Rusland de risee van het EK

Op de schorsing van atleten voor de Spelen in Rio volgde de uitschakeling van de voetballers op het EK. Een slechte generale: over twee jaar is het WK voetbal in Rusland.

Russische voetbalfans treuren in Toulouse na de 3-0 nederlaag tegen Wales en de uitschakeling op het EK. Foto PASCAL GUYOT / AFP

Het is misschien flauw om nog eens te benadrukken dat de Russen maandagavond een fatale nederlaag leden tegen een land dat met drie miljoen inwoners net zo groot is als twee districten van Moskou, zoals de Russische oppositieleider Aleksej Navalny spottend opmerkte. Maar veelzeggend was het wel. EK-debutant Wales was zoveel beter dat Russische bondsbestuurders zullen beseffen dat glorie nog ver weg is op het naderende moment suprême: het WK 2018 in eigen land.

Het grootste land op dit EK verloor kansloos met 3-0, en keert als nummer vier in poule B huiswaarts van een toernooi waar zelfs vier nummers drie nog mogen hopen op doorstroming naar de achtste finales. Achter Slowakije, Engeland en het bijna vijftig keer kleinere Wales, dat met de poulewinst een prestatie van formaat leverde. Eerder lukte het alleen Zweden om bij zijn EK-debuut als groepswinnaar te eindigen (1992).

Tegenover die prestatie stond de pijn van de Russen. En dat uitgerekend in dezelfde periode waarin hun atleten werden uitgesloten van de Olympische Spelen vanwege een falend dopingbeleid. De Russische sport ontmanteld, in krap vier dagen tijd. „Ik denk dat het na zo’n toernooi onvermijdelijk is dat iemand anders gaat proberen het team klaar te stomen voor een nieuwe start”, concludeerde bondscoach Leonid Sloetski. Aanvoerder Roman Shirokov: „Dit was rampzalig.”

Wat ging er mis op het EK? In het veld genoeg. Maar de Russen kampen met een groter probleem. De ploeg is te oud en ontbeert nieuw talent. Nog altijd leunt de bondscoach op mannen die hun beste jaren achter zich hebben liggen. Verdediger Sergej Ignasjevitsj is 37, de gebroeders Vasili en Aleksei Berezoetski 34, captain Shirokov 34. Liefst negen spelers van de selectie waren de 30 gepasseerd. Alleen Slowakije had dit EK een ouder team. Met ruim 29 jaar waren ze gemiddeld een klein halfjaar ouder dan de Russen.

Dat er nauwelijks capabele vervangers klaarstaan, heeft te maken met de ontwikkelingen in de Russische competitie. Die is de voorbije jaren steeds sterker geworden, maar dat komt vooral door de invloed van buitenlandse spelers. Geen Zuid-Amerikaan was onhaalbaar, geen Europeaan te duur. In de top tien van grootverdieners in Rusland stonden halverwege 2015 zeven buitenlanders, samen goed voor 32 miljoen euro. Aan de top: de Braziliaan Hulk, met zeven miljoen.

Gevolg: Russische talenten kregen nauwelijks kansen. Daarom introduceerde de Russische bond vorig jaar de 6+5 regel, die gebiedt dat elke club minstens vijf spelers met Russisch paspoort opstellen. Sportminister Vitali Moetko, tevens voorzitter van de Russische voetbalbond, hoopte hiermee de poel met Russisch talent te vergroten in aanloop naar het WK.

Een van zijn andere troeven is naturaliseren. Dat gebeurde vlak voor dit EK met middenvelder Roman Neustädter, die in Duitsland opgroeide maar werd geboren in de voormalige Sovjet-Unie. „Wij denken inderdaad aan naturalisaties”, erkende Moetko. „Omdat er de komende twee jaar geen jeugdig talent meer toegevoegd kan worden aan onze nationale ploeg.”

Precies vijf

Sinds de invoering van de 6+5 regel kan bondscoach Sloetski wekelijks meer Russische spelers in actie zien. Zij het een minimaal aantal. Meer dan de helft van de clubs stelt precies vijf Russen op. Het is meer dan voorheen, maar de maatregel heeft een keerzijde. Doordat de clubs in de Premjer Liga om talent verlegen zaten, konden Russische spelers meer eisen stellen. Plots waren ze schaars goed, met als gevolg dat ze nog vorstelijker worden betaald dan ervoor. Van de elf spelers die maandag van Wales verloren, was Pavel Mamajev de minst verdienende speler. Hij int net geen twee miljoen euro per jaar.

De verdiensten zijn zo goed, dat spelers nauwelijks nog de drang hebben om zich te ontwikkelen in het buitenland. Komt ook door het milde belastingklimaat in de Russische competitie. In vijf andere competities worden hogere salarissen betaald, maar nergens is het belastingpercentage zo laag als de 13 procent in Rusland. Spelers die in de Premjer Liga 200.000 euro per week verdienen, houden daar 174.000 van over. Bij vergelijkbare bedragen in Spanje is dat 96.000 om 106.000 euro.

Bovendien hebben Russische spelers moeite om te aarden in Europa. Bekend verhaal is Joeri Zjirkov. In 2009 een topaankoop van Chelsea, maar twee jaar en 29 duels later zo blij dat hij aan een Russische club werd verkocht dat hij manager André Villas-Boas een fles peperdure Vodka schonk. Die zei: „Maar dit is jouw keuze, niet de mijne.”

Smolov, maandag basisspeler tegen Wales, speelde in 2010 bij Feyenoord, maar vertrok na een halfjaar. Over hem zei toenmalig trainer Mario Been: „Ik had het idee dat hij zich hier niet thuis voelde.”

Ondertussen zijn oud-spelers kritisch over de instelling van de spelers. Zij zouden graag zien dat Russische spelers de moeite nemen om een transfer naar een topcompetitie af te dwingen. Oud-international Sergej Joeran noemde hun instelling zelfs amateuristisch in The Guardian: „De spelers zijn verwend door het geld. Het leven is goed. Ze hebben veel en stoppen op hun 32ste met voetbal.”

Bondscoach Sloetski na afloop: „Ik wil graag mijn excuses aanbieden voor het voetbal dat we hebben laten zien. Onze supporters hebben dat niet verdiend.”

    • Fabian van der Poll