Tragikomedie:je kunt net zo goed leven

Hoofdpersoon Ove staat als personage in een lange en respectabele traditie van somberaars.

Een terugkerende grap in Een man die Ove heet zijn de almaar mislukkende pogingen van Ove, die zijn vrouw en zijn werk kwijt, om er een eind aan te maken. Hij bereidt zich elke keer weer gedegen voor, legt zeil neer in de woonkamer om geen onnodige rommel te maken, maar steeds komt er weer iets tussen. „Jij bent echt heel slecht in doodgaan”, verzucht zijn buurvrouw.

Een personage dat lijdt aan levensmoeheid, lijkt weinig veelbelovend materiaal voor een komedie, maar toch staat Ove in een respectabele traditie van van filmpersonages.

In Better Off Dead (1985) speelt een piepjonge John Cusack een suïcidale puber die van alles af wil zijn, maar die – gelukkig – net als Ove net te onhandig blijkt te zijn. In de curieuze romcom Wristcutters: A Love Story (2006) komen alle zelfmoordenaars na de dood samen in een soort tussenwereld, die erg veel lijkt op de gewone wereld. Alleen kan niemand meer glimlachen. In die tussenwereld gaat het leven door – „Everything’s the same here, only just a little worse”. Ook daar gaat een zekere waarschuwende werking van uit.

Een ietwat ingewikkeldere variant zijn films waarin een levensmoe personage een daadwerkelijke moordenaar inhuurt om het vuile werk te knappen en dan toch onverwacht een goede reden vindt om leven (namelijk de liefde). De moordenaar is echter met geen mogelijkheid af te bellen. Rond dat gegeven is zowel I Hired a Contract Killer (1990) van Aki Kaurismäki als De surprise (2015) van Mike van Diem gebouwd.

In de tijdloze cultklassieker Harold and Maude (Hal Ashby, 1971) houdt de 19-jarige Harold zich onledig met keer op keer, in talloze varianten, zijn eigen zelfmoord ensceneren, totdat niemand er nog echt van opkijkt, ook zijn eigen moeder niet. Dat gaat zo door tot hij op een begrafenis de 79-jarige Maude ontmoet, en het stel verliefd wordt.

Vrijwel altijd is de boodschap van donkere komedies dat er ondanks alles toch een goede reden is om te leven. Dat is de boodschap die sombermans James Stewart meekrijgt van zijn beschermengel in de onverhoeds duistere klassieker It’s a Wonderful Life (Frank Capra, 1946). De engel laat zien dat de wereld – en zijn familie – veel slechter af is zonder hem.

    • Peter de Bruijn