respectievelijk in het Vlaamse Heist-op-den-Berg, in Rotterdam en in Kaapstad. Voor alle drie geldt ook dat heel de wereld hun vaderland is. Even thuis in New York, Doha of Peking als in Amsterdam of Rotterdam.

De winnaar van de tweede NRC Cultuur Top 100 is een Vlaming die in Nederland in cultureel opzicht groot is geworden en allang als Nederlander wordt beschouwd: Ivo van Hove, vaste regisseur van Toneelgroep Amsterdam. Ging de onderscheiding vorig jaar naar Rem Koolhaas, onder meer vanwege zijn directeurschap van de Architectuur Biënnale in Venetië, dit keer heeft het ongekende succesjaar van Van Hove en Toneelgroep Amsterdam de doorslag gegeven.

2015 was het jaar dat Van Hove een internationale ster werd. „Ik weet niet hoeveel regisseurs in een jaar tijd drie producties op Broadway hebben”, vraagt jurylid Ruth Mackenzie, de directeur van het Holland Festival, zich af, „maar ik weet zeker dat nog nooit een niet-Amerikaan daarin is geslaagd.” Ook de andere juryleden zijn lovend over Van Hove. Andreas Blühm, de directeur van het Groninger Museum: „Van Hove is de status van ‘geheimtip’ in het buitenland al lang met glans ontstegen.” En Leon Ramakers, de oud-directeur van Mojo Concerts: „De wereld ligt aan zijn voeten.”

Lees ook het uitgebreide interview met Ivo van Hove: “Ik voelde me veilig bij Bowie”

De jury heeft dit jaar andere accenten gelegd. In de Top 100 staan minder dj’s. Beeldende kunst en klassieke muziek zijn prominenter vertegenwoordigd. Vrouwen doen het goed. Helaas kan dat niet gezegd worden van de minderheden. De Top 100 is bijna zo blank als het vooroorlogse Nederland. De lijst telt achttien nieuwe namen. In discjockeytermen: regisseur Paul Verhoeven is dankzij Elle ‘terug van weggeweest’. En Fiona Tan is de hoogste ‘binnenkomer’.

Aan de uitverkiezing is een prijs verbonden. Van Hove krijgt een dubbele advertentiepagina aangeboden, te besteden aan een maatschappelijk doel naar keuze.

Met dank aan documentalist Marianne Vermaak en DutchCulture voor de gegevens uit Buitengaats, de databank met gegevens over de Nederlandse culturele activiteiten in het buitenland.

    • Daan van Lent
    • Arjen Ribbens